Vốn FDI thực hiện vượt mục tiêu
Thời gian qua, khung khổ chính sách xúc tiến đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI liên tục được hoàn thiện về chủ trương, đường lối, chương trình và kế hoạch. Trong đó, Nghị quyết 50/NQ-TW, ngày 20/8/2019 của Bộ Chính trị “Về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030” đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về tư duy thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng, đề ra mục tiêu, quan điểm, định hướng lớn về thu hút FDI, trong đó có định hướng xúc tiến FDI.
Để thể chế hóa nghị quyết quan trọng này, Luật Đầu tư và các văn bản hướng dẫn thi hành xác định chính sách, định hướng, kế hoạch, chương trình, hoạt động xúc tiến đầu tư.... Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược hợp tác đầu tư nước ngoài giai đoạn 2021 - 2030, ban hành Danh mục dự án quốc gia kêu gọi FDI giai đoạn 2021 - 2025, bao gồm 157 dự án với tổng số vốn khoảng 86 tỷ USD trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghệ thông tin, môi trường, chế biến nông sản,... Các bộ, ngành, địa phương xây dựng, triển khai chương trình, kế hoạch xúc tiến FDI phù hợp với chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và của ngành, địa phương.
Việc triển khai chủ trương, chính sách, chương trình, kế hoạch xúc tiến FDI trong thời gian qua góp phần tích cực định vị Việt Nam là điểm đến đầu tư an toàn và hấp dẫn. Thông tin cơ bản về chính sách, pháp luật và môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam đã được truyền tải rộng rãi. Đại diện xúc tiến FDI đã được thành lập ở một số quốc gia, như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Pháp...
Bên cạnh hoạt động trong khuôn khổ chương trình xúc tiến đầu tư quốc gia, các bộ, ngành, địa phương đã chủ động, tích cực tổ chức các sự kiện quảng bá, kết nối đầu tư, cử đoàn xúc tiến FDI đến một số quốc gia là đối tác đầu tư quan trọng để tiếp cận nhà đầu tư trong lĩnh vực ưu tiên. Đặc biệt, trong chương trình hoạt động đối ngoại cấp cao, công tác xúc tiến FDI ngày càng được coi trọng thúc đẩy và đạt nhiều kết quả quan trọng.
Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, sau gần 40 năm đổi mới, khu vực FDI đã thực hiện sứ mệnh quan trọng, đưa Việt Nam tham gia rộng hơn, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp đáng kể vào GDP, vốn đầu tư, sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và việc làm.
Tính đến nay, FDI đóng góp trên 20% GDP; 15-18% tổng vốn đầu tư xã hội; 25-28% tổng thu ngân sách; hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu và trên 50% sản lượng công nghiệp. Riêng trong giai đoạn 2021–2025, tổng FDI thực hiện đạt hơn 158 tỷ USD, vượt mục tiêu 100–150 tỷ USD đề ra trong Nghị quyết 50-NQ/TW. Đặc biệt, khu vực này còn đang tạo ra hơn 5,1 triệu việc làm.
Xúc tiến đầu tư có chọn lọc
Việt Nam đã chuyển mình mạnh mẽ để trở thành một trung tâm sản xuất công nghiệp cạnh tranh trong khu vực, trong đó FDI công nghệ cao đóng vai trò then chốt với sự góp mặt của các “đại bàng” như Samsung, LG, Intel… Đây đều là những tập đoàn không chỉ mang đến nguồn vốn, công nghệ mà còn góp phần định hình năng lực công nghiệp, đào tạo nhân lực chất lượng cao và mở đường cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo GS. Nguyễn Mại, chuyên gia hàng đầu về đầu tư nước ngoài, sự hiện diện của các “đại bàng” lớn như Samsung tạo hiệu ứng lan toả mạnh, thu hút thêm nhiều nhà đầu tư công nghệ cao khác, hình thành chuỗi giá trị liên kết ngày càng chặt chẽ tại Việt Nam.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để thu hút thêm các dự án FDI chiến lược, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và logistics; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, và cải cách chính sách ưu đãi đầu tư, đặc biệt đối với các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng sạch.
Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026–2030, trong đó FDI công nghệ cao được kỳ vọng là một trong những động lực chủ lực.
Đề xuất chính sách đầu tư và xúc tiến đầu tư, PGS. TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế cho biết, việc xúc tiến đầu tư cần có sự chọn lọc, từ “trải thảm” sang “chọn mặt gửi vàng”. Xây dựng danh mục ngành ưu tiên (công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng sạch, logistics, tài chính…) với gói ưu đãi rõ ràng, ổn định 10–15 năm, gắn với cam kết chuyển giao công nghệ và liên kết doanh nghiệp nội địa.
“Chuyển từ xúc tiến dàn hàng ngang sang “đặt hàng ngược”, Việt Nam chủ động tiếp cận các tập đoàn toàn cầu trong chuỗi cung ứng mục tiêu (“Trung Quốc+1”, “friend-shoring”) bằng đội ngũ chuyên nghiệp, đủ hiểu biết tài chính, kỹ thuật. Sau cấp phép, tập trung “chăm sóc sau đầu tư” tổ công tác tháo gỡ vướng mắc, đối thoại định kỳ với các doanh nghiệp, hiệp hội FDI để dự án mở rộng, tái đầu tư thay vì rời đi”, ông Long nói.
Cũng theo chuyên gia Ngô Trí Long, nhà đầu tư nước ngoài đánh giá cao ổn định chính trị, kiểm soát lạm phát, tỷ giá tương đối ổn định, dân số vàng, chi phí lao động cạnh tranh, cùng định hướng chiến lược rõ hơn về kinh tế số, chuyển dịch xanh, phát triển công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu…
Trong khi đó, những băn khoăn lớn, điểm “trừ” lặp lại qua nhiều năm đó là thủ tục hành chính, pháp lý chưa nhất quán: thời gian cấp phép, phê duyệt đất đai, thủ tục xây dựng, môi trường… vẫn bị phàn nàn là kéo dài, rủi ro “giải thích luật khác nhau” giữa các địa phương. Hạ tầng cứng và mềm chưa theo kịp: logistics, cảng biển, đường sắt, năng lực cung ứng điện ổn định, hạ tầng số vùng sâu… còn là rào cản khi nhà đầu tư muốn nâng cấp lên sản xuất công nghệ cao, chuỗi cung ứng tinh vi.
Chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động còn thấp so với Thái Lan, Malaysia; thiếu kỹ sư, chuyên gia cho các ngành như bán dẫn, AI, năng lượng tái tạo, tài chính xanh…
Theo ông Long, kỳ vọng chính của nhà đầu tư trong giai đoạn tới, chuyển từ ưu đãi thuế sang chất lượng thể chế, họ muốn quy định rõ ràng, ổn định, dễ dự đoán hơn là chỉ thêm ưu đãi thuế. Một môi trường “luật chơi minh bạch, áp dụng thống nhất” quan trọng không kém mức thuế suất.
“Nhà đầu tư đánh giá Việt Nam là điểm đến chiến lược “đúng hướng, nhiều tiềm năng”, nhưng họ kỳ vọng một bước nhảy về chất của thể chế, hạ tầng và nhân lực để có thể yên tâm chuyển từ “gia công, chi phí thấp” sang đầu tư dài hạn, công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn”, ông Long nói.
