Thị trường carbon là nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi quyền phát thải khí nhà kính và kết quả giảm phát thải giữa các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp. Mục tiêu của cơ chế này chính là khuyến khích cắt giảm phát thải với chi phí hợp lý, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.
Mới đây, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đã chấp thuận 5 công ty chứng khoán trở thành thành viên lưu ký và thanh toán giao dịch carbon, gồm Chứng khoán VPS (VCK), Chứng khoán VietinBank (CTS), Chứng khoán VNDIRECT (VND), Chứng khoán DNSE (DSE) và Chứng khoán Dầu khí (PSI) vào ngày 15/6.
Tiếp đó, ngày 17/6, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) chấp thuận cho Chứng khoán DNSE, Chứng khoán VNDIRECT và Chứng khoán VietinBank tham gia hệ thống giao dịch carbon. Các quyết định này tạo cơ sở pháp lý để các thành viên thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ từ đặt lệnh, giao dịch trên sàn đến lưu ký tài sản và thanh toán bù trừ.
Đến ngày 19/6, VNX tiếp tục tiếp nhận hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch carbon của Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MBS), cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của các thành viên thị trường đối với lĩnh vực mới này.
Hàng hóa giao dịch trên thị trường gồm hai loại chính là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trong đó, hạn ngạch phát thải là lượng khí nhà kính được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định do cơ quan quản lý phân bổ, còn tín chỉ carbon là chứng nhận có thể giao dịch, tương ứng với một tấn CO₂ được giảm phát thải hoặc hấp thụ từ các dự án đã được thẩm định và công nhận.
Thị trường vận hành theo cơ chế "tổng lượng và trao đổi" (cap-and-trade). Theo đó, doanh nghiệp phát thải vượt mức hạn ngạch được cấp phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon để bù đắp phần thiếu hụt, trong khi các đơn vị phát thải thấp hơn có thể bán phần hạn ngạch còn dư. Hiện doanh nghiệp được phép sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ.
Theo đánh giá của VNDIRECT, sự phát triển của thị trường carbon không chỉ góp phần thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải mà còn có thể tạo thêm sức hút đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh Việt Nam đáp ứng các tiêu chí nâng hạng lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp của FTSE Russell và dự kiến được nâng hạng từ tháng 9/2026, việc hoàn thiện thị trường carbon được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thu hút các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, đặc biệt là nhóm quỹ đầu tư ưu tiên các tiêu chí ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) trong chiến lược phân bổ vốn.
