Doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh vào lĩnh vực hàng không
Ngành hàng không dân dụng Việt Nam đã có lịch sử gần 70 năm hình thành và phát triển. Tuy nhiên phải đến năm 1993, hãng hàng không Quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) mới chính thức hình thành với tư cách là một đơn vị kinh doanh vận tải hàng không có quy mô lớn của Nhà nước.
Những năm sau đó, có thêm sự ra đời của hai hãng hàng không thương mại là Pacific Airlines và Công ty Dịch vụ Hàng không Việt Nam (VASCO), song đây vẫn là những đơn vị trực thuộc Vietnam Airlines.
Vietnam Airlines gần như vẫn chiếm vị thế độc tôn trên thị trường nội địa. Tất nhiên, thời điểm đó, du lịch chưa phát triển và di chuyển bằng đường hàng không được coi là "xa xỉ".
Năm 2007, hãng hàng không tư nhân đầu tiên được cấp phép, đó là VietJet Air. Theo kế hoạch ban đầu, VietJet Air dự tính chính thức đi vào hoạt động vào cuối năm 2008, nhưng do một số nguyên nhân, đến ngày 25/12/2011 hãng mới thực hiện chuyến bay đầu tiên từ Tân Sơn Nhất đi Nội Bài.
Sự gia nhập của VietJet Air - hãng hàng không định vị là giá rẻ đã mở ra cơ hội cho nhiều người có thể lựa chọn di chuyển bằng máy bay với giá phù hợp.
Sau VietJet, năm 2017, thị trường hàng không đón nhận thêm một hãng hàng không tư nhân mới là Bamboo Airways, chính thức cất cánh đầu năm 2019.
Khác với VietJet, Bamboo Airways lựa chọn phân khúc giữa của Vietnam Airlines, VietJet và nhanh chóng gây ấn tượng tình cảm của nhiều hành khách với giá cả hợp lý, dịch vụ tốt cùng đội ngũ tiếp viên trẻ trung, thân thiện, chuyên nghiệp và tận tình.
Hãng này từng có thời điểm phát triển lên 30 tàu bay trong đó có cả những tàu bay cỡ lớn vào thời điểm trước dịch Covid-19, thậm chí đã công bố lộ trình tăng lên 100 tàu bay vào những năm tiếp theo.
Nhưng ảnh hưởng của đại dịch cùng nhiều khó khăn ập đến, hãng đã phải cắt giảm nhiều đường bay và hiện đang duy trì 7 tàu bay.
Theo diễn biến mới nhất, tại ĐHCĐ ngày 25/9, vị chủ tịch đương chức của Bamboo Airways chia sẻ, sau 3 năm tái cấu trúc Bamboo Airways, nhóm cổ đông mới kỳ vọng sẽ tiếp tục đưa hãng bay phát triển dựa trên những nền tảng đã có. Nhưng kết quả không như kỳ vọng, hàng không là ngành kinh doanh khá đặc thù và phức tạp, cần phải có đội ngũ chuyên sâu, nguồn lực tài chính mạnh và đặc biệt cần có hệ sinh thái xung quanh.
Một tập đoàn khác, Vingroup cũng xúc tiến các thủ tục để thành lập hãng hàng không Vinpearl Air vào năm 2019, dự kiến khai thác bay thương mại từ tháng 7/2020.
Tập đoàn này đã công bố hợp tác với tập đoàn CAE (Canada) trong việc đào tạo phi công, kỹ thuật bay và các nhân sự khác trong lĩnh vực hàng không, đồng thời công bố thương hiệu, hé lộ về bộ trang phục của tiếp viên hàng không...
Nhưng đầu năm 2020, Vingroup bất ngờ dừng lập hãng hàng không. Thời điểm đó, nói về quyết định rút lui, ông Nguyễn Việt Quang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vingroup cho biết thị trường hàng không Việt Nam rất tiềm năng và đang phát triển mạnh, nhưng cũng đã có các công ty lớn đang tham gia.
Ông Quang cho hay, việc Vingroup đầu tư vào hàng không có thể dẫn đến dư thừa nguồn cung, gây lãng phí cho xã hội. Do đó, Vingroup quyết định rút lui và tập trung nguồn lực để phát triển mảng công nghệ - công nghiệp.
Cũng năm 2019, Vietravel Airlines - một thành viên của Vietravel Group – được thành lập với mục tiêu tập trung khai thác nhiều chuyến bay “charter” phục vụ khách du lịch.
Chuyến bay thương mại đầu tiên của Vietravel Airlines hoạt động từ tháng 1/2021, đúng thời điểm dịch Covid-19 đang có những diễn biến phức tạp. Hãng có giai đoạn khai thác 3 máy bay nhưng sau đó chỉ còn 1 chiếc.
