Thông tư số 02/2026/TT-NHNN tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng liên quan đến cơ chế cho vay đặc biệt, đặc biệt là bổ sung vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong hoạt động này.
Cụ thể, phạm vi điều chỉnh được mở rộng khi quy định không chỉ việc Ngân hàng Nhà nước cho vay đặc biệt đối với tổ chức tín dụng, mà còn bao gồm "việc cho vay đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước…, tổ chức bảo hiểm tiền gửi, tổ chức tín dụng khác đối với tổ chức tín dụng; việc cho vay đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước đối với tổ chức bảo hiểm tiền gửi".
Đối tượng áp dụng cũng được bổ sung, bao gồm tổ chức bảo hiểm tiền gửi và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động cho vay đặc biệt. Quy định này thể hiện việc đưa tổ chức bảo hiểm tiền gửi trở thành một chủ thể chính thức trong cơ chế cho vay đặc biệt, bên cạnh Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc xác lập rõ vai trò kép của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong quan hệ vay đặc biệt. Thông tư quy định "bên cho vay đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước, tổ chức bảo hiểm tiền gửi, tổ chức tín dụng khác…". Đồng thời, tổ chức này cũng có thể là bên vay khi "tổ chức bảo hiểm tiền gửi vay đặc biệt tại Ngân hàng Nhà nước". Như vậy, cơ chế cho vay đặc biệt được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, có sự tham gia của nhiều chủ thể nhằm hỗ trợ xử lý khó khăn thanh khoản trong hệ thống.
Thông tư đã sửa đổi, bổ sung các nội dung về đối tượng vay, các trường hợp cho vay đặc biệt, nguyên tắc cho vay và trách nhiệm của các bên liên quan. Đáng chú ý, Thông tư bổ sung quy định về việc Ngân hàng Nhà nước cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi vay đặc biệt trong một số trường hợp theo Luật Bảo hiểm tiền gửi.
Cụ thể, Thông tư quy định "cho vay đặc biệt lãi suất 0%/năm, không có tài sản bảo đảm đối với tổ chức bảo hiểm tiền gửi" trong các trường hợp luật định. Đây là cơ chế hỗ trợ đáng chú ý, cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi có thêm nguồn lực để thực hiện chức năng chi trả bảo hiểm khi cần thiết.
Ở chiều ngược lại, tổ chức bảo hiểm tiền gửi cũng được phép sử dụng nguồn lực của mình để hỗ trợ hệ thống, khi "cho vay đặc biệt đối với tổ chức tín dụng từ quỹ dự phòng nghiệp vụ". Quy định này góp phần mở rộng công cụ xử lý đối với các tổ chức tín dụng gặp khó khăn.
Thông tư cũng quy định rõ mục đích sử dụng khoản vay đặc biệt của tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Theo đó, "tổ chức bảo hiểm tiền gửi chỉ được sử dụng tiền vay đặc biệt để chi trả tiền bảo hiểm". Đồng thời, số tiền vay được xác định trên cơ sở nhu cầu thực tế và không vượt quá phần thiếu hụt của quỹ dự phòng nghiệp vụ.
Về lãi suất, chính sách ưu đãi tiếp tục được duy trì khi "lãi suất đối với nợ gốc cho vay đặc biệt… là 0%/năm; không áp dụng lãi suất đối với nợ lãi chậm trả". Điều này cho thấy tính chất hỗ trợ đặc biệt của công cụ này, nhằm xử lý các tình huống cấp bách mà không làm gia tăng chi phí tài chính.
Thông tư đồng thời thiết lập quy trình chặt chẽ trong việc vay, giải ngân và trả nợ. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi khi có nhu cầu vay phải gửi hồ sơ đầy đủ đến Ngân hàng Nhà nước, trong đó nêu rõ số tiền, mục đích, thời hạn và cam kết sử dụng vốn đúng quy định. Trong thời hạn tối đa 20 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét, quyết định việc cho vay.
Về nghĩa vụ trả nợ, Thông tư quy định rõ "khi khoản vay đặc biệt đến hạn, tổ chức bảo hiểm tiền gửi phải trả hết nợ cho Ngân hàng Nhà nước". Trường hợp không thực hiện đúng nghĩa vụ hoặc sử dụng vốn sai mục đích, Ngân hàng Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp xử lý, bao gồm việc trích tiền từ tài khoản của tổ chức bảo hiểm tiền gửi để thu hồi nợ.
Bên cạnh đó, Thông tư cũng bổ sung các quy định về trách nhiệm của các bên liên quan. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, sử dụng vốn đúng mục đích và tuân thủ các quy định pháp luật. Các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước được giao nhiệm vụ phối hợp, giám sát và xử lý vi phạm trong quá trình thực hiện.
Thông tư số 02/2026/TT-NHNN có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 5 năm 2026. Việc ban hành Thông tư nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về cho vay đặc biệt, góp phần tăng cường khả năng hỗ trợ và bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng.
