Ngành xi măng tìm lời giải cho bài toán phát thải và hạn ngạch carbon

Khi kiểm kê khí nhà kính trở thành yêu cầu bắt buộc, ngành xi măng đang đứng trước sức ép kép: phải xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải chính xác, đồng thời tìm giải pháp cắt giảm lượng khí thải trong bối cảnh công nghệ còn nhiều giới hạn.

Ngành xi măng tìm lời giải cho bài toán phát thải và hạn ngạch carbon
Doanh nghiệp xi măng trước yêu cầu kiểm kê và quản trị phát thải. (Ảnh minh hoạ)

Dữ liệu chính xác quyết định chất lượng kiểm kê

Theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg về Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê, lĩnh vực xây dựng hiện có 411 cơ sở thuộc diện áp dụng. Trong đó, các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng chiếm tỷ trọng lớn nhất, với 39,58%; tiếp đến là sản xuất xi măng, chiếm 22,69%, tương đương gần 90 cơ sở.

Xi măng cũng nằm trong nhóm ngành được lựa chọn thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cùng với nhiệt điện và sắt thép. Theo Quyết định số 263/QĐ-TTg, tổng hạn ngạch thí điểm cho giai đoạn 2025-2026 được phân bổ cho 110 doanh nghiệp, với ngành xi măng chiếm khoảng 28,8% tổng hạn ngạch quốc gia năm 2025 và 28,1% năm 2026. Đáng chú ý, có 51/61 doanh nghiệp xi măng trong nước thuộc phạm vi áp dụng trong giai đoạn này.

Trong bối cảnh đó, kiểm kê khí nhà kính không còn đơn thuần là một yêu cầu báo cáo. Đây là cơ sở để doanh nghiệp xác định lượng phát thải thực tế, nhận diện những công đoạn phát thải lớn và lựa chọn giải pháp giảm phát thải phù hợp. Tuy nhiên, muốn có một báo cáo đáng tin cậy, trước hết doanh nghiệp phải giải quyết được bài toán dữ liệu.

Theo lộ trình quản lý phát thải khí nhà kính, từ ngày 25/9, thêm hàng nghìn cơ sở trên cả nước thuộc diện phải thực hiện kiểm kê. Các cơ sở phải từng bước hoàn thiện hệ thống dữ liệu để phục vụ kiểm kê và đáp ứng yêu cầu báo cáo theo quy định, với thời hạn hoàn thành báo cáo kiểm kê cấp cơ sở trước ngày 31/3/2027.

Thực tế cho thấy, việc thu thập và chuẩn hóa số liệu vẫn là một trong những khó khăn lớn. Các dữ liệu được lấy từ hóa đơn điện, nhiên liệu, nguyên liệu hoặc ước tính thủ công nếu không được kiểm soát chặt có thể làm sai lệch kết quả cuối cùng. Trong khi đó, một số doanh nghiệp đã chủ động đầu tư hệ thống đo lường để xây dựng nguồn dữ liệu đáng tin cậy, nhưng chi phí đầu tư thiết bị và duy trì hệ thống vẫn là vấn đề cần cân nhắc.

Kinh nghiệm từ một doanh nghiệp cho thấy, dữ liệu kiểm kê chính xác có thể trở thành cơ sở trực tiếp cho những quyết định giúp giảm cả chi phí và phát thải. Sau khoảng 30 năm sử dụng lò hơi đốt dầu DO, doanh nghiệp này chuyển sang nhiên liệu sinh khối (biomass) dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính. Nhờ thay đổi nhiên liệu, chi phí nhiên liệu giảm khoảng 30%, trong khi phát thải từ lò hơi giảm gần 95%. Điều này cho thấy kiểm kê không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý. Khi số liệu đủ tin cậy, doanh nghiệp có thể nhìn rõ nguồn phát thải lớn nhất trong hoạt động sản xuất, từ đó xác định đúng nơi cần đầu tư và tránh những khoản chi không cần thiết.