Giai đoạn Covid và hậu Covid 19 là giai đoạn rất khó khăn của ngành không, khiến các hãng hoạt động kém hiệu quả. Trong đó, Vietnam Airlines thậm chí còn thua lỗ hàng chục nghìn tỷ đồng trong 4 năm 2020-2023.
Năm 2024, cùng với sự phục hồi mạnh mẽ của ngành, lợi nhuận của các hãng bay đã tăng trở lại và tiếp tục tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2025.
Hiện tại, Vietnam Airlines vận hành 102 tàu bay. Trong đó, đội bay thân rộng có 31 tàu, gồm 14 chiếc A350-900 và 17 chiếc Boeing 787. Đội tàu bay thân hẹp có 65 chiếc A321 và A320. Ngoài ra, hãng này còn có 6 chiếc ATR-72.
Theo công bố mới đây, hãng có kế hoạch bổ sung thêm 30 tàu bay thân rộng của Airbus hoặc Boeing với lịch giao hàng từ năm 2028.
Còn Vietjet, theo công bố hồi tháng 4/2025, hãng có 117 tàu bay, trong đó chủ yếu khai thác đội máy bay thân hẹp Airbus, bao gồm các dòng A320 và A321. Vietjet lên kế hoạch tiếp tục nhận các máy bay mới từ Airbus trong năm 2025, bao gồm cả A321neo ACF, để tăng cường đội bay và phục vụ mạng lưới bay quốc tế và nội địa.
Cách đây ít ngày, Vietjet vừa nhận bàn giao tàu bay Boeing 737-8 đầu tiên trong đơn đặt hàng 200 chiếc trị giá 32 tỷ USD.
Đặc biệt, trong năm nay, thị trường hàng không đón nhận thêm sự vào cuộc mạnh mẽ của hai tập đoàn kinh tế tư nhân lớn là T&T Group và Sun Group.
Tham vọng hệ sinh thái hàng không của hai “tay chơi” mới
Ngày 23/9, Sun Phu Quoc Airways (SPA) – hãng bay do Công ty TNHH Hàng không Mặt trời Phú Quốc, một thành viên của Sun Group, làm chủ đầu tư – vừa công bố sẽ mở bán vé từ 15/10/2025 và dự kiến thực hiện chuyến bay thương mại đầu tiên vào ngày 1/11/2025.
Theo kế hoạch, giai đoạn đầu, Sun PhuQuoc Airways sẽ tập trung khai thác mạng bay “trục nan”, lấy Phú Quốc làm trung tâm, kết nối trực tiếp tới các thành phố du lịch – kinh tế trọng điểm trong nước như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, cùng một số đường bay khác như TP. Hồ Chí Minh – Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh – Vân Đồn.
Từ năm 2026, hãng mở rộng sang quốc tế với các đường bay từ Phú Quốc tới Seoul, Đài Loan, Quảng Châu, Bắc Kinh, Singapore, Hồng Kông; đến 2027 vươn tới Ấn Độ, Trung Đông, Nga và châu Âu.
Trong tháng 8, Sun PhuQuoc Airways đã nhận 3 tàu bay A321 đầu tiên và dự kiến nhận thêm 4 tàu bay từ nay đến cuối năm 2025.
Theo kế hoạch, từ năm 2026 hãng sẽ bổ sung thêm 8 chiếc để phục vụ đường bay quốc tế. Đến giai đoạn 2031, đội bay sẽ có thêm 10 tàu thân rộng Boeing để khai thác các đường bay xuyên lục địa.
Bên cạnh đó, Sun Group cũng đang đầu tư dự án mở rộng sân bay Phú Quốc với tổng vốn gần 22.000 tỷ đồng. Đồng thời, đề xuất đầu tư sân bay quốc tế Vân Phong (Khánh Hòa, vốn 9.200 tỷ đồng) và hạng mục dân dụng sân bay Phan Thiết (Lâm Đồng).
Sun Group đã có kinh nghiệm đầu tư, khai thác sân bay quốc tế Vân Đồn - bước đi chiến lược mở đường cho tham vọng phát triển hàng không du lịch gắn liền với hệ sinh thái nghỉ dưỡng.
Trước đó, Sun Group cũng đã thành lập Sun Air từ năm 2022 với công bố tập trung cung cấp hai loại hình, dịch vụ quản lý tàu bay tư nhân và dịch vụ bay thuê chuyến, bay tham quan ngắm cảnh, du lịch bằng trực thăng và thủy phi cơ, hướng tới nhóm khách hàng thượng lưu có khả năng chi trả cao như các doanh nhân, cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước.
