Ủy ban châu Âu (EC) dự kiến ngày 17/7 sẽ công bố đề xuất cải tổ Hệ thống Mua bán Phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS), theo hướng nới lỏng tốc độ cắt giảm phát thải đối với các ngành công nghiệp và kéo dài thời gian cấp miễn phí hạn ngạch phát thải CO2. Động thái này nhằm giảm áp lực đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích đầu tư vào các công nghệ sạch trong khu vực.
EU ETS là công cụ chính trong chính sách ứng phó biến đổi khí hậu của Liên minh châu Âu (EU). Cơ chế này yêu cầu các nhà máy điện, doanh nghiệp công nghiệp, hãng hàng không và vận tải biển phải mua hạn ngạch phát thải khi thải khí CO2, đồng thời áp dụng trần phát thải đối với các lĩnh vực này.
EC từ lâu đã chuẩn bị kế hoạch cải cách hệ thống nhằm kéo dài hiệu lực sang các thập niên tới và phù hợp với mục tiêu khí hậu đến năm 2040 của EU là cắt giảm 90% lượng phát thải ròng.
Tuy nhiên, đề xuất cũng phản ánh sức ép ngày càng lớn từ các doanh nghiệp và một số quốc gia thành viên, trong đó có Italy (I-ta-li-a) và Ba Lan, cho rằng các quy định hiện hành đang làm suy giảm khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu.
Trong khi đó, một số nước như Tây Ban Nha cảnh báo việc nới lỏng quá mức hệ thống ETS có thể gây bất lợi cho các doanh nghiệp đã đầu tư sớm nhằm cắt giảm phát thải. Theo các quan chức EU, EC dự kiến giảm tốc độ cắt giảm trần phát thải hàng năm trong khuôn khổ ETS xuống khoảng 3,7% từ năm 2031, thay vì mức 4,3% hiện nay, và tiếp tục giảm tốc độ này từ năm 2036.
Các quan chức lưu ý đề xuất vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và có thể được điều chỉnh trước khi chính thức công bố. Trong khi đó, người phát ngôn của EC từ chối bình luận về nội dung này. Hiện nay, EU vẫn cấp miễn phí một phần hạn ngạch phát thải CO2 cho các doanh nghiệp nhằm hỗ trợ duy trì năng lực cạnh tranh. Giá một hạn ngạch phát thải CO2 của EU hiện giao dịch ở khoảng 79 euro (90 USD)/tấn.
Theo đề xuất mới, thời gian cấp miễn phí hạn ngạch sẽ được kéo dài đến hết năm 2037 thay vì chấm dứt vào năm 2034 như kế hoạch trước đây. Điều này cũng nhiều khả năng khiến việc áp dụng đầy đủ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đối với hàng nhập khẩu được lùi đến cuối năm 2037.
EC cũng muốn gắn việc cấp miễn phí hạn ngạch với các cam kết đầu tư giảm phát thải. Theo đó, doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư vào quá trình khử carbon tại châu Âu sẽ được cấp trước 80% lượng hạn ngạch miễn phí, trong khi 20% còn lại chỉ được cấp sau khi các khoản đầu tư này được thực hiện.
Bên cạnh đó, EC đề xuất siết chặt quy định về sử dụng nguồn thu từ ETS, yêu cầu các chính phủ tái đầu tư 50% nguồn thu này trở lại các ngành công nghiệp trong nước. Kể từ năm 2013 đến nay, hệ thống ETS đã mang lại khoảng 260 tỷ euro doanh thu.
Tuy nhiên, đề xuất này có thể vấp phải sự phản đối của một số chính phủ đang sử dụng nguồn thu từ ETS để bù đắp thâm hụt ngân sách. Trong tuần này, 10 quốc gia thành viên, trong đó có Ba Lan và Italy, đã phản đối một số nội dung của kế hoạch, bao gồm việc gắn điều kiện đối với các hạn ngạch phát thải được cấp miễn phí.
Theo kế hoạch, các nước thành viên EU và Nghị viện châu Âu sẽ tiến hành đàm phán về bản sửa đổi cuối cùng của ETS trong khoảng một năm tới.
