Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cho phép người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội tại chính dự án đó mà không cần đáp ứng điều kiện về thu nhập, nhà ở và không phải bốc thăm lựa chọn căn hộ.
Theo Bộ Xây dựng, Luật Đất đai đã quy định người bị thu hồi đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp hoặc đất ở có thể được bồi thường bằng nhà ở. Tuy nhiên, cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do nhiều địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí; chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường; trong khi phần lớn người dân có tâm lý muốn nhận tiền, còn chủ đầu tư lại ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng cơ cấu sản phẩm.
Những vướng mắc này khiến tiến độ thu hồi đất, giải phóng mặt bằng ở nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt tại các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Hệ quả là người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm ảnh hưởng đến mục tiêu hoàn thành ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021-2030.
Pháp luật về nhà ở hiện hành cũng có quy định cho phép hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở. Theo đó, nếu chưa có nhà hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không cần chứng minh thu nhập. Dù vậy, việc áp dụng vẫn còn hạn chế, chưa tạo được động lực để người dân sớm bàn giao đất.
Để giải quyết triệt để "nút thắt" trên, Bộ đề xuất cơ chế ưu đãi đặc biệt. Cụ thể, người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất hoặc thuộc diện tái định cư tại dự án phát triển nhà ở xã hội sẽ được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội ngay tại dự án đó mà không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở, thu nhập, cũng như không cần bốc thăm lựa chọn căn hộ.
Theo các chuyên gia, đề xuất này không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho người dân khi được an cư ngay tại khu vực sinh sống cũ, mà còn giúp đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng. Từ đó, các dự án nhà ở xã hội có thể được triển khai nhanh hơn, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển đồng bộ quỹ nhà ở xã hội trên cả nước.
Đánh giá về đề xuất này, TS. Trần Xuân Lượng – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam cho rằng, đây là chủ trương hợp lý, có tính nhân văn và thực tiễn cao, nhất là trong bối cảnh việc bồi thường, tái định cư vẫn là “nút thắt” lớn tại nhiều dự án phát triển đô thị.
“Việc miễn điều kiện về thu nhập hay nhà ở sẽ giúp người bị thu hồi đất sớm ổn định chỗ ở, giảm khiếu nại, rút ngắn tiến độ giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn rõ tiêu chí xác định đối tượng và giá bán", TS. Trần Xuân Lượng nói.
Hiện Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết trên Cổng thông tin điện tử của Bộ trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành.
