Tiếp tục Chường trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng nay 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).
Tham gia thảo luận, quan tâm đến nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (khoản 5 Điều 41 và điểm b khoản 4 Điều 47), đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao định hướng tiến bộ của dự thảo khi chuyển từ việc “chỉ bồi thường tài sản” sang “tái thiết cuộc sống”, ưu tiên tái định cư tại chỗ và bảo đảm điều kiện sinh hoạt phù hợp với phong tục tập quán của Nhân dân.
Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định “bố trí tái định cư tại địa bàn khác có điều kiện tương đương” cần phải được làm rõ tiêu chí cụ thể. Theo đó, điều kiện tương đương không thể chỉ đo lường bằng hạ tầng kỹ thuật hay căn nhà tái định cư, mà cốt lõi là khả năng tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, trạm y tế và không gian sinh hoạt cộng đồng.
“Dù chính sách đã được tiếp thu về định hướng, nhưng nếu thiếu tiêu chí đo lường định lượng và đầu mối chịu trách nhiệm cụ thể thì vẫn có thể dẫn đến hệ quả: người dân có chỗ ở mới khang trang hơn nhưng lại mất đi nguồn sống, đặc biệt là tại địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số”, đại biểu Dương Khắc Mai nêu rõ, đồng thời đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể bộ tiêu chí đánh giá và trách nhiệm theo dõi kết quả phục hồi sinh kế sau tái định cư.
Tham gia thảo luận, quan tâm đến cơ chế quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (khoản 5, khoản 6 Điều 75), đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu cho biết, theo dự thảo, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất sẽ do HĐND cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần. Tuy nhiên, quy trình này có thể dẫn đến sự cứng nhắc, thiếu linh hoạt trước những biến động nhanh chóng của thị trường khi có sự thay đổi về hạ tầng giao thông hay quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Để khắc phục độ trễ chính sách, đại biểu Hoàng Quốc Khánh kiến nghị phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND và UBND cấp tỉnh. Cụ thể, HĐND cấp tỉnh giữ vai trò quyết định bảng giá đất, đồng thời ban hành nguyên tắc và khung phạm vi điều chỉnh hệ số K để bảo đảm chức năng giám sát tối cao; UBND cấp tỉnh được chủ động quyết định hệ số K cụ thể và điều chỉnh kịp thời khi thị trường biến động trong phạm vi HĐND đã phê duyệt, sau đó báo cáo lại HĐND cùng cấp.
“Quy định theo hướng này vừa giữ vững vai trò giám sát của cơ quan dân cử, vừa trao quyền chủ động cho cơ quan hành chính trong quản lý điều hành, hạn chế ách tắc các thủ tục liên quan đến nghĩa vụ tài chính của người dân và doanh nghiệp”, đại biểu bày tỏ.
Liên quan đến vấn đề này, tham gia góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Lê Hữu Trí, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa cũng cho hay, thực tiễn áp dụng các quy định về giá đất cho thấy, việc xác định hệ số điều chỉnh giá đất tại các địa phương còn có thể tạo ra chênh lệch đáng kể, nhất là ở những khu vực giáp ranh. Nếu xác định mức giá quá cao thì chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tăng; nếu xác định mức giá quá thấp thì người có đất bị thu hồi có nguy cơ chịu thiệt thòi.
Theo đại biểu, vấn đề cốt lõi phải giải quyết hài hòa ba nhóm lợi ích: Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư. Việc định giá đất không thể chỉ tập trung vào tăng thu ngân sách mà xem nhẹ khả năng tiếp cận đất đai của doanh nghiệp hoặc quyền lợi chính đáng của người dân.
Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật làm rõ nguyên tắc, phương pháp, quy trình xác định hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng thống nhất trong cả nước; tăng cường công khai dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin đầu vào và các cơ chế giám sát độc lập nhằm hạn chế sự tùy nghi trong áp dụng giữa các địa phương. Đồng thời, cần phân định rõ giá đất phục vụ bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, giá đất làm căn cứ thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, giá đất chuyển nhượng theo thỏa thuận và giá giao dịch trên thị trường.
Đại biểu cho rằng, các loại giá đất này có mối liên hệ nhưng khác nhau về mục đích, cơ sở xác định và điều kiện áp dụng, do đó cần có nguyên tắc xử lý chênh lệch minh bạch, phù hợp với thực tế.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, luật hóa các nhóm giải pháp, như: Quy định thống nhất nguyên tắc, phương pháp xác định hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời có cơ chế xử lý đối với những trường hợp đặc thù mà bảng giá đất và hệ số điều chỉnh chưa phản ánh phù hợp với giá trị thực tế; nghiên cứu cơ chế cho phép nhà đầu tư tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Cơ chế này phải bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ và không làm thay đổi thẩm quyền thu hồi đất của Nhà nước…
