Trong những năm gần đây, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc - đặc biệt là xe năng lượng mới (NEV) - đã tăng tốc mạnh mẽ ra thị trường toàn cầu. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi nhu cầu nội địa lớn và hỗ trợ chính sách trước đây, khiến hãng xe như BYD, Geely, Leapmotor… liên tục mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu. Riêng xuất khẩu xe điện Trung Quốc trong tháng 11/2025 đã tăng tới khoảng 87% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh sức cạnh tranh ngày càng lớn của các thương hiệu nội địa trên thị trường quốc tế.
Tại Việt Nam, sự hiện diện của ô tô Trung Quốc cũng rõ ràng. Trong 11 tháng đầu năm 2025, xe nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc vượt mặt cả Thái Lan về số lượng, cho thấy nhà sản xuất Trung Quốc đang ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu thị trường nhập khẩu.
Theo tổng số liệu hải quan, năm 2025 Việt Nam nhập khẩu hơn 205.000 xe ô tô các loại, lần đầu vượt mức 200.000 chiếc. Trong đó, Trung Quốc đứng thứ ba về số lượng xe xuất sang Việt Nam với gần 47.900 chiếc, tăng 54,5% theo năm, đạt giá trị khoảng 1,6 tỷ USD - cho thấy mức tăng trưởng nhanh cả về số lượng và giá trị xe Trung Quốc tại thị trường Việt Nam.
Tuy nhiên, sang năm 2026, chính sách ưu đãi của chính phủ Trung Quốc đối với ngành ô tô - đặc biệt là xe điện - đang được điều chỉnh lại. Hỗ trợ trực tiếp như trợ cấp mua xe, ưu đãi thuế… có thể bị giảm hoặc thay đổi, trong đó mức thuế ưu đãi mua xe điện đã được điều chỉnh xuống chỉ còn 5% từ đầu năm 2026 sau khi các chính sách hiện hành hết hạn. Các khoản trợ cấp đổi xe điện cũng đang được cân nhắc gia hạn hay không, trong bối cảnh dư thừa công suất sản xuất và cạnh tranh khốc liệt trong nội địa.
Điều này đồng thời phản ánh hai thực tế: thị trường nội địa ô tô Trung Quốc đã đạt tới một giai đoạn trưởng thành, và chính phủ đang kỳ vọng ngành phải dựa nhiều hơn vào động lực thị trường thay vì phụ thuộc vào trợ cấp. Tuy vậy, sự siết chặt chính sách có thể là điềm báo về một cuộc sàng lọc trong ngành, nơi chỉ những doanh nghiệp có lợi nhuận, công nghệ vượt trội như BYD, Seres hay Li Auto tiếp tục bám trụ - còn những hãng thua lỗ sẽ chịu sức ép lớn hơn.
Trên phạm vi quốc tế, nhiều hãng Trung Quốc đã chủ động đẩy mạnh xuất khẩu hoặc đặt nhà máy sản xuất tại nước ngoài để vượt qua hạn chế giảm ưu đãi nội địa. Chery, một trong những nhà sản xuất ô tô lớn, đang có kế hoạch đầu tư khoảng 800 triệu USD xây dựng nhà máy sản xuất ô tô tại Việt Nam, dự kiến bắt đầu hoạt động từ giữa năm 2026 và đạt công suất 200.000 xe/năm vào 2030.
Những động thái này cho thấy chiến lược “ra nước ngoài” có thể tạo cơ hội lớn hơn cho các thị trường như Việt Nam, đặc biệt khi nhu cầu xe đa dạng, từ xe xăng truyền thống đến hybrid và EV, ngày càng tăng. Nhiều nhà phân tích cho rằng, việc Trung Quốc siết ưu đãi nội địa có thể khiến các hãng này tập trung hơn vào xuất khẩu và đầu tư nước ngoài - biến Việt Nam thành một “điểm đến” chiến lược.
Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại. Các hãng xe Trung Quốc khi tham gia sâu vào thị trường như Việt Nam sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các thương hiệu Nhật, Hàn và các nhà sản xuất lớn khác, cũng như yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng, bảo hành và dịch vụ hậu mãi ngày càng cao từ người tiêu dùng trong nước. Bên cạnh đó, việc siết ưu đãi có thể kéo theo giảm tốc tăng trưởng nội địa, buộc các hãng phải cân đối chiến lược tài chính khi tiến ra thị trường quốc tế.
Xu hướng siết chính sách ưu đãi ngành ô tô ở Trung Quốc trong năm 2026 có thể vừa là thách thức nội tại cho các nhà sản xuất trong nước, vừa là cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu ra nước ngoài. Việt Nam, với thị trường ngày càng sôi động và nhu cầu đa dạng, có thể là một trong những thị trường trọng điểm mà các hãng Trung Quốc nhắm tới trong giai đoạn tới.