Đối với ngành xi măng, yêu cầu này càng quan trọng bởi đặc thù sản xuất có nhiều nguồn phát thải khác nhau. Tại hội thảo tham vấn quy trình kiểm kê khí nhà kính và MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định) lĩnh vực sản xuất xi măng, các chuyên gia đã tập trung trao đổi về cách xác định phạm vi kiểm kê, nguồn phát thải cũng như yêu cầu đối với dữ liệu tại các cơ sở.

Một trong những bước đầu tiên là xác định rõ ranh giới tổ chức và ranh giới hoạt động. Phạm vi cần xem xét có thể bao gồm các công đoạn từ khai thác nguyên liệu, nghiền, sấy, nung clinker đến hệ thống điện phụ trợ, đóng gói và thu hồi nhiệt thừa, tùy theo phạm vi kiểm soát hoặc sở hữu của từng cơ sở.

Theo đại diện Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng (Viện Vật liệu xây dựng), phần lớn phát thải trong nhà máy xi măng, khoảng 50-60%, đến từ phản ứng hóa học khi nung đá vôi để tạo clinker. Khoảng 30-40% tiếp theo đến từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch nhằm duy trì nhiệt độ cao cho lò nung. Trong khi đó, điện sử dụng cho máy đập, nghiền nguyên liệu và nghiền xi măng là nguồn phát thải gián tiếp và chiếm tỷ trọng nhỏ hơn.

Theo đó, các nguồn phát thải có thể được phân thành phạm vi 1, gồm phát thải trực tiếp từ đốt nhiên liệu tĩnh tại, thiết bị cơ giới nội bộ và quá trình nung phân hủy nguyên liệu chứa gốc cacbonat; phạm vi 2 là phát thải gián tiếp từ điện lưới; còn phạm vi 3 bao gồm những nguồn phát thải gián tiếp khác như clinker mua ngoài hoặc vận chuyển thuê ngoài.

Quảng cáo

Việc phân định rõ các nguồn này cần được thực hiện theo Thông tư số 13/2024/TT-BXD và Tiêu chuẩn ISO 19694-3. Đây là tiền đề để số liệu được thu thập thống nhất, tránh bỏ sót hoặc tính trùng nguồn phát thải.

Độ chính xác của báo cáo không chỉ phụ thuộc vào phép tính cuối cùng mà còn nằm ở khả năng chứng minh nguồn gốc của từng con số. Số liệu về than, dầu, điện năng hay nguyên liệu đầu vào cần đi kèm hóa đơn, biên bản giao nhận và hồ sơ kiểm định định kỳ của các thiết bị đo như cân băng, cân ô tô, công tơ điện.

Thực tế triển khai tại một số địa phương cho thấy, không ít cơ sở đã có thiết bị đo đạt chuẩn nhưng vẫn gặp vấn đề về dữ liệu do thiếu hồ sơ kiểm định hoặc chưa phân tách rõ các loại nhiên liệu có nhiệt trị khác nhau. Vì vậy, chuẩn hóa hồ sơ, sử dụng đúng hệ số phát thải lưới điện của năm báo cáo và thực hiện kiểm tra chéo trước khi gửi cơ quan quản lý là những yêu cầu cần được doanh nghiệp chú trọng.

Xi măng đối mặt bài toán giảm phát thải khó tránh

Nếu dữ liệu là nền tảng của kiểm kê thì đặc thù công nghệ lại là yếu tố quyết định khả năng giảm phát thải của ngành xi măng. Sản xuất xi măng được đánh giá là một trong những lĩnh vực có lượng phát thải CO2 lớn, chủ yếu do công đoạn sản xuất clinker.

Theo số liệu được Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA) nêu tại hội thảo về vật liệu xây dựng xanh, một tấn clinker phát sinh khoảng 525 kg CO2, tương đương khoảng 55% tổng lượng phát thải. Đây là phần phát thải gắn với phản ứng hóa học trong quá trình nung nguyên liệu và được xem là lượng phát thải khó tránh hoàn toàn.

