Giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không tiếp tục tăng tại nhiều khu vực, phản ánh tình trạng nguồn cung sản phẩm lọc dầu ngày càng eo hẹp. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ lạm phát kéo dài và tạo thêm thách thức cho các ngân hàng trung ương cũng như các nền kinh tế đang phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu.
Điểm đáng chú ý của thị trường năng lượng hiện nay là sự tách biệt hiếm thấy giữa giá dầu thô và giá các sản phẩm lọc dầu. Trong khi giá dầu Brent và WTI gần như đã xóa bỏ toàn bộ mức tăng phát sinh sau khi chiến sự Mỹ - Iran bùng phát, giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay lại tiếp tục leo thang. Khoảng cách giữa giá dầu thô và giá các sản phẩm tinh chế đã lên mức cao kỷ lục tại Mỹ cũng như nhiều thị trường khác. Theo giới phân tích, người tiêu dùng có thể sẽ còn phải đối mặt với giá nhiên liệu cao trong thời gian tới khi nguồn cung tiếp tục bị thắt chặt.
Ông Jamie Torrance, Giám đốc giao dịch dầu diesel và nhiên liệu hàng không của tập đoàn giao dịch hàng hóa Trafigura, cho biết các nhà máy lọc dầu hiện đã hoạt động với công suất rất cao, song lượng tồn kho vẫn liên tục giảm. Điều này cho thấy nguồn cung nhiên liệu thành phẩm chưa theo kịp nhu cầu của thị trường.
Theo một số chuyên gia, thị trường nhiên liệu đang trở thành lời nhắc nhở rõ nét về tác động lạm phát kéo dài từ các cuộc xung đột địa chính trị. Cuộc chiến tại Trung Đông cùng với cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine tiếp tục tạo sức ép lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Mặc dù Nhà Trắng khẳng định đã chuẩn bị các biện pháp nhằm giảm thiểu tác động đối với thị trường và cho rằng giá xăng bán lẻ sẽ sớm giảm theo đà đi xuống của dầu thô, thực tế hiện nay cho thấy giá nhiên liệu vẫn ở mức cao.
Nga - nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới sau Mỹ, chiếm khoảng 11% lượng xuất khẩu toàn cầu - đã quyết định cấm xuất khẩu mặt hàng này sau nhiều tháng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine làm gián đoạn hoạt động của các nhà máy lọc dầu và gây thiếu hụt nguồn cung trong nước.
Lệnh cấm xuất khẩu của Nga nhanh chóng tạo hiệu ứng lan tỏa trên toàn cầu. Các quốc gia từng phụ thuộc nhiều vào nguồn cung của Nga như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ hiện phải cạnh tranh quyết liệt để tìm kiếm nguồn hàng thay thế từ các nhà cung cấp khác.
Bà Isabelle Gilks, Giám đốc nghiên cứu thị trường dầu mỏ của công ty tư vấn Wood Mackenzie, cho rằng dầu diesel mới là yếu tố đáng lo ngại nhất trên thị trường năng lượng hiện nay. Theo bà, việc Nga rút khỏi thị trường có thể là 'giọt nước tràn ly' khiến cán cân cung - cầu vốn đã mong manh rơi vào tình trạng mất cân đối nghiêm trọng hơn. Cùng lúc đó, căng thẳng tái bùng phát quanh eo biển Hormuz tiếp tục làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận chuyển nhiên liệu.
Theo các chuyên gia của ngân hàng Citigroup, lưu lượng vận chuyển các sản phẩm lọc dầu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh từ khoảng 5 triệu thùng/ngày trước khi Mỹ tấn công Iran xuống chỉ còn xấp xỉ 1 triệu thùng/ngày trong thời gian gần đây. Điều này khiến nguồn cung nhiên liệu trên thị trường quốc tế càng trở nên khan hiếm.
Thị trường bước vào giai đoạn căng thẳng đúng thời điểm nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu tại Bắc Bán cầu đạt đỉnh trong mùa du lịch Hè. Tại Mỹ, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng thông thường bình quân tính đến ngày 10/7 đạt 3,88 USD/gallon, mức cao thứ ba từng ghi nhận đối với cùng thời điểm trong năm. Giá dầu diesel cũng ở mức cao thứ hai trong lịch sử đối với thời điểm này. Trong khi đó, giá nhiên liệu hàng không đã giảm phần nào nhưng giá vé máy bay vẫn duy trì ở mức cao khi các hãng hàng không tìm cách bù đắp chi phí phát sinh trong những tháng đầu của cuộc xung đột.
Ở châu Âu, thời tiết nắng nóng kéo dài cũng làm giảm khả năng vận hành của các nhà máy lọc dầu. Hiệu suất của hệ thống làm mát và ngưng tụ suy giảm khiến một số cơ sở phải cắt giảm sản lượng tới 15% trong các đợt nắng nóng.
Một yếu tố có thể góp phần giảm áp lực cho thị trường là việc Trung Quốc vừa cho phép tăng xuất khẩu nhiên liệu với quy mô lớn lần đầu tiên kể từ tháng 3.
Tuy nhiên, giới giao dịch vẫn theo dõi sát khả năng Bắc Kinh có thể điều chỉnh chính sách xuất khẩu nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang. Ngược lại, nếu Trung Quốc và các nước châu Á duy trì lượng xuất khẩu cao trong thời gian tới, nguồn cung nhiên liệu toàn cầu có thể được cải thiện đáng kể.
Ông Jamie Torrance nhận định việc Trung Quốc tăng xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu sẽ góp phần giảm áp lực lên thị trường, nhưng điều quan trọng là xu hướng này phải được duy trì trong thời gian đủ dài. Nếu nguồn cung không được cải thiện, giá dầu diesel và xăng có thể tiếp tục tăng cho đến khi nhu cầu tiêu thụ buộc phải suy giảm.
