Làm rõ hơn một số nội dung liên quan dự án Luật Nhà ở sửa đổi, Thủ tướng cho biết, nhu cầu nhà ở của người dân là rất lớn, trong khi nguồn cung nhà ở phù hợp với khả năng chi trả còn rất nhiều bất cập, cơ cấu nhà ở hiện còn thiên về sở hữu, trong khi các loại hình nhà ở chưa được phân định rõ, nên chính sách hỗ trợ chưa trúng và chưa đúng vào đối tượng cần ưu tiên là nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.
Do đó, theo Thủ tướng, dự thảo luật phân định rất rõ 4 nhóm nhà ở, với tinh thần xuyên suốt: Nhà trước hết là để người dân có chỗ ở, gắn với an sinh xã hội.
Trong đó, nhóm nhà ở thương mại theo cơ chế thị trường; nhóm này theo điều tiết của thị trường, ai có điều kiện thu nhập cao thì tiếp cận với những phân khúc nhà ở cao cấp.
Các nhóm còn lại gồm nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ, nhà ở chính sách; mỗi nhóm có cơ chế ưu đãi và cách quản lý riêng; Nhà nước không bao cấp về nhà ở nhưng cũng không để thị trường tự điều tiết hoàn toàn.
Với nhà ở công vụ, dự thảo đã bổ sung chính sách về miễn tiền thuê cho cán bộ, công chức, viên chức được điều động, luân chuyển, biệt phái đến công tác tại các xã đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo để cán bộ yên tâm công tác ở những nơi khó khăn nhất.
Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ chủ đạo phải tập trung phát triển nhà ở cho thuê. Đây là chính sách mới, mục tiêu ưu tiên và trụ cột chiến lược để bảo đảm an sinh xã hội và góp phần kiềm chế nguy cơ đầu cơ bất động sản.
Thủ tướng nêu thực trạng thời gian qua, giá nhà ở thương mại tăng cao, vượt quá khả năng chi trả của người dân, đòi hỏi người lao động trẻ phải mất rất nhiều thời gian mới tích lũy được; nên có nhu cầu rất lớn về thuê nhà ổn định, dài hạn với giá hợp lý, đảm bảo tiêu chuẩn ở mức bình thường. Nhà ở xã hội hiện nay chủ yếu để bán, còn nhà ở cho thuê tuy đã có trong luật nhưng chưa có cơ chế chính sách ưu đãi đủ rõ, đủ cụ thể và đủ khả thi để phát triển loại hình này.
Do đó, dự thảo luật dành một chương riêng về nhà ở cho thuê, gồm nhà ở cho thuê đầu tư bằng vốn nhà nước thông qua các quỹ nhà ở địa phương, nhà ở để cho thuê đầu tư không bằng vốn nhà nước và nhà lưu trú công nhân cho khu công nghiệp. Đi cùng với những ưu đãi cụ thể, thì giá thuê không được vượt khung giá do UBND cấp tỉnh quy định để đảm bảo ưu đãi của nhà nước được chuyển hóa thành ưu đãi cho người dân.
Cùng với đó, dự thảo luật hóa các chính sách đặc thù nhà ở xã hội đã được kiểm chứng và ngăn ngừa trục lợi. Theo Thủ tướng, vừa qua các cơ quan chức năng cũng cảnh báo nguy cơ có những người mua nhà ở xã hội chờ đủ 5 năm để bán lại theo giá thị trường, biến chính sách an sinh thành cơ hội kiếm lời và làm sai lệch mục tiêu rất tốt đẹp của chính sách. Do đó, dự thảo quy định sau 5 năm, người mua chỉ được bán lại nhà ở xã hội cho đối tượng thuộc diện mua nhà ở xã hội. Các cấp chính quyền cũng phải tăng cường quản lý để bảo đảm nhà ở xã hội luôn nằm trong hệ sinh thái an sinh và phục vụ đúng đối tượng.
Một điểm đổi mới khác là cách thức thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê trong dự án nhà ở thương mại. Theo luật hiện hành, chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại phải dành quỹ đất 20% hoặc nộp tiền tương đương để làm nhà ở xã hội, song thời điểm tính tiền sử dụng đất chưa thống nhất giữa Luật Nhà ở và Luật Đất đai; do đó dự thảo hoàn thiện quy định, tạo điều kiện cho các địa phương căn cứ tình hình thực tế để quyết định việc này.
Dự thảo cũng có những biện pháp để hạn chế tối đa phân lô bán nền tại đô thị. Theo đó, tại các phường thuộc đô thị đặc biệt, loại 1, loại 2, chủ đầu tư phải xây dựng nhà ở; các khu vực còn lại do UBND cấp tỉnh xác định theo tiêu chí của Chính phủ, phù hợp với điều kiện của từng nơi. Làm rõ hơn lý do của quy định này, Thủ tướng cho biết quỹ đất rất hạn chế, nhất là tại các đô thị lớn, do đó phải tập trung phát triển nhà cao tầng.
Đối với dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Thủ tướng nêu một số bất cập hiện nay như thông tin dự án, tình trạng pháp lý chưa được công khai đầy đủ, kịp thời; lách luật để huy động vốn; tranh chấp kéo dài trong việc cấp giấy chứng nhận cho người mua; điều kiện kinh doanh, thủ tục còn rườm rà; có quy định còn chồng lấn với Luật Đất đai, Luật Đầu tư, pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng. Nghị quyết 21 đặt ra yêu cầu phải phát triển thị trường bất động sản minh bạch, lành mạnh và ổn định; kiểm soát chặt chẽ tình trạng đầu cơ và xây dựng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống".
Vì vậy, trong dự thảo luật, Chính phủ chỉ đạo các cơ quan soạn thảo phải hoàn thiện cụ thể về quy trình giao dịch bất động sản thống nhất và mã định danh điện tử, mỗi loại giao dịch đều được điều chỉnh riêng; bổ sung các nguyên tắc và khung quy trình giao dịch bất động sản.
Để bảo vệ người mua nhà ở, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng có mục đích lưu trú hình thành trong tương lai, dự thảo quy định trước khi bán, cho thuê mua, chủ đầu tư phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý cấp tỉnh về việc đủ điều kiện được bán, cho thuê mua và phải được ngân hàng chấp thuận bảo lãnh nghĩa vụ tài chính. Để tránh việc chủ đầu tư thu đặt cọc khi chưa đáp ứng điều kiện, lách quy định, dự thảo quy định chỉ được thu đặt cọc không quá dự kiến 5% và chỉ khi dự án đủ điều kiện kinh doanh.
Thủ tướng cũng thông tin tới các đại biểu về các quy định được đánh giá là rất cần thiết để đảm bảo dự thảo luật đi vào thực tiễn, giải quyết được những vấn đề bất cập đối với kinh doanh bất động sản.
Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan tiếp thu và giải trình đầy đủ ý kiến thẩm tra của các cơ quan Quốc hội, ý kiến các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện các dự thảo luật và các văn bản hướng dẫn.
