Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) cho biết, Việt Nam là nước sản xuất giày dép đứng thứ 3 trên thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ, và đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu. Năm 2023, do tác động của suy giảm kinh tế toàn cầu các doanh nghiệp phải đối mặt với rất nhiều thách thức như đơn hàng bị cắt giảm, chi phí đầu vào tăng cao, phải thu hẹp sản xuất và giảm giờ làm, ảnh hưởng tới doanh thu của doanh nghiệp và việc làm của người lao động. Song, các doanh nghiệp vẫn nỗ lực vượt qua khó khăn và đạt kim ngạch xuất khẩu gần 24 tỷ USD.
Trong quý I/2024 xuất khẩu toàn ngành đạt 5,68 tỷ USD, tăng 10,4% so với cùng kỳ. Top 5 thị trường xuất khẩu chủ lực Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc chiếm 80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, da giày là ngành tận dụng tốt các FTA, nhất là ở khối các thị trường có Hiệp định EVFTA, CPTPP. Có nhiều dấu hiệu cho thấy xuất khẩu của ngành da giày phục hồi mạnh mẽ từ những tháng cuối năm 2023, nhiều doanh nghiệp đã ký được hợp đồng xuất khẩu cho cả năm 2024.
Theo bà Xuân, mặc dù kim ngạch xuất khẩu trong quý I/2024 tăng trưởng trên 10% nhưng ngành da giày đang phải đối mặt với nhiều thách thức và khó khăn lớn là nút thắt về chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu. Ngoài ra, việc các nước nhập khẩu giày dép lớn đưa ra hàng loạt các yêu cầu mới về việc các sản phẩm xuất khẩu phải có trách nhiệm với xã hội và môi trường ngày càng cao.
Cụ thể, từ tháng 3/2024, thị trường EU bắt đầu đưa ra các yêu cầu mới như thiết kế sinh thái với các thiết kế bền vững, hay vấn đề truy xuất và minh bạch chuỗi cung ứng. Nếu nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài, Việt Nam sẽ phải minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất tại khu vực sản xuất.
Phó chủ tịch Lefaso cho biết thêm, da giày là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Với 16 Hiệp định thương mại tự do (FTA) được ký kết, Việt Nam đã tiếp cận và thiết lập quan hệ thương mại với hàng trăm thị trường.
Do vậy, mỗi khi thị trường nhập khẩu thay đổi chính sách sẽ có tác động mạnh mẽ tới các doanh nghiệp trong ngành. Vì là quốc gia xuất khẩu, Việt Nam cần nhanh chóng cải thiện và minh bạch thông tin chuỗi cung ứng sản phẩm bắt đầu từ khâu nguyên liệu, sản xuất bền vững hướng đến kinh tế tuần hoàn, có trách nhiệm với xã hội và môi trường.
Công nghiệp hỗ trợ cung ứng nguyên liệu chưa phát triển
Theo ông Nguyễn Đức Thuấn, Chủ tịch Lefaso thì một trong những khó khăn lớn của ngành da giày là công nghiệp hỗ trợ cung ứng nguyên liệu chưa phát triển.
“Hiện nay các doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào gia công mà không phát triển khâu nguyên phụ liệu, và phần lớn nguyên liệu phục vụ sản xuất xuất khẩu được nhập từ Trung Quốc, Hàn Quốc và các nước ASEAN. Do đó, để đáp ứng tỷ lệ xuất xứ nội khối theo yêu cầu của các FTA là một trở ngại lớn”, ông Thuấn nói.
Chủ tịch Lefaso cho rằng chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 đã xác định dệt may - da giày là hai trong số 7 ngành công nghiệp ưu tiên của Việt Nam. Tuy nhiên để tiếp tục phát triển ngành trong giai đoạn sắp tới, cần có những giải pháp đột phá để nâng cấp chuỗi giá trị ngành nhằm tạo ra những lợi ích bền vững.
Để làm được điều này, cần phải thúc đẩy phát triển hoạt động của thị trường cung ứng nguyên phụ liệu theo hướng quy mô, chuẩn hóa và minh bạch. Từ đó giúp các doanh nghiệp trong ngành, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao tính năng động, hiệu quả, có cơ hội vươn lên và tham gia vào chuỗi cung ứng ngành. Trên cơ sở đó, ông Thuấn kiến nghị xây dựng khu trung tâm giao dịch phát triển nguyên phụ liệu và đổi mới sáng tạo ngành thời trang Việt Nam tại Bình Dương.
Mỹ - thị trường xuất khẩu giày dép và túi xách lớn nhất của Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu trong 3 tháng đầu năm nay đạt 2,068 tỷ USD, chiếm 36,40% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.
Chia sẻ thông tin về thị trường này, ông Trịnh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công Thương cho biết, mới đây Mỹ đã ban hành chính sách cho phép áp dụng điều tra trợ cấp xuyên quốc gia. Chính sách này nhằm vào những ngành gia công và nhiều nguyên phụ liệu đầu vào. Theo đó, nếu Việt Nam mua nguyên phụ liệu từ nước thứ 3, và nước này trợ cấp sản xuất nguyên phụ liệu này thì khi Việt Nam mua sử dụng sản phẩm này để sản xuất và xuất khẩu sẽ bị đánh thuế.
“Không chỉ Mỹ, mà cả EU cũng đang nghiên cứu triển khai chính sách này. Do đó, việc có một trung tâm giao dịch nguyên liệu liệu là cần thiết để doanh nghiệp đa dạng nguồn nguyên phụ liệu đầu vào, để tránh bị phụ thuộc vào một thị trường”, ông Tuấn nhấn mạnh.
