Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ sang các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế sâu rộng hơn, việc hoàn thiện khung pháp lý về xếp hạng TCTD đóng vai trò như một "thước đo" điều tiết trung tâm.
Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 21/2025/TT-NHNN không đơn thuần là sự điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà thể hiện rõ tư duy đồng bộ hóa giữa quy định xếp hạng với các văn bản trụ cột mới ban hành như Thông tư số 50/2026/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Thông tư số 14/2025/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn.
Theo dự thảo, Thông tư sửa đổi sẽ có hiệu lực thi hành từ năm 2027 và áp dụng trực tiếp để xếp hạng các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài kể từ kỳ xếp hạng năm 2027. Thời điểm này được cơ quan soạn thảo lựa chọn nhằm bảo đảm sự nhất quán với lộ trình cho phép các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài bắt đầu đăng ký áp dụng sớm Thông tư số 50/2026/TT-NHNN ngay từ năm 2027.
Nâng ngưỡng phân nhóm ngân hàng quy mô lớn lên 500.000 tỷ đồng
Một trong những điểm thay đổi trực diện và thu hút sự quan tâm lớn nhất của giới tài chính - ngân hàng tại dự thảo lần này là việc điều chỉnh tiêu chí phân chia nhóm đồng hạng đối với khối ngân hàng thương mại.
Tại Điều 2 của dự thảo (sửa đổi, bổ sung điểm a, điểm b khoản 2 Điều 4 Thông tư số 21/2025/TT-NHNN), NHNN đề xuất giữ nguyên ngưỡng tổng giá trị tài sản bình quân theo quý đối với kỳ xếp hạng năm 2026 là trên 300.000 tỷ đồng cho nhóm ngân hàng thương mại có quy mô lớn (Nhóm 1) và bằng hoặc thấp hơn 300.000 tỷ đồng cho nhóm ngân hàng thương mại có quy mô nhỏ (Nhóm 2). Tuy nhiên, kể từ năm xếp hạng 2027, ngưỡng ranh giới này sẽ được nâng mạnh lên mức trên 500.000 tỷ đồng đối với Nhóm 1 và bằng hoặc thấp hơn 500.000 tỷ đồng đối với Nhóm 2.
Theo Bản so sánh, thuyết minh của cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh này nhằm phù hợp hơn với thực tiễn tốc độ tăng trưởng tổng tài sản bình quân của các ngân hàng thương mại trong thời gian qua.
Bên cạnh yếu tố quy mô tài sản, dự thảo cũng mở rộng cơ sở pháp lý để xác định ngưỡng tính điểm định lượng và gia cố tiêu chí an toàn vốn. Tại khoản 1 Điều 4 dự thảo (sửa đổi phần mở đầu khoản 1 Điều 13), ngoài việc căn cứ vào dữ liệu lịch sử về các chỉ tiêu định lượng như trước đây, ngưỡng tính điểm định lượng còn được xác định căn cứ vào giới hạn tối thiểu hoặc tối đa theo quy định của NHNN về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Đặc biệt, ở tiêu chí an toàn vốn (Điều 13 bổ sung khoản 4), đối với các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư số 14/2025/TT-NHNN và trong trường hợp Thống đốc NHNN quyết định áp dụng tỷ lệ bộ đệm vốn phản chu kỳ (CCyB), các ngưỡng tính điểm (ngưỡng 1, 2, 3, 4) của chỉ tiêu định lượng về vốn tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 7 sẽ được xác định bằng ngưỡng quy định tại Điều 14 cộng thêm (+) tỷ lệ bộ đệm bảo toàn vốn (CCB) (xác định theo lộ trình tại khoản 5 Điều 5 Thông tư số 14/2025/TT-NHNN) và tỷ lệ bộ đệm vốn phản chu kỳ (CCyB) (do Thống đốc NHNN quyết định trong từng thời kỳ). Sự tích hợp này bảo đảm kết quả xếp hạng phản ánh sát sao sức chống chịu vốn tự có của ngân hàng trước các biến động vĩ mô và chu kỳ tín dụng.
