Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng biến động, từ địa chính trị, tỷ giá đến những rủi ro công nghệ mới nổi, khả năng nhận diện và quản trị rủi ro đang trở thành yếu tố quyết định đối với sự ổn định và tăng trưởng của doanh nghiệp.
Không chỉ dừng ở việc tuân thủ hay kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro ngày nay đòi hỏi các tổ chức phải xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo và chuẩn bị sẵn sàng cho những cú sốc có thể lan truyền nhanh trong toàn bộ hệ thống kinh doanh.
Từ dự báo sang chuẩn bị
Trong chia sẻ mới đây, ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và tuân thủ, HSBC Việt Nam, cho rằng khả năng chống chịu của tổ chức trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc vào việc kết hợp giữa hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ, tư duy phản biện và năng lực thích ứng linh hoạt của đội ngũ.
Ông Douglas Matheson cho biết, trong năm 2025, có 3 vấn đề chính trong quản lý rủi ro đáng chú ý: rủi ro đối tác trong một thế giới nhiều biến động, tác động của biến động tỷ giá và vai trò của quản trị doanh nghiệp cùng văn hóa tổ chức.
“Nhìn lại năm qua, sự bất ổn đã trở thành rủi ro lớn nhất. Mặc dù các kịch bản chi tiết có thể đã không diễn ra đúng như dự báo”, chuyên gia HSBC nói.
Biến động tỷ giá đã quay trở lại trong năm 2025. Những giai đoạn đồng USD tăng giá so với VNĐ làm gia tăng chi phí nhập khẩu và gây khó khăn cho việc dự báo dòng tiền của doanh nghiệp. Đồng thời, sự biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến hoạt động xuyên biên giới trở nên phức tạp hơn.
Bên cạnh đó, tâm lý thị trường biến động mạnh cũng đẩy giá vàng và bạc tăng cao, phản ánh mức độ nhạy cảm của thị trường tài chính trong bối cảnh thiếu các biện pháp phòng vệ rủi ro hiệu quả.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, bất ổn về chính sách thuế quan nổi lên như một thách thức đáng kể. Mặc dù nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng ấn tượng 8% trong năm 2025 đây là một thành quả không hề dễ dàng. Sự thay đổi của những chính sách mới đã ít nhiều gây khó khăn cho doanh nghiệp, khiến doanh nghiệp khó hoạch định giá, nhu cầu và chuỗi cung ứng một cách tự tin.
“Bài học cốt lõi từ năm 2025 không phải là về dự báo mà là sự chuẩn bị: làm thế nào các tổ chức xác định rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả và kiểm tra các giả định. Điều này trở nên đặc biệt quan trọng khi cần đưa ra quyết định nhanh chóng trong bối cảnh không có đủ dữ kiện hoặc thông tin liên tục thay đổi”, ông Douglas Matheson nói.
Sang năm 2026, chuyên gia HSBC cho rằng những rủi ro của năm trước vẫn còn. Một loạt sự kiện diễn ra trong tháng 3 cho thấy những biến động xảy ra bên kia bán cầu có thể ngay lập tức ảnh hưởng đến Việt Nam, trong đó, nổi bật là câu chuyện giá xăng dầu khi xung đột leo thang tại Trung Đông. Giá xăng dầu tăng cũng tác động dây chuyền đến nhiều lĩnh vực, các hãng hàng không và vận tải biển cảnh báo khả năng tăng chi phí vận hành…
Những diễn biến này cho thấy rủi ro ngày nay thường lan truyền theo chuỗi, tác động tới nhiều lĩnh vực khác nhau chỉ trong thời gian ngắn. Trong bối cảnh đó, vai trò của việc quản trị rủi ro và hệ thống những việc cần làm càng trở nên quan trọng.
Từ kinh nghiệm của năm 2025, khi xem xét tình hình diễn biến trong năm 2026, chuyên gia HSBC cho rằng sự kết hợp của danh sách những việc cần làm và hệ thống, cùng với năng lực chuyên môn của đội ngũ để thích ứng với những biến động, sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo khả năng chống chịu.
Bên cạnh đó, tư duy phản biện cũng rất quan trọng bởi dù làm chức vụ gì hay có bao nhiêu năm kinh nghiệm, không ai có thể một mình đưa ra được quyết định đúng đắn, đặc biệt trong những bối cảnh phức tạp và thay đổi nhanh chóng.
Vì vậy, chủ động tìm kiếm các góc nhìn khác nhau từ những chuyên gia đáng tin cậy bên ngoài, người cùng ngành hoặc cố vấn luôn giúp nâng cao chất lượng của các quyết định. Việc tìm kiếm những ý kiến phản biện có thể giúp nhìn ra được những “điểm mù” quan trọng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa dưới góc độ quản lý rủi ro.
