Là đầu tàu kinh tế của cả nước, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, quy mô và tiềm lực của TP.HCM càng được mở rộng với diện tích 6.772,6 km²; dân số 13,6 triệu người, trong đó, lực lượng lao động khoảng 7,281 triệu người, chiếm 14% tổng số lao động toàn quốc; GRDP ước tính 3,03 triệu tỷ đồng (tương đương 123 tỷ USD), chiếm 23,5% GDP cả nước.
Vị trí chiến lược, kết hợp với nguồn lực công nghiệp của Bình Dương và hạ tầng cảng biển của Bà Rịa - Vũng Tàu, cho phép TP.HCM đóng vai trò cửa ngõ kết nối Việt Nam với thị trường ASEAN và chuỗi cung ứng toàn cầu.
TP.HCM đang hướng tới trở thành một siêu đô thị - trung tâm tài chính, dịch vụ, thương mại tầm cỡ khu vực và quốc tế. Đồng thời, khẳng định vị thế là địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) trong 10 tháng đầu năm 2025, TP.HCM đã vượt qua Bắc Ninh để trở thành "quán quân" của cả nước với tổng vốn đầu tư đăng ký mới, điều chỉnh vốn và góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt 5,5 tỷ USD, tăng gần 29 % so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong 10 tháng đầu năm, TP.HCM thu hút được 1.631 dự án FDI đăng ký mới với tổng vốn lên tới 1,6 tỷ USD, 359 dự án đăng ký điều chỉnh tăng thêm 1,02 tỷ USD vốn FDI và 2.084 lượt góp vốn mua cổ phần với tổng giá trị vốn góp đạt 2,89 tỷ USD.
Các đề xuất tạo bứt phá thể chế cho TP.HCM
Với định hướng cấu trúc lại không gian phát triển, mở ra một “siêu vùng kinh tế” có quy mô và tầm ảnh hưởng vượt xa chức năng của một đô thị trung tâm truyền thống, nhiều cơ chế, chính sách đang được đề xuất để trao quyền mạnh hơn cho TP.HCM trong quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư và thiết kế ưu đãi nhằm mở khóa dòng vốn lớn, thu hút nhà đầu tư chiến lược và tạo động lực tăng trưởng mới.
Ngày 3/12, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM đã được Chính phủ trình Quốc hội.
Trong đó, đáng chú ý, dự thảo nghị quyết bổ sung nội dung về thành lập Khu thương mại tự do TP.HCM với việc thiết lập khung pháp lý toàn diện (tương tự Hải Phòng và Đà Nẵng) bao gồm: vị trí, cơ cấu, cơ chế quản lý và ưu đãi đầu tư, nhằm tạo không gian thể chế đặc thù để thu hút vốn chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Dự thảo đề xuất trao quyền cho UBND TP.HCM quyết định thành lập, mở rộng, điều chỉnh ranh giới Khu thương mại tự do, coi đây là quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP.HCM.
Đồng thời, Hội đồng nhân dân TP.HCM quy định trình tự, thủ tục thành lập, mở rộng, điều chỉnh ranh giới Khu thương mại tự do. Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước trực tiếp đối với Khu thương mại tự do.
Các dự án đầu tư trong Khu thương mại tự do (trừ dự án nhà ở thương mại) được phép giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu. Về thuế, áp dụng mức ưu đãi vượt trội so với các khu kinh tế hiện nay: Thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm (miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo); giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm cho chuyên gia và lao động chất lượng cao. Đặc biệt, doanh nghiệp trong khu được phép niêm yết, định giá và thanh toán bằng ngoại tệ.
Chiều 4/12, thảo luận tại tổ về dự thảo sửa đổi Nghị quyết 98, các đại biểu Quốc hội cũng thống nhất TP.HCM cần xây dựng một thể chế phù hợp để "trải thảm đỏ" đón các nhà đầu tư chiến lược.
Đại biểu Phan Đức Hiếu (Hưng Yên) đề xuất xem xét những nhà đầu tư chiến lược là những nhà đầu tư lớn, có thể tham khảo qua nhiều bảng xếp hạng các doanh nghiệp, như của Forbes, trong lĩnh vực IT, hạ tầng, năng lượng, xây dựng và lấy trong nhóm 500... Theo ông, TP.HCM cần đề xuất thành lập hẳn một cơ quan về giải quyết thủ tục đầu tư. Cơ quan này là đầu mối tiếp nhận hồ sơ để giải quyết thủ tục đầu tư.
Trong khi đó, đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) đề nghị đưa TP.HCM thành "sandbox về thể chế”, được phép thử nghiệm và tạo ra chính sách mới đi trước cả nước. “TP.HCM phải là nơi đi trước, tạo ra thể chế, tạo ra chính sách, tạo cách làm mới”, ông Cường nói và đề xuất dự thảo nghị quyết thay vì liệt kê chi tiết, các quy định đặc thù nên tập trung vào việc đưa ra khung nguyên tắc để HĐND Thành phố được quyền chủ động quyết định, đảm bảo TP.HCM thực sự có được quyền tự do hành động trong khuôn khổ giám sát.
