Tập đoàn Vingroup (mã VIC) vừa có động thái đáng chú ý khi công bố thành lập Công ty CP Sản xuất và Kinh doanh VinMetal, chính thức gia nhập lĩnh vực luyện kim - mảnh ghép quan trọng trong chiến lược công nghiệp hóa.
Với vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng, VinMetal sẽ xây dựng tổ hợp sản xuất thép công nghiệp - công nghệ cao tại Vũng Áng (Hà Tĩnh), công suất 5 triệu tấn/năm trong giai đoạn 1, tập trung vào thép cho xây dựng, xe điện và hạ tầng tốc độ cao.
Mục tiêu của công ty mới không chỉ là cung ứng vật liệu cho Vinhomes và VinFast, mà còn chủ động nguồn thép cho các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt TP.HCM - Cần Giờ, đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh. Về dài hạn, doanh nghiệp hướng đến trở thành nhà sản xuất thép xanh hàng đầu, ứng dụng công nghệ giảm phát thải và tái sử dụng năng lượng tái tạo.
Việc Vingroup quyết định lấn sân sản xuất thép sẽ làm gia tăng áp lực cạnh tranh trong một ngành vốn đang có nhiều đối thủ lớn như Hòa Phát, Formosa, Hoa Sen, Nam Kim, VNSteel, Xuân Thiện…
Tương quan về vốn điều lệ và công suất
Xét về quy mô vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng, VinMetal thuộc nhóm có vốn góp tương đối lớn, nhưng chưa thể theo kịp hai doanh nghiệp đầu ngành là Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS) với 117.175 tỷ đồng và Công ty CP Tập đoàn Hòa Phát (HPG) với 76.755 tỷ đồng.
Còn nếu so sánh với quy mô vốn điều lệ của một số doanh nghiệp tên tuổi khác như Tập đoàn Hoa Sen (6.210 tỷ đồng), Thép Nam Kim (4.475 tỷ đồng), Tổng công ty Thép Việt Nam – Vnsteel (6.780 tỷ đồng), VAS Group (6.500 tỷ đồng), Pomina (2.433 tỷ đồng), Tôn Đông Á (1.490 tỷ đồng) thì rõ ràng vốn điều lệ của VinMetal vượt trội hơn hẳn.
Xét về công suất, VinMetal hướng đến công suất giai đoạn 1 là 5 triệu tấn thành phẩm/năm. Con số này khi hoàn thành vẫn thấp hơn đáng kể so với quy mô của Hòa Phát khi tập đoàn này đã hoàn thành siêu dự án Hòa Phát Dung Quất 2 để nâng tổng công suất lên khoảng 16 triệu tấn/năm (bao gồm 9 triệu tấn thép cuộn cán nóng HRC).
Trong khi đó, Formosa Hà Tĩnh có công suất riêng giai đoạn 1 là 7,1 triệu tấn/năm và từng có kế hoạch nâng lên 22,5 triệu tấn nếu hoàn thành giai đoạn 2. Cùng với Tập đoàn Hòa Phát, Formosa là một trong hai doanh nghiệp nội địa sản xuất thép cuộn cán nóng (HRC) - nguyên liệu đầu vào quan trọng cho các sản phẩm như tôn mạ kẽm, thép mạ màu, ống thép và các loại thép sử dụng trong ngành xây dựng, cơ khí và công nghiệp.
Tập đoàn VAS Nghi Sơn (VAS Group) có tổng công suất hàng năm đạt 4,35 triệu tấn phôi thép vuông và 2,5 triệu tấn thép xây dựng.
VNSteel (mã TVN) hiện có tổng công suất sản xuất thép thành phẩm toàn hệ thống đạt trên 5,5 triệu tấn và trên 2,7 triệu tấn phôi thép/năm. Trong khi Tập đoàn Hoa Sen (mã HSG) với 9 tổ hợp nhà máy tôn thép trên cả nước đang có tổng công suất khoảng 5,36 triệu tấn (tính đến cuối 2024).
Hồi tháng 2/2025, Công ty TNHH MTV Hoa Sen Nhơn Hội - Bình Định (công ty con do Hoa Sen nắm 100% vốn điều lệ) đã chấp thuận đầu tư dự án mở rộng nhà máy thép Hoa Sen Nhơn Hội – Bình Định với mục tiêu là sản xuất tôn thép mạ kẽm, mạ màu, thép cán nguội với quy mô công suất 350.000 tấn sản phẩm/năm.
Hòa Phát cũng đang tiếp tục mở rộng với việc xây dựng nhà máy thép ray và thép hình tại Dung Quất có tổng vốn đầu tư 14.000 tỷ đồng. Dự kiến sau 20 tháng thi công, nhà máy sẽ cho ra đời các sản phẩm thép ray đặc chủng cho đường sắt tốc độ cao và thép chất lượng cao từ quý I/2027.
Ngoài ra, tập đoàn này đã quyết định sẽ đầu tư Khu liên hợp sản xuất gang thép với tổng vốn đầu tư khoảng 86.000 tỷ đồng vào tỉnh Phú Yên (cũ), nay là tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn từ 2025 – 2030. Dự án sẽ được chia làm hai giai đoạn với tổng công suất 6 triệu tấn/năm. Giai đoạn 1 công suất 3 triệu tấn/năm được triển khai từ cuối năm 2025. Khi hoàn thành dự án, năng lực sản xuất thép của Hòa Phát đạt 22 triệu tấn/năm.
Với Thép Nam Kim (mã NKG), doanh nghiệp này đang đẩy nhanh quá trình xây dựng nhà máy Phú Mỹ (công suất 800.000 tấn thép chất lượng cao) để có thể vận hành từ đầu năm 2026, qua đó nâng tổng công suất thêm 67% lên 2 triệu tấn/năm.