Sản xuất clinker là nguồn phát thải lớn, chiếm khoảng 55% tổng phát thải của ngành xi măng.

Ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho hay: "Giảm phát thải trong sản xuất của ngành xi măng còn rất nhiều thách thức. Mặc dù đã phân bổ chỉ tiêu phát thải cho từng doanh nghiệp, nhưng khả năng cắt giảm trong thực tế còn hạn chế do ràng buộc về công nghệ". Thực tế, công nghệ sản xuất clinker trên thế giới đã tiến gần giới hạn tối ưu về hiệu suất. Vì vậy, dù doanh nghiệp tiếp tục cải thiện vận hành, khả năng cắt giảm sâu lượng phát thải từ chính phản ứng hóa học vẫn bị giới hạn.

Một hướng được đặt ra là giảm tỷ lệ clinker trong sản phẩm xi măng thông qua việc tăng sử dụng các loại phụ gia như tro bay, xỉ lò cao. Tuy nhiên, giải pháp này vẫn phải tính đến chất lượng sản phẩm, giá thành và khả năng đáp ứng của thị trường. Trong khi đó, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) hiện chưa phải phương án dễ triển khai do chi phí quá cao. Theo thông tin được đưa ra tại hội thảo, chi phí chôn lấp một tấn CO2 có thể lên tới 132 USD, gần gấp bốn lần giá xuất khẩu một tấn clinker thành phẩm. Ông Long cho rằng: "Nếu mất số tiền trên để chôn lấp khí thải, chắc chắn ngành xi măng phải đóng cửa".

Do đó, trong ngắn hạn, các giải pháp phù hợp hơn với điều kiện sản xuất hiện nay được ngành xi măng xác định là tối ưu hóa nhiệt và điện, tận dụng nhiệt thải, tăng sử dụng nhiên liệu thay thế và đẩy mạnh số hóa trong vận hành. Trong đó, sử dụng rác làm nhiên liệu thay thế trong lò nung clinker đang được nhiều doanh nghiệp triển khai, vừa góp phần giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch, vừa có thể tiết giảm chi phí sản xuất.

Từ góc độ quản trị, việc kiểm kê chính xác cũng giúp doanh nghiệp tránh hai rủi ro trái chiều. Nếu lượng phát thải bị tính thấp hơn thực tế, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ bị xử phạt và thu hồi hạn ngạch được cấp. Ngược lại, nếu số liệu bị tính cao hơn thực tế, doanh nghiệp có thể phải mua thêm hạn ngạch, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh. Vì vậy, kiểm kê khí nhà kính cần được nhìn nhận như một công cụ quản trị thay vì chỉ là nghĩa vụ hành chính. Khi xây dựng được hệ thống dữ liệu minh bạch, doanh nghiệp có thể xác định chính xác dấu chân carbon, kiểm soát chi phí năng lượng và chủ động hơn trước các yêu cầu của thị trường carbon.

Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết khi Việt Nam hướng tới hình thành thị trường carbon trong nước từ năm 2029, sau giai đoạn thí điểm. Với ngành xi măng, nơi còn tồn tại những giới hạn công nghệ trong giảm phát thải, dữ liệu chính xác càng có ý nghĩa trong việc xác định phần phát thải có thể cắt giảm, phần khó tránh và mức đầu tư cần thiết cho từng giải pháp.

Về lâu dài, năng lực kiểm kê và quản trị dữ liệu sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn hỗ trợ nâng cao hiệu quả sản xuất, tiếp cận nguồn tài chính xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Theo doanhnghiepkinhtexanh.vn Sao chép

Cùng chuyên mục Kinh tế - Đầu tư

Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng được chỉ định giữ chức Bí thư Đảng ủy VCCI, nhiệm kỳ 2025-2030

Sáng ngày 16/11/2026, tại Hà Nội, Đảng uỷ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội nghị công bố Quyết định của Ban Thường vụ Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương về việc chỉ định nhân sự tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và giữ chức Bí thư Đảng ủy VCCI nhiệm kỳ 2025-2030 đối với ông Phạm Quang Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN).