Còn đối với Tập đoàn T&T, dù mới gia nhập mảng hàng không chưa lâu nhưng cách đi của tập đoàn này cũng cho thấy tham vọng hướng tới mô hình tập đoàn hàng không tích hợp, chứ không chỉ dừng lại ở phát triển hãng bay như VietJet hay đầu tư sân bay như Sun Group.
Cuối năm 2024, T&T đã trở thành cổ đông chiến lược của Vietravel Airlines và hậu thuẫn cho hãng bay này tăng vốn điều lệ lên 2.600 tỷ đồng, đồng thời mua những chiếc máy bay đầu tiên, mở ra chương mới trong chiến lược “từ đi thuê sang sở hữu”.
Tham vọng của Vietravel Airlines là đến năm 2030 đưa quy mô đội tàu đạt từ 30-50 chiếc, với mạng bay phủ khắp Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Trung Đông.
Trong mảng hạ tầng, T&T đang đầu tư dự án Cảng hàng không Quảng Trị với quy mô 265 ha, tổng vốn đầu tư hơn 5.800 tỷ đồng. Dự án được khởi công từ tháng 7/2024 và dự kiến sẽ hoàn thành giai đoạn 1 vào năm 2026.
T&T còn lên kế hoạch phát triển một mô hình tổ hợp công nghiệp hàng không - đô thị sân bay đầu tiên tại Việt Nam với quy mô khoảng 10.800 ha tại Quảng Trị. Mô hình này bao gồm đầy đủ các khu chức năng cho một tổ hợp công nghiệp hàng không, bao gồm bảo dưỡng máy bay, sản xuất lắp ráp linh kiện máy bay, sản xuất và thử nghiệm máy bay, kho vận, trung tâm dịch vụ thương mại và đô thị sân bay.
Bầu trời rộng mở và thách thức cạnh tranh
Với thị trường hàng không được đánh giá còn nhiều tiềm năng, không khó hiểu khi cả T&T và Sun Group đều thể hiện những tham vọng lớn khi gia tăng đầu tư vào lĩnh vực này.
T&T có thế mạnh về tài chính đa ngành, khả năng huy động vốn và mạng lưới quốc tế; đồng thời đã sở hữu hãng hàng không đang vận hành. Thách thức lớn nhất là thiếu kinh nghiệm vận hành trực tiếp – một lĩnh vực khắt khe về kỹ thuật và an toàn.
Trong khi đó, Sun Group sở hữu lợi thế về hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng với hàng loạt điểm đến hút khách trong nước. Hãng hàng không của Sun Group có thể tận dụng nguồn khách du lịch tạo nên “trục liên thông” giữa các điểm đến.
Tuy nhiên, thách thức với cả T&T và Sun Group là việc cạnh tranh với các hãng hàng không thành lập trước đó - vốn cũng đang trong cuộc cạnh tranh thị phần khá khốc liệt. Đây từng là lý do khiến Vingroup “chùn chân” và rút lui.
Theo PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh, sự nhập cuộc của những “tay chơi” mới có thể tạo nên một số thay đổi với ngành hàng không Việt Nam. Tuy nhiên, để các hãng này có thể cạnh tranh với Vietnam Airlines, VietJet hay Bamboo Airways là không đơn giản. Thay vào đó, các hãng mới này nên tận dụng thế mạnh trong hệ sinh thái hoặc khai thác thị trường ngách còn nhiều tiềm năng.
Chẳng hạn với Vietravel Airlines, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống cho rằng lợi thế trước nay là kết nối chuyến bay tới các địa điểm du lịch nên có thể triển khai các đường bay đến các điểm du lịch, sử dụng máy bay nhỏ, đường bay ngắn.
Ông cũng nhấn mạnh, các doanh nghiệp khi đầu tư vào các sân bay lớn cần cân nhắc nhu cầu thực tế về lượng khách. Ví dụ, theo góc nhìn của ông, sân bay Quảng Trị rất khó có những chuyến bay hàng trăm khách, nếu có tần suất chuyến bay cũng không nhiều. Do đó, cần phải quy hoạch lại hệ thống sân bay nhỏ, sử dụng máy bay nhỏ để phục vụ khách, đưa khách từ sân bay nhỏ đến sân bay lớn và ngược lại.
“Thị trường đường bay ngắn, máy bay nhỏ, tầm bay thấp, chúng ta đang bỏ trống rất nhiều và đây là cơ hội để các hãng hàng không mới khai thác dư địa”, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhìn nhận.