Tôn Đông Á (mã GDA) đang có dự án trọng điểm Nhà máy thứ 4 tại Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ với tổng công suất 1,2 triệu tấn/năm, trong đó giai đoạn 1 dự kiến đưa vào hoạt động từ năm 2026.
Ngoài ra, một cái tên đáng chú ý khác là Tập đoàn Xuân Thiện cũng bắt đầu lấn sân sang lĩnh vực thép khi đã khởi công Tổ hợp nhà máy thép xanh Xuân Thiện Nam Định công suất 9,5 triệu tấn/năm, tổng vốn đầu tư 98.900 tỷ đồng vào tháng 6/2025. Khi đi vào vận hành, Xuân Thiện sẽ cạnh tranh trực tiếp với Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh trong cuộc đua thép xanh.
Cạnh tranh đầu ra cho sản phẩm sẽ càng khốc liệt?
Khi nhiều doanh nghiệp trong ngành cùng có kế hoạch mở rộng quy mô thì cạnh tranh đầu ra cho sản phẩm được dự báo sẽ ngày càng khốc liệt hơn.
VinMetal với sản phẩm chủ lực là các dải sản phẩm gồm thép dân dụng trong xây dựng; thép cán nóng, thép cường độ cao và thép hợp kim đặc chủng phục vụ sản xuất xe điện và hạ tầng giao thông tốc độ cao có nhiều tương đồng với các dòng thép chất lượng cao mà ông lớn đầu ngành Hòa Phát đang sản xuất và có kế hoạch sản xuất.
Cả hai doanh nghiệp này đều đang hướng đến việc cung cấp thép chất lượng cao, thép đường ray cho các dự án đang được nghiên cứu, đề xuất xây dựng, nổi bật là dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam.
Tuy nhiên, dù được Chính phủ khuyến khích và đã bắt tay thực hiện dự án, lãnh đạo Hòa Phát cho biết đến nay chưa nhận được đơn đặt hàng nào.
Trong khi đầu ra cho thép đường ray vẫn là dấu hỏi lớn với Hòa Phát, VinMetal lại đang đặt kỳ vọng lớn hơn vào khả năng tự tạo đầu ra cho các sản phẩm thép của mình thông qua các dự án hạ tầng mà các doanh nghiệp trong hệ sinh thái Vingroup đang triển khai.
Cụ thể, VinSpeed – công ty thành viên của Vingroup đang đề xuất đầu tư tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam với tổng mức vốn ước tính 67 tỷ USD, đồng thời tập đoàn cũng đề xuất thêm tuyến Hà Nội - Quảng Ninh dài 120km, tốc độ thiết kế 350km/h, tổng vốn 5,4 tỷ USD.
Ngoài ra, VinMetal còn tham vọng có thể chủ động được nguồn cung thép ô tô chất lượng cho VinFast giúp cắt giảm đáng kể chi phí sản xuất, đồng thời, khép kín chuỗi cung ứng - từ thép, pin, linh kiện, đến sản xuất xe điện - qua đó gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, tối ưu giá vốn và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Dù vậy, việc sản xuất các sản phẩm thép chất lượng cao vốn khó hơn nhiều so với các sản phẩm thép thông thường, đòi hỏi nhiều tiêu chuẩn khắt khe. Do đó, việc sản xuất các loại thép này là một thử thách lớn đối với bất kỳ doanh nghiệp mới tham gia nào.
Còn với các sản phẩm thép xây dựng, HRC và tôn mạ, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cũng chưa khi nào nguội.
Tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2023, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long từng nói thời gian tới, tập đoàn sẽ điều tiết sản xuất theo tình hình thị trường, tập trung phát triển các loại thép chất lượng cao, nhường sân chơi cho những doanh nghiệp sản xuất thép xây dựng cơ bản.
Song thực tế, từ đó đến nay sản lượng thép xây dựng của Hòa Phát vẫn liên tục tăng. Riêng 6 tháng đầu năm 2025, sản lượng tiêu thụ thép xây dựng, thép chất lượng cao của doanh nghiệp đạt 2,5 triệu tấn, tăng 11% so với 6 tháng đầu năm ngoái.
Với thép HRC, Hòa Phát cũng đang san sẻ thị phần với Formosa Hà Tĩnh và vừa chính thức cán mốc 15 triệu tấn sau hơn 5 năm kể từ khi cuộn HRC đầu tiên ra đời vào tháng 5/2020.
Trong bối cảnh Hòa Phát vẫn áp đảo về thị phần thép xây dựng, các doanh nghiệp trong ngành đang nỗ lực để phát triển các dải sản phẩm khác nhau. VNsteel và các doanh nghiệp thành viên bên cạnh các loại thép xây dựng cũng đang chú trọng vào sản phẩm tôn mạ. Đây cũng là thế mạnh mà Hoa Sen và Nam Kim đang tập trung đẩy mạnh.
Còn Tập đoàn Xuân Thiện định hướng sản xuất các loại thép tấm HRC (thép tấm, thép tấm cuộn cán nóng, thép tấm đặc biệt cho sản xuất ô tô, thép tấm kháng thời tiết...) và sắt xốp thương phẩm.
Có thể thấy, sự gia nhập của Vingroup vào mảng thép không chỉ góp phần làm “nóng” thêm đường đua công nghiệp nặng, mà còn mở ra giai đoạn cạnh tranh mới về công nghệ, quy mô và chuỗi cung ứng, buộc các doanh nghiệp thép Việt phải đổi mới để giữ vị thế.