Phó Tổng Giám đốc Vietcombank xin nghỉ hưu trước tuổi Chứng khoán LPS rời nhóm vốn hóa tỷ USD sau 2 tháng ra mắt HOSE

Cả nước sẽ có gần 65.000 căn nhà ở xã hội để cho thuê

Cả nước có 115 dự án nhà ở xã hội có nhà ở cho thuê đang được triển khai, với tổng số 64.853 căn để cho thuê. Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước có 57 dự án đã hoàn thành với quy mô 9.028/17.176 căn, đạt tỷ lệ 53% kế hoạch.

7 “chốt chặn” an toàn phải biết trước khi cọc mua bất động sản Thủ tướng Chính phủ đề xuất xây dựng danh mục ưu tiên hạ tầng chiến lược ASEAN đến năm 2040

Kinh tế Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, doanh nghiệp nội vẫn là mắt xích yếu

Kinh tế Việt Nam đang phát đi những tín hiệu tăng trưởng tích cực, với đầu tư, xuất nhập khẩu và tiêu dùng cùng cải thiện. Tuy nhiên, trong khi một số chuyên gia nhận định nền kinh tế đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, vẫn có ý kiến thận trọng cho rằng dòng vốn tư nhân chưa thực sự nhập cuộc, chi phí vốn gia tăng vẫn là điểm nghẽn lớn.

Nghịch lý của tỉnh tăng trưởng cao thứ hai cả nước, hội tụ cả "ông lớn" FDI lẫn "họ nhà Vin" Standard Chartered dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam đạt 9,5% Quốc hội thông qua Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 - tập trung mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Giải ngân đầu tư công 10 tháng năm 2026 đạt 76,6%

Dù đạt kết quả tích cực với 76,6% kế hoạch Thủ tướng giao, công tác phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công 10 tháng năm 2026 vẫn còn khoảng 7.811 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết.

Tiến độ giải ngân đầu tư công mới nhất: Hà Nội và TP.HCM vượt mốc 100 nghìn tỷ Vốn đầu tư công 2026 đã giải ngân hơn 673.000 tỷ đồng

Bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng thành viên Nhà máy In tiền Quốc gia

Sáng ngày 30/10, tại Hà Nội, Nhà máy In tiền Quốc gia tổ chức Hội nghị công bố quyết định về công tác cán bộ. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Phạm Đức Ấn dự và trao các quyết định tại Hội nghị.

Giám đốc Tài chính TCBS (TCX): "Cho vay margin còn dư địa tăng trưởng lớn" Sacombank lãi 9 tháng gần 5.900 tỷ đồng, tài sản vượt 1 triệu tỷ

Dự kiến huy động vốn gần 70.000 tỷ đồng, công bố 10 thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM

10 thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM có tổng vốn điều lệ đăng ký và cam kết góp 33,63 triệu USD. Tổng quy mô vốn dự kiến huy động và đầu tư đến năm 2027 khoảng 2,7 tỷ USD (gần 70.000 tỷ đồng).

DNSE “đánh tiếng” lập công ty tại trung tâm tài chính quốc tế Vietcombank lên kế hoạch phát hành hơn 1 tỷ cổ phiếu và “đặt chân” vào VIFC

Kho bạc Nhà nước huy động hơn 327.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ

Thị trường trái phiếu Việt Nam tiếp tục ghi nhận hoạt động huy động vốn và giao dịch tích cực. Tính đến giữa tháng 10/2026, Kho bạc Nhà nước đã hoàn thành 65,4% kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ, trong khi tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp vượt 461.000 tỷ đồng.

Chứng khoán TCBS: "Cao điểm tín dụng cuối 2026, lãi suất đi ngang vùng cao" Lợi nhuận 9 tháng đầu năm TCBS đạt 5.708 tỷ đồng, hoàn thành 76% kế hoạch

Sửa đổi Luật Điện lực: Tìm điểm cân bằng giữa lợi ích nhà đầu tư, người dân và Nhà nước

Trước áp lực hạn chế của thủy điện và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc sửa đổi Luật Điện lực đòi hỏi phải tính toán hợp lý tỉ trọng các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời cân đối hài hòa giữa lợi ích quốc gia, người dân và nhà đầu tư.

