Đầu tư công thiếu “đầu vào”
Bộ Xây dựng ước tính, một số loại công trình được ước tính có chi phí xây dựng tăng từ 1,91 - 8,09% so với giai đoạn trước. Đáng chú ý, biến động giá vật liệu xây dựng hiện nay diễn ra đúng thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn đẩy mạnh giải ngân đầu tư công 2026 - 2030 với hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, vành đai đô thị, hạ tầng logistics và năng lượng được triển khai đồng thời.
Các chuyên gia cho rằng đây là nguyên nhân khiến mặt bằng giá vật liệu khó sớm hạ nhiệt và có xu hướng kéo dài theo chu kỳ đầu tư hạ tầng mới. Trong đó, vấn đề lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu vật liệu tuyệt đối mà là sự mất cân đối nguồn cung theo từng khu vực và tốc độ triển khai dự án. Tại nhiều địa phương, nhu cầu san lấp và thi công tăng nhanh nhưng thủ tục cấp phép mỏ vật liệu vẫn kéo dài, đặc biệt với cát và đá xây dựng.
Thực tế cho thấy đang tồn tại một nghịch lý là dù nhu cầu vật liệu tăng rất nhanh nhưng cơ chế khai thác, điều phối và vận chuyển vẫn vận hành theo tư duy cục bộ địa phương. Điều này khiến nhiều dự án thiếu vật liệu ngay cả khi tổng nguồn cung trên thị trường không thực sự khan hiếm.
Đại diện một doanh nghiệp thi công hạ tầng tại phía Nam cho biết, áp lực lớn nhất hiện nay là giá vật liệu biến động quá nhanh khiến nhà thầu khó kiểm soát chi phí và dòng tiền. Với các dự án kéo dài nhiều năm, việc giá đầu vào liên tục thay đổi có thể làm giảm đáng kể biên lợi nhuận nếu cơ chế cập nhật đơn giá không theo kịp thực tế thị trường.
Tác động của giá vật liệu hiện không dừng ở chi phí thi công mà đang lan sang toàn bộ chuỗi phát triển bất động sản và hạ tầng. Khi giá đầu vào tăng kéo dài, áp lực cuối cùng có thể phản ánh vào giá bán sản phẩm và chi phí đầu tư xã hội.
Dự án bất động sản gặp khó
Các doanh nghiệp phát triển bất động sản cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp khi chi phí xây dựng ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư. Đặc biệt ở phân khúc nhà ở trung cấp và bình dân, nơi biên lợi nhuận không quá lớn, biến động vật liệu đang tạo thêm áp lực lên giá thành phát triển dự án và khả năng mở rộng nguồn cung.
Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp – Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam, biến động giá vật liệu hiện không chỉ làm tăng chi phí thi công mà còn tạo ra rủi ro lớn đối với các hợp đồng xây dựng trọn gói. Trong bối cảnh giá đầu vào thay đổi liên tục, nhiều nhà thầu có thể đối mặt nguy cơ thua lỗ nếu cơ chế điều chỉnh giá và chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư với đơn vị thi công không được cập nhật kịp thời.
Ông Hiệp cho rằng cần sớm hoàn thiện cơ chế bù giá, cập nhật đơn giá sát diễn biến thị trường nhằm hạn chế tình trạng đứt gãy tiến độ thi công hoặc phát sinh tranh chấp hợp đồng tại các dự án lớn.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất vật liệu cũng chịu sức ép lớn từ cả thị trường trong nước lẫn quốc tế. Đại diện Tập đoàn Hòa Phát từng cho biết giá thép trong nước hiện chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động quặng sắt, than cốc và chi phí vận tải toàn cầu.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp xi măng và vật liệu xây dựng cho rằng giá điện, nhiên liệu và logistics tăng đã khiến chi phí sản xuất bị đội lên đáng kể, dù sức tiêu thụ thị trường chưa phục hồi đồng đều giữa các khu vực.
Điều này cho thấy thị trường vật liệu xây dựng Việt Nam ngày càng liên thông chặt chẽ với chuỗi cung ứng quốc tế, khiến biến động giá không còn là câu chuyện riêng của thị trường nội địa.
Cần chiến lược dài hạn
Trước diễn biến này, mới đây, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị các địa phương tăng cường cập nhật, công bố giá vật liệu sát thực tế thị trường; đồng thời kiểm soát tình trạng đầu cơ, găm hàng và chủ động nguồn cung cho các dự án trọng điểm.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng các biện pháp điều hành ngắn hạn sẽ khó giải quyết triệt để vấn đề nếu không có chiến lược dài hạn cho thị trường vật liệu xây dựng.
Theo đó, Việt Nam cần đẩy nhanh quy hoạch và cấp phép nguồn khai thác vật liệu phục vụ hạ tầng, đồng thời phát triển các vật liệu thay thế, vật liệu tái chế nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn tài nguyên truyền thống. Bên cạnh đó, việc tối ưu hệ thống logistics và vận tải vật liệu liên vùng cũng được xem là yếu tố quan trọng để giảm chi phí xây dựng trong dài hạn.
Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng, bài toán vật liệu xây dựng sẽ không chỉ ảnh hưởng đến riêng ngành xây dựng mà còn tác động trực tiếp tới tiến độ hạ tầng, giá bất động sản và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Nếu không sớm giải quyết những điểm nghẽn về nguồn cung, logistics và cơ chế điều hành giá, áp lực chi phí có thể tiếp tục kéo dài trong các chu kỳ phát triển tiếp theo.
