Hơn một thập kỷ cho một tuyến cao tốc 57,8 km, chi phí đầu tư hơn 29.586 tỷ đồng
Dự án xây dựng đường cao tốc Bến Lức - Long Thành có chiều dài 57,8 km, đi qua Tây Ninh 2,7 km, TP. Hồ Chí Minh 26,4 km và Đồng Nai 28,7 km do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư.
Theo quy hoạch hoàn chỉnh, tuyến đường được đầu tư với 4 làn xe cơ giới, 2 làn dừng khẩn cấp, vận tốc thiết kế 100 km/h, tiêu chuẩn đường cao tốc loại A.
Tổng mức đầu tư được điều chỉnh lên 29.586,91 tỷ đồng, sử dụng 4 nguồn vốn gồm vay ADB 7.085,61 tỷ đồng, vay JICA 9.226,27 tỷ đồng, vốn đối ứng ngân sách nhà nước 3.872,37 tỷ đồng và vốn VEC tự thu xếp 9.402,67 tỷ đồng.
Dự án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục vay vốn lần đầu từ năm 2010. Bộ GTVT phê duyệt dự án vào tháng 10/2010, sau đó dự án nhiều lần được điều chỉnh vào các năm 2014, 2020, 2023 và gần nhất là tháng 1/2025.
Chặng đường về đích nhiều chông gai
Theo tìm hiểu của MarketTimes, dự án được khởi công vào tháng 10/2014 nhưng sau 12 năm vẫn chưa thể hoàn thành. Trong quá trình triển khai có những thay đổi về cơ chế, chính sách và nguồn vốn khiến dự án không được bố trí vốn, đồng thời không thể điều chỉnh kịp thời. Hệ quả là từ giữa năm 2019, một số gói thầu phải dừng thi công.
Khoảng thời gian đình trệ kéo dài đã tạo ra một loạt hệ lụy. Giá nguyên vật liệu, nhiên liệu, nhân công và các chi phí đầu vào biến động mạnh khiến giá các hợp đồng cũ không còn phù hợp. Một số nhà thầu đề nghị chấm dứt hợp đồng, buộc VEC phải tổ chức đấu thầu lại để lựa chọn nhà thầu tiếp tục thực hiện phần khối lượng còn lại. Sau nhiều năm gián đoạn, dự án được tái khởi động thi công từ năm 2023.
Vượt lên những khó khăn đó, đến thời điểm này, phần lớn những nút thắt của dự án đã được tháo gỡ. Theo báo cáo của VEC, sản lượng các gói thầu xây lắp đạt 15.725,55 tỷ đồng trên tổng giá trị 15.883 tỷ đồng, tương đương khoảng 99%. Tuyến cao tốc đã hoàn thành gần 55 km trên tổng số 57,8 km.
Trong đó, gần 30 km đã được đưa vào khai thác tạm, gồm đoạn từ Km0+600 tại nút giao với cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương đến Km21+793,5 tại nút giao Nguyễn Văn Tạo và đoạn từ Km50+300 đến Km57+700, kết nối từ nút giao Phước An đến Quốc lộ 51. Toàn bộ 7/7 nút giao trên các đoạn đã hoàn thành cũng đã được thực hiện.
Khoảng 25 km khác đã hoàn thành xây dựng nhưng chưa thể khai thác do chưa có kết nối giao thông đồng bộ.
Hiện dự án chỉ còn tập trung vào hai gói thầu quan trọng là J3-1, liên quan cầu Bình Khánh, và XL-NG51, xây dựng nút giao Quốc lộ 51 theo quy mô hoàn chỉnh.
Tại gói J3-1, phần cầu chính đã hợp long. Các hạng mục lan can, phòng cháy chữa cháy, thoát nước đang được hoàn thiện; phần cầu dẫn tiếp tục thi công bê tông nhựa, chiếu sáng và các hạng mục phụ trợ. VEC đặt mục tiêu hoàn thành gói thầu trong tháng 8/2026.
Với gói XL-NG51, nhà thầu đã cơ bản hoàn thành cầu vượt Quốc lộ 51 và cầu nhánh N1, đang triển khai bê tông nhựa mặt cầu, cấp phối đá dăm và các hạng mục mặt đường còn lại. Gói thầu cũng được đặt mục tiêu hoàn thành trong tháng 8/2026.
Nếu các mốc tiến độ được giữ vững, toàn tuyến Bến Lức - Long Thành sẽ được hoàn thành để thông xe trong tháng 9/2026, theo thời hạn thực hiện dự án được điều chỉnh đến ngày 30/9/2026.
