Theo đề xuất của Bộ Tài chính trình tại cuộc họp Chính phủ ngày 5/12/2025, các khu thương mại tự do (FTZ) mới sẽ trở thành trung tâm phát triển công nghiệp - dịch vụ - logistics - công nghệ cao, không chỉ phục vụ thương mại tự do mà còn tích hợp hạ tầng công nghiệp, dịch vụ, tài chính, công nghệ cao và đô thị - trở thành mô hình đa chức năng giúp Việt Nam huy động nguồn lực hiệu quả và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.
Với kế hoạch dài hạn, Việt Nam sẽ phấn đấu hình thành 8-10 FTZ có khả năng cạnh tranh quốc tế vào năm 2045, dự kiến đóng góp 15-20% GDP cả nước.
Tại cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu các bộ, ngành sớm triển khai các chính sách mang tính đột phá để thí điểm FTZ. Mục tiêu lớn đằng sau kế hoạch FTZ không chỉ là phát triển công nghiệp, thương mại, mà còn là tạo động lực mới cho thu hút đầu tư trong và ngoài nước.
Các khu thương mại tự do được kỳ vọng là nơi thử nghiệm các chính sách ưu đãi, cơ chế vượt trội, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, qua đó giúp Việt Nam gia tăng sức hút đối với nhà đầu tư toàn cầu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng lưu ý các bộ, ngành cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho FTZ, đầu tư hạ tầng, áp dụng công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời bảo đảm phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường và minh bạch quản lý. Việc lựa chọn địa điểm thí điểm cần đảm bảo cân bằng vùng miền và phù hợp điều kiện phát triển của từng khu vực.
Lối đi mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, không dựa vào ưu thế nhân công giá rẻ để cạnh tranh mà phải dựa vào năng lực kết nối toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, mô hình Khu thương mại tự do (FTZ) chuẩn bị được triển khai tại 3 thành phố trên cả nước được xem là chìa khóa để thu hút dòng vốn chất lượng cao, thúc đẩy công nghiệp số và tái định vị quốc gia trong bản đồ logistics thế giới.
Ba địa phương đầu tiên dự kiến đón FTZ là Đà Nẵng, Hải Phòng và TP. HCM, đánh dấu một bước ngoặt trong chiến lược mở rộng hệ thống khu kinh tế đặc biệt.
Trong đó, FTZ Đà Nẵng có quy mô khoảng 1.881 ha, gồm nhiều phân khu chức năng như sản xuất, logistics, thương mại - dịch vụ, công nghệ số, đổi mới sáng tạo... FTZ Đà Nẵng được kỳ vọng đóng góp lớn cho kinh tế địa phương, khoảng 17.9% vào GRDP của Đà Nẵng và tạo ra 127.000 việc làm tới năm 2040.
Hải Phòng thiết lập FTZ với quy mô khoảng 6.292 ha, phân bổ tại các vùng kinh tế ven biển và khu kinh tế Dinh Vũ - Cát Hải. FTZ này hướng tới các ngành sản xuất, cảng-logistics, dịch vụ, thương mại, công nghệ cao, công nghiệp xanh...
Hai Phòng FTZ sẽ được quản lý bởi Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng (cơ quan nhà nước), với nhiều chính sách ưu đãi - thuận lợi thủ tục hải quan, ưu đãi thuế, miễn/giảm phí, hỗ trợ đầu tư… nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế — công nghiệp, dịch vụ, logistics, công nghệ.
TP. HCM đang quy hoạch 4 Khu Thương mại Tự do (FTZ) tập trung vào cảng biển, logistics và thương mại, với trọng tâm là cụm cảng quốc tế Cần Giờ & Cái Mép Hạ, An Bình, Bàu Bàng và kết nối đường sắt để trở thành trung tâm kinh tế cạnh tranh khu vực, dự kiến khởi động sớm nhất vào năm 2026.