Lãnh đạo và nhân sự chủ chốt của REE sắp được mua 500.000 cổ phiếu ESOP giá chỉ bằng 1/5 thị giá Nhiệt điện Phú Mỹ nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ sản xuất điện các tháng cuối năm 2026

Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ trong điều hành chính sách tiền tệ, tài khóa, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô

Đánh giá của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khi chủ trì cuộc họp về điều hành chính sách tiền tệ những tháng cuối năm, nhằm triển khai chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cùng các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, nhất là Kết luận 106 ban hành ngày

Sắp hết lỗ lũy kế sau đợt tăng vốn, Chứng khoán SBSI tính đổi tên mới Thị trường gia tăng dự đoán Fed giữ nguyên lãi suất

Sân bay Long Thành lên phương án khai thác 366 chuyến bay mỗi tuần

Cảng Hàng không quốc tế Long Thành dự kiến khai thác tối đa 366 chuyến bay mỗi tuần trong giai đoạn đầu, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Các hạng mục trọng yếu, thủ tục cấp phép và chương trình vận hành thử nghiệm đang được triển khai nhằm chuẩn bị cho kế hoạch khai thác thương mại vào cuối năm 2026.

BSR ước lãi 9 tháng cao kỷ lục, hé lộ kế hoạch thoái vốn Nhà nước Phê duyệt Kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026 - 2030

Ngân hàng UOB nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 lên 9,2%

Ngân hàng UOB (Singapore) đã chính thức nâng dự báo tăng trưởng GDP cả năm 2026 của Việt Nam lên mức 9,2%. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo nền kinh tế vẫn đang phải đối mặt với áp lực lạm phát và tình trạng thâm hụt thương mại kỷ lục.

UOB nâng dự báo tăng trưởng Việt Nam năm 2025 lên 7,7% UOB nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026

TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế phát hành trái phiếu tại VIFC

UBND TP. Hồ Chí Minh đang lấy ý kiến cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC), nhằm tạo thêm kênh huy động vốn cho các dự án trọng điểm.

Vietcombank lên kế hoạch phát hành hơn 1 tỷ cổ phiếu và “đặt chân” vào VIFC TP. Hồ Chí Minh vươn lên hạng 67 trên bảng xếp hạng trung tâm tài chính toàn cầu Chứng khoán TCBS (TCX): "Đáy thanh khoản xuất hiện trước đáy giá 2-3 tháng"

Ngành xi măng tìm lời giải cho bài toán phát thải và hạn ngạch carbon

Khi kiểm kê khí nhà kính trở thành yêu cầu bắt buộc, ngành xi măng đang đứng trước sức ép kép: phải xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải chính xác, đồng thời tìm giải pháp cắt giảm lượng khí thải trong bối cảnh công nghệ còn nhiều giới hạn.

Chỉ rõ nguyên nhân Dự án nâng tĩnh không 11 cầu phía Nam chậm tiến độ: Vướng mặt bằng, khan hiếm vật liệu và nhà thầu yếu Chứng khoán TCBS (TCX): "Đáy thanh khoản xuất hiện trước đáy giá 2-3 tháng"

Triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2027

Kinh tế Việt Nam bước vào quý IV/2026 với các động lực tăng trưởng từ sản xuất, đầu tư, FDI và tiêu dùng tiếp tục được duy trì, tạo nền tảng cho năm 2027. Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng năm tới vẫn phụ thuộc nhiều vào thương mại toàn cầu, giá năng lượng, điều kiện tài chính quốc tế cũng như khả năng cải thiện năng suất và hiệu quả đầu tư trong nước.

Chứng khoán TCBS (TCX): "Đáy thanh khoản xuất hiện trước đáy giá 2-3 tháng" Cổ phiếu Chứng khoán và Khoáng sản giao dịch tương phản