Các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) đang gặp nhiều bất đồng trong đàm phán ngân sách dài hạn giai đoạn 2028-2034, khi nhu cầu chi tiêu gia tăng nhưng khả năng đóng góp của nhiều nước bị hạn chế.
Áp lực đạt thỏa thuận càng lớn trước các cuộc bầu cử tại một số quốc gia thành viên trong năm nay và năm tới.
Ngân sách dài hạn của EU, còn gọi là Khuôn khổ tài chính đa niên (MFF), tương đương khoảng 1,2% tổng thu nhập quốc dân của 27 nước thành viên và chủ yếu dựa vào khoản đóng góp của các nước.
Kế hoạch chi tiêu mới được xây dựng trong bối cảnh EU phải hỗ trợ Ukraine, nâng cao năng lực cạnh tranh trước giá năng lượng cao và căng thẳng thương mại với Mỹ, Trung Quốc, đồng thời cân đối nguồn lực cho quốc phòng, nông nghiệp và các khu vực kém phát triển.
Cuối tuần qua, Ireland, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên EU, đề xuất ngân sách 1.620 tỷ euro (1.810 tỷ USD), tăng 30% so với ngân sách hiện hành nhưng thấp hơn 8% so với đề xuất của Ủy ban châu Âu (EC).
Thụy Điển, một trong những nước đóng góp ngân sách ròng lớn của EU, cho rằng cần cắt giảm thêm hàng trăm tỷ euro. Bộ trưởng phụ trách các vấn đề EU của Thụy Điển Jessica Rosencrantz cảnh báo đề xuất của Ireland có thể khiến khoản đóng góp của nước này tăng 60%, gây sức ép lên ngân sách trong nước.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz hoan nghênh nỗ lực của Ireland nhưng nhận định các bên vẫn còn cách xa thỏa thuận. Ông nhấn mạnh ngân sách phải nằm trong khả năng chi trả của những nước đóng góp phần lớn nguồn tài chính.
Bất đồng tập trung vào việc phân bổ ngân sách cho chính sách nông nghiệp và quỹ hỗ trợ các khu vực kém phát triển, hai lĩnh vực chiếm khoảng 2/3 tổng chi tiêu.
Nếu các nước không đồng ý tăng đóng góp và không tìm được nguồn thu mới, EU có thể phải cắt giảm hỗ trợ nông nghiệp, các khu vực nghèo hơn hoặc thu hẹp tham vọng về quốc phòng và năng lực cạnh tranh.
Để tăng nguồn thu, EC đang xem xét các biện pháp như khai thác nguồn thu từ hệ thống giao dịch phát thải carbon và áp thuế thuốc lá mới. Bộ trưởng phụ trách các vấn đề EU của Ireland Thomas Byrne cho biết đề xuất của nước này mới tạo cơ sở cho đàm phán, chưa nhằm đạt thỏa thuận ngay lập tức.
Việc chưa đạt thỏa thuận vào cuối tháng 12 không đồng nghĩa EU sẽ cạn tiền, bởi các nước vẫn còn thêm một năm để thương lượng. Tuy nhiên, quá trình hoàn thiện và thông qua các chương trình chi tiêu cần nhiều thời gian để ngân sách có thể triển khai từ tháng 1/2028.
