Làm rõ hơn một số nội dung liên quan dự án Luật Nhà ở sửa đổi, Thủ tướng cho biết, nhu cầu nhà ở của người dân là rất lớn, trong khi nguồn cung nhà ở phù hợp với khả năng chi trả còn rất nhiều bất cập, cơ cấu nhà ở hiện còn thiên về sở hữu, trong khi các loại hình nhà ở chưa được phân định rõ, nên chính sách hỗ trợ chưa trúng và chưa đúng vào đối tượng cần ưu tiên là nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.
Do đó, dự thảo luật phân định rất rõ 4 nhóm nhà ở, với tinh thần xuyên suốt: Nhà trước hết là để người dân có chỗ ở, gắn với an sinh xã hội.
Trong đó, nhóm nhà ở thương mại theo cơ chế thị trường; nhóm này theo điều tiết của thị trường, ai có điều kiện thu nhập cao thì tiếp cận với những phân khúc nhà ở cao cấp.
Các nhóm còn lại gồm nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ, nhà ở chính sách; mỗi nhóm có cơ chế ưu đãi và cách quản lý riêng; Nhà nước không bao cấp về nhà ở nhưng cũng không để thị trường tự điều tiết hoàn toàn.
Với nhà ở công vụ, dự thảo đã bổ sung chính sách về miễn tiền thuê cho cán bộ, công chức, viên chức được điều động, luân chuyển, biệt phái đến công tác tại các xã đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo để cán bộ yên tâm công tác ở những nơi khó khăn nhất.
Cùng với đó, tập trung phát triển nhà ở cho thuê. Đây là chính sách mới, mục tiêu ưu tiên và trụ cột chiến lược để bảo đảm an sinh xã hội và góp phần kiềm chế nguy cơ đầu cơ bất động sản.
Thủ tướng nêu thực trạng thời gian qua, giá nhà ở thương mại tăng cao, vượt quá khả năng chi trả của người dân, đòi hỏi người lao động trẻ phải mất rất nhiều thời gian mới tích lũy được; nên có nhu cầu rất lớn về thuê nhà ổn định, dài hạn với giá hợp lý, đảm bảo tiêu chuẩn ở mức bình thường. Nhà ở xã hội hiện nay chủ yếu để bán, còn nhà ở cho thuê tuy đã có trong luật nhưng chưa có cơ chế chính sách ưu đãi đủ rõ, đủ cụ thể và đủ khả thi để phát triển loại hình này.
Do đó, dự thảo luật dành một chương riêng về nhà ở cho thuê, gồm nhà ở cho thuê đầu tư bằng vốn nhà nước thông qua các quỹ nhà ở địa phương, nhà ở để cho thuê đầu tư không bằng vốn nhà nước và nhà lưu trú công nhân cho khu công nghiệp. Đi cùng với những ưu đãi cụ thể, thì giá thuê không được vượt khung giá do UBND cấp tỉnh quy định để đảm bảo ưu đãi của nhà nước được chuyển hóa thành ưu đãi cho người dân.
Dự thảo luật hóa các chính sách đặc thù nhà ở xã hội đã được kiểm chứng và ngăn ngừa trục lợi. Theo Thủ tướng, vừa qua các cơ quan chức năng cũng cảnh báo nguy cơ có những người mua nhà ở xã hội chờ đủ 5 năm để bán lại theo giá thị trường, biến chính sách an sinh thành cơ hội kiếm lời và làm sai lệch mục tiêu rất tốt đẹp của chính sách. Do đó, dự thảo quy định sau 5 năm, người mua chỉ được bán lại nhà ở xã hội cho đối tượng thuộc diện mua nhà ở xã hội. Các cấp chính quyền cũng phải tăng cường quản lý để bảo đảm nhà ở xã hội luôn nằm trong hệ sinh thái an sinh và phục vụ đúng đối tượng.
Một điểm đổi mới khác là cách thức thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê trong dự án nhà ở thương mại. Theo luật hiện hành, chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại phải dành quỹ đất 20% hoặc nộp tiền tương đương để làm nhà ở xã hội, song thời điểm tính tiền sử dụng đất chưa thống nhất giữa Luật Nhà ở và Luật Đất đai; do đó dự thảo hoàn thiện quy định, tạo điều kiện cho các địa phương căn cứ tình hình thực tế để quyết định việc này.
Dự thảo cũng có những biện pháp để hạn chế tối đa phân lô bán nền tại đô thị. Theo đó, tại các phường thuộc đô thị đặc biệt, loại 1, loại 2, chủ đầu tư phải xây dựng nhà ở; các khu vực còn lại do UBND cấp tỉnh xác định theo tiêu chí của Chính phủ, phù hợp với điều kiện của từng nơi. Làm rõ hơn lý do của quy định này, Thủ tướng cho biết quỹ đất rất hạn chế, nhất là tại các đô thị lớn, do đó phải tập trung phát triển nhà cao tầng.
Về bảo đảm quyền tài sản của người dân sống ở nhà chung cư, Thủ tướng cho biết nhiều chung cư xuống cấp nhưng việc cải tạo xây dựng còn chậm, một phần vì quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu khi nhà hết niên hạn chưa được quy định rõ. Dự thảo quy định thời hạn sử dụng căn hộ chung cư theo niên hạn công trình xây dựng, khi phải phá dỡ, chủ sở hữu được bồi thường, hỗ trợ tái định cư hoặc đóng góp kinh phí để xây dựng lại; việc cải tạo xây dựng lại phải gắn với tái thiết đô thị.
Để giảm tranh chấp trong quản lý vận hành, dự thảo luật làm rõ phần sở hữu riêng, sở hữu chung; dự thảo nghị định hướng dẫn của Chính phủ cũng phải đề cập rất cụ thể để đảm bảo giải quyết được những vướng mắc.
