Bộ Xây dựng cho biết, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế và tham khảo kinh nghiệm thế giới, giai đoạn 2007 - 2023, Bộ và các địa phương đã nghiên cứu, báo cáo các cấp có thẩm quyền để đầu tư phân kỳ các tuyến cao tốc (quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế) trên nguyên tắc bảo đảm phù hợp với nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực.
Cả nước hiện có 2.801km đường cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư theo phương thức đầu tư công và phương thức đối tác công - tư . Trong đó, khoảng 2.107km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật; đang thi công xây dựng 694km. Các tuyến cao tốc chủ yếu đã GPMB theo quy mô quy hoạch 4 - 6 làn xe (khoảng 2.107km, chiếm 75% chiều dài).
Theo Bộ Xây dựng, bối cảnh đất nước hiện đã có sự thay đổi căn bản so với trước đây. Nhu cầu vận tải thời gian tới trên các đoạn tuyến cao tốc dự báo sẽ tiếp tục tăng.
Kết quả rà soát cho thấy, nhu cầu vốn đầu tư hoàn thiện toàn bộ các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe (653km) khoảng gần hơn 79.600 tỷ đồng. Nguồn vốn đã xác định khoảng gần 49.000 tỷ đồng; nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng hơn 30.600 tỷ đồng.
Cụ thể, có 5 tuyến/329km: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang, Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị) đang thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe. Tổng mức đầu tư mở rộng khoảng 17.669 tỷ đồng, cơ bản đã được bố trí đủ vốn.
Có một tuyến/26km là Hòa Lạc - Hòa Bình đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Tổng mức đầu tư mở rộng xấp xỉ 8.000 tỷ đồng.
Có 6 tuyến/298km đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương để mở rộng khoảng 30.667 tỷ đồng.
Trong đó, UBND tỉnh Thái Nguyên đang nghiên cứu mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới theo phương thức PPP (kết hợp mở rộng tuyến Hà Nội - Thái Nguyên), dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ.
UBND tỉnh Cao Bằng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc mở rộng tuyến Đồng Đăng - Trà Lĩnh với quy mô 4 làn xe hạn chế. Trường hợp tiếp tục mở rộng lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 9.320 tỷ đồng.
UBND các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ, Sơn La đề xuất mở rộng tuyến Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng hơn 18.000 tỷ đồng.
UBND TP. Hải Phòng nghiên cứu mở rộng tuyến cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 3.000 tỷ đồng.
Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế (2.148km), tổng nhu cầu vốn cần huy động để mở rộng theo quy mô quy hoạch (4 - 8 làn xe) khoảng 417.460 tỷ đồng, phân chia thành 3 nhóm dự án chính.
Nhóm thứ nhất là các đoạn tuyến đang thi công mở rộng (66km) gồm: Tuyến Cao Bồ - Mai Sơn theo hình thức đầu tư công, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, cơ bản đã bố trí đủ vốn; tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận theo phương thức PPP, dự kiến hoàn thành năm 2028, toàn bộ vốn do nhà đầu tư huy động.
Nhóm thứ hai là các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (1.222km), gồm: Đoạn Lạng Sơn - Hà Nội hiện còn 2 đoạn chưa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn đường cao tốc.
Trong đó, đoạn cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng đã thông xe kỹ thuật, quy mô 4 làn xe hạn chế, UBND tỉnh Lạng Sơn đang nghiên cứu mở rộng lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh.
Đoạn Hà Nội - Bắc Giang đã đủ quy mô 4 làn xe cao tốc, hiện đang có nhà đầu tư quan tâm, đầu tư mở rộng. Vì vậy, việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.
Đoạn Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh đã được Bộ Xây dựng báo cáo lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng.
Nhóm thứ ba là các đoạn tuyến khác (860km) gồm 547km đầu tư công (Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hoà - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng), sơ bộ tổng mức đầu tư mở rộng khoảng hơn 143.600 tỷ đồng.
Tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các đoạn tuyến này sẽ đề xuất phương án đầu tư trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến để báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét, quyết định.
Theo số liệu tổng hợp, một số địa phương đề xuất mở rộng bằng vốn đầu tư công, một số nhà đầu tư hiện hữu đề xuất tiếp tục triển khai dự án với mức vốn nhà nước hỗ trợ đến 70% sơ bộ tổng mức đầu tư phần mở rộng.
Một số đoạn tuyến có chi phí đầu tư mở rộng nhỏ so với tổng mức đầu tư được duyệt (Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương) và đang trong quá trình thực hiện nên có thể xem xét phương án đầu tư mở rộng ngay.
