Các tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới đang đứng trước khả năng bước vào một chu kỳ lợi nhuận khổng lồ mới khi giá dầu tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là cuộc xung đột tại Trung Đông, cùng những biến động năng lượng liên quan đến các đợt nắng nóng cực đoan trong mùa hè năm 2026.
Theo dự báo của tổ chức Oxfam, sáu tập đoàn dầu khí hàng đầu thế giới gồm BP, Chevron, Eni, ExxonMobil, Shell và TotalEnergies có thể đạt tổng cộng khoảng 45 tỷ USD lợi nhuận ròng trong quý 2/2026, gần gấp đôi so với mức dự báo chỉ ba tháng trước đó là 23 tỷ USD.
Nếu xu hướng này tiếp tục, tổng lợi nhuận của sáu tập đoàn trong cả năm 2026 có thể lên tới 147 tỷ USD, vượt xa tổng lợi nhuận mà họ đạt được trong khoảng thời gian từ quý 2/2024 đến cuối năm 2025. Đây được xem là sự trở lại mạnh mẽ của “địa tô dầu mỏ” trong bối cảnh thế giới vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch.
Nguyên nhân chính thúc đẩy lợi nhuận của các tập đoàn dầu khí là sự gia tăng mạnh của giá dầu trên thị trường quốc tế sau những căng thẳng tại Trung Đông. Khu vực này vẫn giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, vì vậy mọi nguy cơ gián đoạn nguồn cung đều tác động trực tiếp đến giá dầu.
Tuy nhiên, lợi nhuận không tăng ngay lập tức khi giá dầu đi lên. Trong giai đoạn đầu, các tập đoàn dầu khí thường phải chịu tác động từ các hợp đồng phòng ngừa rủi ro giá, chi phí vận hành gia tăng và những khó khăn trong việc điều chỉnh sản xuất. Khoản lợi nhuận lớn thường xuất hiện sau đó, khi các hợp đồng bán dầu thực tế được thực hiện với mức giá cao hơn.
Đây chính là diễn biến mà ExxonMobil đã đề cập khi công bố kết quả kinh doanh quý I/2026. Khi đó, tập đoàn Mỹ đạt 4,2 tỷ USD lợi nhuận ròng, đồng thời cảnh báo một số tác động về thời điểm ghi nhận doanh thu sẽ được đảo chiều trong quý tiếp theo.
ExxonMobil có thể đạt khoảng 15,7 tỷ USD lợi nhuận điều chỉnh trong quý 2/2026 nhờ giá dầu tăng mạnh. Chevron cũng được dự báo có bước cải thiện đáng kể so với mức lợi nhuận 2,2 tỷ USD trong quý đầu năm.
Sự phục hồi mạnh mẽ của các tập đoàn dầu khí đang làm nóng trở lại cuộc tranh luận tại châu Âu về việc đánh thuế các khoản lợi nhuận bất thường từ khủng hoảng năng lượng.
Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) liên tục thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng đầu tư cho năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng năng lượng sau xung đột Nga-Ukraine đã buộc nhiều chính phủ phải tiếp tục hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp thông qua các biện pháp trợ giá năng lượng.
Theo số liệu của Liên minh châu Âu, các khoản trợ cấp dành cho nhiên liệu hóa thạch trong khối đạt khoảng 136 tỷ euro (154,88 tỷ USD) trong năm 2022, tăng mạnh so với 60 tỷ euro của năm 2021. Dù xu hướng này đã giảm dần sau khi thị trường năng lượng ổn định hơn, nhiều chính sách hỗ trợ vẫn tiếp tục tồn tại trong năm 2023.
Nghịch lý này khiến châu Âu rơi vào tình thế khó xử: một mặt muốn hạn chế lợi nhuận quá lớn của các tập đoàn dầu khí trong bối cảnh người dân phải chịu chi phí năng lượng cao; mặt khác vẫn phải duy trì hỗ trợ cho ngành nhiên liệu hóa thạch để bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), hiện vẫn có hơn 1.700 chương trình hỗ trợ ngân sách và ưu đãi thuế dành cho các nhà sản xuất hoặc người tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch tại 82 nền kinh tế trên thế giới. Tại Pháp, số tiền công dành cho nhiên liệu hóa thạch được ước tính khoảng 7,9 tỷ euro trong năm 2020.
Trước triển vọng lợi nhuận kỷ lục của các tập đoàn dầu khí, nhiều tổ chức môi trường và xã hội kêu gọi thiết lập cơ chế thuế đặc biệt nhằm tái phân bổ nguồn lợi thu được từ các cuộc khủng hoảng năng lượng.
Oxfam cho rằng việc áp dụng một loại thuế toàn cầu đối với lợi nhuận của các tập đoàn dầu khí, khí đốt và than đá có thể giúp huy động khoảng 400 tỷ USD ngay trong năm đầu tiên. Theo tổ chức này, nguồn thu này đủ để đáp ứng nhu cầu tài chính hằng năm cho các chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.
Đề xuất đánh thuế lợi nhuận năng lượng cũng bắt đầu nhận được sự quan tâm tại châu Âu. Tháng 4/2026, các Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính của Italy, Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Áo đã kêu gọi xem xét một cơ chế thuế mới đối với lợi nhuận bất thường của các doanh nghiệp năng lượng.
Tuy nhiên, việc biến đề xuất thành chính sách chung vẫn gặp nhiều khó khăn do các chính phủ phải cân bằng giữa nhiều mục tiêu: bảo đảm nguồn cung năng lượng, duy trì sức cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.
Trong khi đó, các tập đoàn dầu khí lớn tiếp tục hưởng lợi từ những biến động toàn cầu. Nếu các dự báo hiện nay được xác nhận, năm 2026 có thể trở thành một trong những năm thành công nhất của ngành dầu khí trong lịch sử gần đây, cho thấy sự phụ thuộc của thế giới vào nhiên liệu hóa thạch vẫn còn rất lớn, bất chấp nỗ lực chuyển đổi sang mô hình năng lượng sạch hơn.