Mặt bằng và vật liệu là hai nút thắt cuối
Một trong những vấn đề từng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án là giải phóng mặt bằng. Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng trên tuyến chính đã hoàn thành 100%, với 3.564/3.564 hộ được bàn giao mặt bằng, tổng diện tích 454,02 ha và toàn bộ 57,1 km đã được bàn giao. Dự án cũng đã bố trí 4 khu tái định cư tại TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai.
Tuy nhiên, việc bổ sung nút giao Quốc lộ 51 theo quy mô hoàn chỉnh từ năm 2023 phát sinh thêm khoảng 2,76 ha cần thu hồi, ảnh hưởng đến 111 trường hợp.
Đến nay, 110/111 trường hợp đã bàn giao mặt bằng. Trường hợp còn lại chỉ còn 9,5 m² do đang xây dựng lại nhà và theo đánh giá của chủ đầu tư không ảnh hưởng đáng kể đến việc thi công. VEC kiến nghị địa phương hoàn thành bàn giao trước ngày 10/8/2026.
Bên cạnh mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng cũng đang là bài toán khó. Nguyên nhân do khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ cùng lúc triển khai nhiều dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, khiến nhu cầu đất đắp, đá cấp phối, đá phục vụ bê tông nhựa nóng và bê tông xi măng tăng mạnh.
Trong khi đó, công suất khai thác của các mỏ có giới hạn. Nguồn cung đất đắp K95, K98 và các loại đá chưa phải lúc nào cũng đáp ứng kịp nhu cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ một số hạng mục còn lại, đặc biệt tại gói cầu Phước Khánh và nút giao Quốc lộ 51.
Đây là những nút thắt tưởng như nhỏ ở chặng cuối nhưng có thể quyết định việc một dự án 57,8 km có thể về đích đúng hạn hay tiếp tục phải kéo dài.
Cái giá của việc phải dừng dự án
Cao tốc Bến Lức - Long Thành không chỉ là một dự án giao thông thông thường. Tuyến đường có vai trò kết nối phía Tây với phía Đông Nam TP. Hồ Chí Minh, kết nối các tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương, TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và hệ thống giao thông khu vực Đồng Nai.
Việc dự án chậm nhiều năm đồng nghĩa với việc hiệu quả đầu tư chưa thể phát huy đầy đủ, trong khi nguồn lực đã bỏ ra rất lớn. Đến nay, tổng số vốn giải ngân từ đầu dự án đạt 22.916,45 tỷ đồng; riêng từ đầu năm 2026 đến nay đạt 266,71 tỷ đồng.
Một nguyên nhân quan trọng của quá trình đình trệ trước đây là sự thay đổi về nguồn vốn. Hiệp định vay ADB lần 1 trị giá 350 triệu USD cho các gói thầu phía Tây đã đóng ngày 30/6/2019; khoản vay ADB lần 2 trị giá 186 triệu USD cho các gói thầu phía Đông cũng đóng ngày 31/12/2023.
Theo các quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư và dự án, VEC phải chịu trách nhiệm bố trí vốn để hoàn thành các hạng mục còn lại.
Đối với các gói thầu JICA, Hiệp định vay JICA lần 2 trị giá 31,328 tỷ Yên có hiệu lực đến ngày 31/12/2025. Sau thời điểm này, VEC tiếp tục phải chủ động nguồn lực để hoàn thành các hạng mục còn lại, trong đó có gói J3-1.
Như vậy, bài toán của Bến Lức - Long Thành không chỉ là câu chuyện thi công. Đó còn là câu chuyện về nguồn vốn, cơ chế đầu tư, quản trị hợp đồng, giải phóng mặt bằng và khả năng phối hợp giữa các bên.
Sau nhiều năm đình trệ, cao tốc Bến Lức - Long Thành đang đứng trước thời điểm có ý nghĩa quyết định. Dù khối lượng còn lại không lớn nếu so với quy mô toàn dự án, nhưng lại tập trung ở những hạng mục quan trọng, có tính chất quyết định khả năng kết nối và khai thác toàn tuyến.
Với mục tiêu hoàn thành các gói thầu cuối trong tháng 8 và thông xe toàn tuyến trong tháng 9/2026, yêu cầu đặt ra lúc này là không để phát sinh thêm bất kỳ điểm nghẽn nào về mặt bằng, vật liệu, vốn và tổ chức thi công. Một dự án đã đi qua hơn một thập kỷ không thể tiếp tục trả thêm chi phí bằng những lần lỡ hẹn.
Từ một dự án từng phải dừng thi công nhiều năm, Bến Lức - Long Thành nay đã hoàn thành 99%. Chặng đường còn lại chỉ khoảng 1%, nhưng đó cũng là 1% đòi hỏi quyết tâm cao nhất: hoàn thành đúng hạn, khai thác an toàn và biến nguồn vốn đã đầu tư thành hiệu quả phát triển thực tế.
