Chiều 31/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp thứ sáu Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt.
Thủ tướng giao Bộ Tài chính hoàn thiện Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) trình Thủ tướng Chính phủ quyết định, hoàn thành trong tháng 2; khẩn trương nghiên cứu đề xuất của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam làm cơ quan chủ quản triển khai xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt, trình Thủ tướng Chính phủ.
Trước đó, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã có văn bản báo cáo Bộ Xây dựng về đề xuất triển khai dự án tổ hợp công nghiệp đường sắt – dự án được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng then chốt cho sự phát triển của ngành cơ khí đường sắt Việt Nam trong vòng 5–10 năm tới.
Theo đề xuất, VNR kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, trình Thủ tướng Chính phủ cho phép Tổng công ty được giao làm chủ đầu tư dự án, sử dụng hoàn toàn nguồn vốn đầu tư công.
Để chuẩn bị cho dự án, VNR cho biết đã chủ động tiếp xúc, làm việc với nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong nước như Thành Công, Hòa Phát (HPG), Tập đoàn Trường Hải (THACO), Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM – VEA) và Vinspeed (thuộc Tập đoàn Vingroup – VIC) nhằm nghiên cứu khả năng hợp tác phát triển lĩnh vực công nghiệp đường sắt.
Song song đó, trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11/2025, VNR cũng đã có các buổi làm việc với Tập đoàn Trung Xa cùng nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyên thiết kế, chế tạo phương tiện đường sắt như Đại Liên, Trường Xuân, Trường Giang, Đường Sơn…
Hiện nay, VNR đang phối hợp với các đơn vị tư vấn trong và ngoài nước để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Trong khoảng thời gian từ ngày 17 đến 25/12/2025, các chuyên gia tư vấn Trung Quốc đã sang Việt Nam khảo sát thực địa, phục vụ cho công tác lập báo cáo. Dự kiến, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi sẽ được hoàn tất trong vòng 3 tháng tới.
Theo định hướng phát triển, tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ tập trung nâng cao năng lực sản xuất trong nước, từng bước nội địa hóa các linh kiện phần cứng, phần mềm của hệ thống thông tin, tín hiệu và cấp điện; đồng thời làm chủ công tác vận hành, bảo trì và sản xuất phụ tùng thay thế cho các tuyến đường sắt, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao.
Bên cạnh đó, tổ hợp sẽ tiếp nhận chuyển giao công nghệ, đầu tư dây chuyền, thiết bị để sản xuất đầu máy, toa xe phục vụ các tuyến đường sắt quốc gia có tốc độ dưới 200km/h; đồng thời mua thiết kế để chế tạo toa xe cho các tuyến đường sắt đô thị.
Dự án được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2029–2031 sẽ tập trung lắp ráp đầu máy, toa xe khách có tốc độ dưới 160km/h, tàu điện đô thị và toa xe hàng tốc độ 120km/h. Trong 4 năm tiếp theo, mục tiêu là nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 30% và mở rộng sản xuất linh kiện, phụ tùng cho ngành đường sắt.
Đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tổ hợp dự kiến tham gia lắp ráp các đoàn tàu EMU theo hợp đồng chuyển giao công nghệ. VNR kỳ vọng đến năm 2035 có thể làm chủ công nghệ lắp ráp EMU với tỷ lệ nội địa hóa khoảng 20%, và trong giai đoạn 2040–2050 sẽ sản xuất được khoảng 80% đoàn tàu tốc độ cao cùng các vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác, vận hành.
Theo tính toán sơ bộ, dự án có tổng mức đầu tư khoảng 17.509 tỷ đồng, dự kiến tạo ra doanh thu hơn 228.102 tỷ đồng trong giai đoạn 2030–2050, với lợi nhuận bình quân khoảng 1.141 tỷ đồng mỗi năm và thời gian hoàn vốn ước tính khoảng 16 năm.
VNR đánh giá, việc hình thành tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ tạo động lực lớn cho sự phát triển của ngành công nghiệp đường sắt trong nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đầu tư và nâng cấp mạng lưới đường sắt quốc gia với tổng vốn lên tới khoảng 275 tỷ USD vào năm 2050, bao gồm các tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái và hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP. HCM.