Các FTZ này sẽ được xây dựng theo mô hình hiện đại như Dubai, Singapore, với các khu chức năng công nghiệp, hậu cần, thương mại, dịch vụ, và đô thị, nhằm thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Việc định vị FTZ tại ba cực kinh tế này không chỉ là câu chuyện về địa lý mà còn là sự kết hợp giữa hạ tầng, quy mô thị trường và sự vượt trội về thể chế.
Đà Nẵng là địa phương tiên phong về mặt pháp lý, được Quốc hội bật đèn xanh với Nghị quyết 136/2024/NQ-QH15, cho phép thí điểm cơ chế đặc thù trong 10 năm.
Cơ chế này tập trung vào dòng tiền với ưu đãi về thuế quan và đặc biệt là cho phép doanh nghiệp trong FTZ được phép niêm yết, báo giá, định giá, ký kết hợp đồng và thanh toán bằng ngoại tệ.
Là thủ phủ kinh tế miền Trung, Đà Nẵng được định vị là người tiên phong nhờ sự kết hợp giữa thể chế đặc thù đã được phê duyệt và vị thế địa kinh tế không thể sao chép.
Còn đối với Hải Phòng, lợi thế cốt lõi không chỉ dừng lại ở dòng chảy hàng hóa lớn đã được thiết lập thông qua Cảng nước sâu Lạch Huyện, mà nay còn được gia cố bằng cơ chế đặc thù đã được phê duyệt. Khu vực này đóng vai trò là cổng trung chuyển phía Bắc và là động lực tăng trưởng mới.
Nghị quyết Quốc hội cũng cho phép Hải Phòng áp dụng các chính sách vượt trội như miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước cho các dự án FTZ, cùng với ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 30 năm (đối với lĩnh vực ưu tiên).
Đặc biệt, Hải Phòng còn tiên phong thí điểm cơ chế tài chính cho việc trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon, tạo ra nguồn thu 100% cho ngân sách thành phố để tái đầu tư vào kinh tế xanh và hạ tầng.
Trong khi đó, khu vực phía Nam sở hữu quy mô thị trường tiêu thụ và sản xuất lớn nhất cả nước, tạo ra sức hút khổng lồ. Tham vọng của TP. HCM là khai thác lợi thế của cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải (một trong 20 cảng container lớn nhất thế giới) và các cảng nước sâu khác cũng như hệ thống logistics dày đặc tại khu vực TPHCM và Bình Dương cũ.
TPHCM đã chính thức được Chính phủ đề xuất Quốc hội thông qua dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98, trong đó có quy định về việc thành lập FTZ, nhằm tạo ra một không gian thể chế đặc thù, kết hợp khu phi thuế quan với công nghiệp, logistics, thương mại – dịch vụ và trung tâm tài chính quốc tế của khu vực.
Với đề xuất Nghị quyết mới, TP. HCM sẽ có thêm sức bật từ thể chế, đặc biệt giải quyết được bài toán nguồn vốn đầu tư và quy trình thủ tục. Đó là giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp (về mức 10%) trong 20 năm, trong đó miễn thuế 4 năm đầu, giảm 50% cho 9 năm tiếp theo; cho phép doanh nghiệp thanh toán bằng ngoại tệ và cho phép nhà đầu tư thành lập tổ chức kinh tế mà không cần dự án đầu tư trước. Đáng chú ý là việc cho phép giao và cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu đối với các dự án FTZ (trừ nhà ở thương mại), nhằm đẩy nhanh thu hút đầu tư.
Việc phát triển hệ thống FTZ được xem là một trong những bước đi chiến lược nhằm biến Việt Nam thành trung tâm sản xuất - xuất khẩu - dịch vụ toàn diện khu vực.
Các FTZ hiện đại trên thế giới còn được tích hợp với đô thị thông minh, khu công nghiệp công nghệ cao, tài chính và dịch vụ hỗ trợ - giúp tối đa hóa hiệu quả đầu tư và logistics.
Với lộ trình triển khai giai đoạn thử nghiệm và phát triển từ 2026 đến 2030, Việt Nam kỳ vọng các FTZ sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo bước đột phá trong thu hút FDI, thúc đẩy xuất khẩu và phát triển công nghiệp – dịch vụ.