“Các quan điểm đa chiều, đặc biệt từ những người có nền tảng chuyên môn, ràng buộc thể chế hoặc kinh nghiệm đa dạng có thể thay đổi đáng kể cách đánh giá và sắp xếp ưu tiên rủi ro”, ông Douglas Matheson cho hay.
Cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm
Từ góc nhìn của một nhà quản lý rủi ro trong ngành ngân hàng, ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank cho rằng cả cơ hội và rủi ro trong năm 2025 đều liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI).
Quá trình chuyển đổi số nhanh tại Việt Nam, với tỷ lệ phổ cập Internet và điện thoại thông minh cao, đã mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng các “cửa ngõ” cho tấn công mạng.
Theo ông Hiếu, các tổ chức cần xây dựng chính sách an ninh mạng vững chắc, tăng cường giám sát, đầu tư hệ thống bảo mật nhiều lớp và chuẩn bị sẵn kế hoạch ứng phó sự cố.
Trong khi đó, trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều cơ hội cải thiện trải nghiệm khách hàng, chẳng hạn như chatbot hỗ trợ dịch vụ. Tuy nhiên, việc áp dụng AI cần đi kèm với khuôn khổ quản trị chặt chẽ để hạn chế rủi ro liên quan đến thiên kiến, phân biệt đối xử không chủ ý và lỗi dữ liệu, trong nhiều trường hợp nên duy trì sự tham gia của con người cho đến khi độ tin cậy của kết quả được thiết lập vững chắc.
Ở góc nhìn khác, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc BIDV nhấn mạnh hai bài học lớn từ năm 2025.
Thứ nhất, hệ thống cảnh báo sớm chỉ có giá trị khi được gắn với hành động cụ thể. Trong nhiều trường hợp, rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng đã được nhận diện sớm nhưng thiệt hại vẫn xảy ra vì phản ứng chậm. Đối với cả ngân hàng và doanh nghiệp, hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết chặt chẽ với các ngưỡng can thiệp định trước.
Thứ hai, các tổ chức cần nhìn nhận lại và xem xét mối tương quan giữa các rủi ro. Trong lĩnh vực ngân hàng, chẳng hạn, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi đến từ việc vi phạm một tỷ lệ đơn lẻ nào đó. Bộ chuẩn Basel III đưa ra những tỷ lệ trọng yếu như LCR và NSFR.
Tuy nhiên, không nên chỉ coi những chỉ số này là thước đo tuân thủ. Mặc dù các tỷ lệ bảo đảm theo luật định hỗ trợ hoạt động an toàn của ngân hàng, nhưng lợi nhuận bền vững đòi hỏi nhìn xa hơn, không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định mà còn hướng đến tốc độ và cơ cấu tăng trưởng. Điều này mang lại khả năng chống chịu trung và dài hạn, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận kế toán ngắn hạn.
3 khuyến nghị quản trị rủi ro cho năm 2026
Từ những kinh nghiệm trên, chuyên gia HSBC nêu ra 3 khuyến nghị quan trọng cho các tổ chức trong năm 2026.
Trước hết là cần chủ động theo dõi các xu hướng mới. Trong môi trường nhiều áp lực, các tổ chức thường tập trung vào rủi ro đã biết. Tuy nhiên, những gián đoạn lớn nhất thường đến từ những yếu tố ít được chú ý.
Nguyên tắc thiết yếu là phải liên tục quan sát và duy trì óc tò mò. Trong bối cảnh biến động địa chính trị ngày càng tăng, chúng ta có thể thấy việc sắp xếp lại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang đem lại những thử thách và cả những cơ hội mới.
Cùng với đó là ưu tiên hành động và kết nối. Việc nhận diện rủi ro sẽ không mang lại giá trị nếu thiếu bước triển khai. Phân định rõ trách nhiệm, báo cáo kịp thời và hợp tác liên phòng ban là yếu tố then chốt để xây dựng khả năng phòng vệ.
Cuối cùng là củng cố văn hóa quản trị rủi ro thông qua tư duy đa dạng và khuyến khích phản biện.
Theo ông Matheson, câu hỏi quan trọng đối với lãnh đạo doanh nghiệp hiện nay không phải là liệu các gián đoạn mới có xảy ra hay không, mà là liệu hệ thống ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để thích ứng khi các giả định ban đầu không còn đúng.
Trong bối cảnh đó, tầm nhìn dài hạn, sự kết nối giữa các bộ phận và khả năng hành động nhanh sẽ là yếu tố tạo nên khác biệt giữa những tổ chức chỉ phản ứng với bất định và những tổ chức đủ tự tin để vượt qua nó.