Đưa chuẩn mực thanh khoản Basel III vào thước đo xếp hạng
Thay đổi mang tính chiều sâu và có tác động kỹ thuật lớn nhất trong dự thảo thông tư nằm ở tiêu chí Khả năng thanh khoản (L). Để đồng bộ với quy định mới tại Thông tư số 50/2026/TT-NHNN, dự thảo đã thiết kế lại toàn diện cấu trúc chỉ tiêu định lượng, định tính, ngưỡng tính điểm và trọng số của tiêu chí thanh khoản theo hướng phân tách rõ hai nhóm đối tượng: nhóm chưa áp dụng và nhóm đã áp dụng tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) cùng tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).
Cụ thể, đối với nhóm TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chưa áp dụng LCR và NSFR theo Thông tư số 50/2026/TT-NHNN, khung đánh giá vẫn duy trì 4 chỉ tiêu định lượng truyền thống như Thông tư số 21/2025/TT-NHNN gồm: tỷ lệ tài sản có tính thanh khoản cao bình quân so với tổng tài sản bình quân; tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn; tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi; và tỷ lệ tiền gửi của khách hàng có số dư tiền gửi lớn so với tổng tiền gửi.
Ngược lại, đối với các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện áp dụng tỷ lệ LCR và NSFR theo Thông tư số 50/2026/TT-NHNN, bộ chỉ tiêu thanh khoản được nâng cấp mạnh mẽ theo chuẩn mực Basel III. Theo đó, hai chỉ tiêu truyền thống là "tỷ lệ tài sản có tính thanh khoản cao bình quân so với tổng tài sản bình quân" và "tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn" được thay thế bằng hai thước đo chuẩn quốc tế là tỷ lệ LCR bình quân (trung bình cộng của tỷ lệ LCR quy VND riêng lẻ tại ngày làm việc cuối cùng của các tháng đã áp dụng trong năm xếp hạng) và tỷ lệ NSFR.
Dự thảo Thông tư cũng thiết lập lộ trình nâng chuẩn tịnh tiến theo từng năm dựa trên ngưỡng tuân thủ của Thông tư số 50/2026/TT-NHNN làm giá trị tham khảo cốt lõi. Đối với tỷ lệ LCR bình quân (chỉ tiêu có giá trị càng lớn thì mức độ rủi ro càng giảm), mức điểm cao nhất (Ngưỡng 1) khởi điểm ở mức 70,00% trong hai năm xếp hạng 2027 và 2028; tăng lên 75,00% năm 2029; 85,00% năm 2030; 95,00% năm 2031; 105,00% năm 2032; 115,00% năm 2033 và đạt mức trần 120,00% từ năm xếp hạng 2034 trở đi (áp dụng đồng nhất cho cả ngân hàng thương mại quy mô lớn, quy mô nhỏ và chi nhánh ngân hàng nước ngoài).
Tương tự, đối với tỷ lệ NSFR, Ngưỡng 1 khởi điểm ở mức 110,00% trong năm xếp hạng 2027 và 2028; nâng lên 115,00% năm 2029 và chạm mốc 120,00% từ năm xếp hạng 2030 trở đi.
Đối với tỷ lệ LDR tuân thủ theo Thông tư số 50/2026/TT-NHNN (chỉ tiêu có giá trị càng lớn thì mức độ rủi ro càng tăng), Ngưỡng 1 được thiết lập ở mức 75,00% cho ngân hàng quy mô lớn cùng chi nhánh ngân hàng nước ngoài, và 65,00% cho ngân hàng quy mô nhỏ (mức rủi ro cao nhất tại Ngưỡng 4 lần lượt là 105,00% và 95,00%).
Có thể thấy, dự thảo Thông tư sửa đổi Thông tư số 21/2025/TT-NHNN đã kiến tạo một bộ lọc giám sát chặt chẽ, hiện đại và có tính dự báo cao. Việc vừa nâng trần quy mô nhóm ngân hàng lớn lên 500.000 tỷ đồng, vừa gắn chặt kết quả xếp hạng với lộ trình thực thi LCR, NSFR và bộ đệm vốn CCB, CCyB sẽ tạo áp lực tích cực buộc các TCTD phải chủ động tái cấu trúc nguồn vốn theo hướng bền vững hơn, gia tăng tỷ trọng tài sản có tính thanh khoản cao và củng cố năng lực quản trị rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị cho kỳ xếp hạng năm 2027.