Xuất khẩu tăng trưởng nhờ “chạy trước” thuế đối ứng
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thời gian qua, các doanh nghiệp thủy sản đã chủ động tranh thủ giai đoạn trước khi Mỹ áp thuế đối ứng để tăng cường xuất khẩu. Đồng thời, nhiều thị trường khác như Trung Quốc, EU cũng tăng cường nhập khẩu trong khoảng thời gian này, nhằm tránh ảnh hưởng khi chính sách thuế mới của Mỹ chính thức có hiệu lực.
Nhờ vậy, xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn giữ được nhịp tăng trưởng khả quan. 7 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tăng tốt; riêng tháng 7 đạt 971 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ 2024.
Xuất khẩu thuỷ sản: “thuế chồng thuế” khi Mỹ áp thuế đối ứng
Tuy nhiên, khi Mỹ đã áp thuế đối ứng 20%, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sẽ phải đối diện khó khăn chồng chất. Mức thuế này khiến hai mặt hàng chủ lực là tôm và cá tra bị rơi vào tình trạng “thuế chồng thuế”, do vốn dĩ đã chịu áp lực từ thuế chống bán phá giá, thậm chí tôm còn bị áp thêm thuế chống trợ cấp.
Theo kết quả sơ bộ POR19 của Bộ Thương mại Mỹ, thuế chống bán phá giá đối với tôm nước ấm đông lạnh từ công ty Stapimex là 35,29%. Mức thuế này còn áp dụng cho 22 doanh nghiệp khác thuộc nhóm đủ điều kiện hưởng thuế riêng biệt nhưng không bị kiểm tra bắt buộc.
Nếu kết quả này giữ nguyên, cộng thêm thuế đối ứng 20%, tôm đông lạnh Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ sẽ phải chịu mức thuế tới 56%. Đây là gánh nặng rất lớn, khiến sản phẩm khó có thể cạnh tranh, thậm chí có nguy cơ mất hẳn thị trường Mỹ.
Trong khi tôm Việt Nam đang phải đối diện với mức “thuế chồng thuế” nặng nề, thì các đối thủ cạnh tranh lớn lại chịu gánh nặng thấp hơn nhiều. Cụ thể, Ecuador bị áp thuế chống bán phá giá (CBPG) 5% và thuế chống trợ cấp 3,78%; Ấn Độ chỉ chịu CBPG 2,09% cùng với thuế chống trợ cấp 3,78%; còn Indonesia chịu thuế CBPG 3,9% và không bị áp thuế chống trợ cấp. Những mức thuế này thấp hơn rất nhiều so với con số mà tôm Việt Nam đang phải đối mặt.
So sánh này cho thấy Việt Nam đang ở thế bất lợi rõ rệt. Trong khi các đối thủ vẫn giữ được khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ, thì tôm Việt Nam có nguy cơ mất lợi thế vì tổng thuế có thể lên tới hơn 50%. Điều này không chỉ làm thu hẹp thị phần mà còn đẩy doanh nghiệp Việt Nam vào nguy cơ mất trắng một trong những thị trường quan trọng nhất, nếu không sớm có giải pháp tháo gỡ và chuyển hướng thị trường.
Cá tra và cá ngừ: Thách thức khác biệt
Khác với tôm, cá tra Việt Nam dù chịu thuế đối ứng nhưng áp lực nhỏ hơn. Một phần vì cá tra gần như không có đối thủ cạnh tranh trực tiếp tại Mỹ, phần khác nhờ kết quả POR20 tích cực: 7 doanh nghiệp được áp thuế 0%, trong đó có Vĩnh Hoàn – nhà xuất khẩu cá tra lớn nhất – thoát khỏi vụ kiện. Điều này giúp duy trì sự hiện diện của cá tra tại thị trường Mỹ, dù vẫn đối diện sức ép lợi nhuận.
Trong khi đó, cá ngừ – một mặt hàng quan trọng khác – lại chịu “bất lợi kép”. Ngoài thuế đối ứng cao hơn so với Ecuador, Indonesia, Philippines, ngành cá ngừ Việt Nam còn gặp khó về nguyên liệu. Quy định chỉ cho phép khai thác cá ngừ vằn có chiều dài từ 0,5 m trở lên đã khiến nguồn cung bị hạn chế, gia tăng chi phí, làm giảm khả năng cạnh tranh.
Theo dự báo của VASEP, xuất khẩu thủy sản năm 2025 có thể đạt 9 – 9,2 tỷ USD. Nếu trong kết luận cuối cùng của POR19, mức thuế CBPG với tôm được điều chỉnh thấp hơn, kim ngạch có thể tăng lên khoảng 9,5 tỷ USD.
Để đạt mục tiêu này, các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm và mở rộng thị trường mới, tận dụng các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Song song, VASEP đề nghị các Bộ, ngành sớm tháo gỡ khó khăn về nguyên liệu – đặc biệt với cá ngừ – cũng như điều chỉnh thuế GTGT với sản phẩm thủy sản chế biến, nhằm tăng năng lực cạnh tranh cho ngành. Nếu những “nút thắt” này được xử lý kịp thời, thủy sản Việt Nam vẫn có cơ hội duy trì tăng trưởng, bất chấp thách thức từ chính sách thuế đối ứng của Mỹ.