Cùng với việc sửa đổi Nghị quyết 98, Quốc hội cũng đang thảo luận về dự án Luật Toà án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế nhằm xây dựng một môi trường pháp lý đủ tầm quốc tế chính, góp phần tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư và quyết định sự thành công của Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM.
Tại cuộc thảo luận tổ chiều ngày 4/12, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc ban hành luật này là hết sức cần thiết bởi khi hình thành Trung tâm Tài chính tại TP.HCM thì bắt buộc phải có một thiết chế tòa án chuyên biệt tương ứng để bảo đảm môi trường pháp lý hiện đại, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế.
“Nếu chúng ta không mạnh dạn đổi mới, không tạo dựng môi trường pháp lý đủ tầm quốc tế, nhà đầu tư sẽ không đến. Nếu mình không làm mạnh, không thu hút được nhà đầu tư, không thu hút được dòng vốn thì Trung tâm Tài chính khó đạt hiệu quả, nhất là khi Việt Nam đi sau và cần bứt phá để vượt lên”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Tăng khả năng cạnh tranh để không bỏ lỡ dòng vốn FDI mới
Những cơ chế, chính sách đang được xem xét và có thể thông qua trong thời gian tới, tiềm năng và cơ hội đầu tư mới tại TP.HCM được kỳ vọng sẽ mở rộng hơn, thu hút được nhiều nhà đầu tư lớn hơn.
Thực tế, thời gian qua, TP.HCM đã có những chuyển hướng từ thu hút đầu tư theo số lượng sang tập trung vào chất lượng, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, AI, năng lượng tái tạo và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu như Intel, Renesas, Marvell, Samsung… đã hiện diện và không ngừng mở rộng hoạt động tại thành phố.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, bên cạnh các dự án tiêu biểu của doanh nghiệp Việt như trung tâm dữ liệu 140 MW của Viettel hay dự án 250 triệu đô la của CMC..., TP.HCM sắp đón dự án Hyperscale Data Center trị giá khoảng 2 tỷ USD của G42 (cổ đông chính là quỹ đầu tư nhà nước của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Microsoft. Thành phố cũng đã ký kết hợp tác với NVIDIA, SAP Labs, AMD… nhằm xây dựng trung tâm R&D và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Những hợp tác này đang định vị TP.HCM không chỉ là nơi lắp ráp, mà là trung tâm sáng tạo và nghiên cứu công nghệ.
Trong khu vực ASEAN, Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng đang nổi lên là một trong những điểm đến FDI hấp dẫn nhờ lao động trẻ, vị trí chiến lược và chính sách thương mại mở. Tuy nhiên, cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt. Singapore, Malaysia đã dẫn đầu nhờ hạ tầng số, trung tâm tài chính và quy định dữ liệu tiên tiến.
Tại Hội thảo “Cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội thu hút đầu tư và nhà đầu tư chiến lược vào TP.HCM trong tình hình mới” diễn ra cuối tháng 11, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cho biết, trong cuộc đua thu hút vốn FDI từ xu hướng dịch chuyển của các tập đoàn công nghệ, TP.HCM không chỉ cạnh tranh với các địa phương trong nước, mà còn phải cạnh trạnh với các đối thủ thực sự là các trung tâm công nghệ mới nổi trong khu vực như Penang (Malaysia), các hành lang kinh tế phía Đông (EEC) của Thái Lan và các khu công nghiệp thông minh của Singapore.
“Các quốc gia này đã nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, đưa ra các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp và xây dựng các đặc khu thử nghiệm để đón đầu dòng vốn này. Nếu TP.HCM không nhanh chóng thích ứng và đưa ra các cơ chế vượt trội tương xứng, nguy cơ bị tụt lại phía sau và bỏ lỡ cơ hội vàng từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng là hiện hữu”, ông Hội nhấn mạnh.
TS. Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 cho rằng, TP.HCM không chỉ cần vốn đầu tư đối với những dự án có quy mô lớn, mà cần đối tác có năng lực về công nghệ, quản trị và kết nối với thị trường toàn cầu; chuyển giao tri thức và công nghệ, giúp hình thành hệ sinh thái sản xuất - dịch vụ có năng suất cao, phù hợp với xu hướng chuyển đổi xanh trong không gian số.
Nhìn chung, theo các chuyên gia, TP.HCM cần có những cơ chế, chính sách mới có tính đột phá, linh hoạt, khả thi và tiệm cận chuẩn quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút nhà đầu tư chiến lược. Các chính sách ưu đãi, nếu có, phải đủ sức cạnh tranh, không chỉ tương đương mà còn phải vượt trội so với các nước trong khu vực và trên thế giới.
Ngoài ra, TP.HCM cũng cần tiếp tục có những cải cách về thủ tục hành chính theo hướng thuận lợi hơn cho nhà đầu tư; đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm như metro, sân bay, cảng biển và phát triển giao thông công cộng theo mô hình TOD; tăng cường đào tạo nghề, kỹ năng số, kỹ năng xanh và hợp tác quốc tế để đào tạo nhân lực chất lượng cao đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp FDI thế hệ mới.
