Cảng hàng không lớn nhất Việt Nam đang gấp rút hoàn thiện, sẵn sàng cho việc khai thác thương mại từ ngày 1/12/2026. Theo kế hoạch, các đường bay quốc tế sẽ được chuyển về sân bay Long Thành từ ngày 28/3/2027. Trong bối cảnh này, xây dựng và hoàn thiện các tuyến đường kết nối sân bay Long Thành với các đô thị Đồng Nai và TP.HCM là một nhiệm vụ cần được ưu tiên.
Chính vì vậy, đề xuất áp dụng cơ chế đặc biệt theo hướng khẩn cấp để triển khai tuyến metro kéo dài từ Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính TP Đồng Nai và sân bay Long Thành nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao.
Hoàn thành hơn 40 km metro trong 4 năm
Đề xuất đưa ra trước đó của Đồng Nai có thể giúp hình dung quy mô của dự án đường sắt đô thị này. Theo thông tin được công bố, tuyến metro có điểm đầu kết nối tuyến Bến Thành - Suối Tiên tại khu vực Tân Vạn, sau đó vượt sông Đồng Nai, đi dọc quốc lộ 1 vào trung tâm hành chính mới của tỉnh; tiếp tục theo hành lang quy hoạch đường sắt Biên Hòa - Long Thành và tỉnh lộ 771, cắt qua cao tốc TP HCM - Long Thành trước khi vào sân bay. Chiều dài toàn tuyến là 41km.
Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 60.261 tỷ đồng. Dự án được đề xuất triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BT; phần xây dựng do nhà đầu tư thực hiện, ngân sách nhà nước chi trả giải phóng mặt bằng, hoàn thành vào năm 2030.
So sánh với tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, dự án metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài có chiều dài gấp đôi, chi phí đầu tư dự kiến cao hơn khoảng 1,4 lần và thời gian thi công dự kiến chỉ bằng khoảng 1/3. Rõ ràng, đây là một mục tiêu nhiều tham vọng.
Theo PGS.TS Trần Quang Phú, Nguyên Phó Hiệu trưởng trường ĐH Giao thông Vận tải TP.HCM, khác với giai đoạn trước, dự án tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài được đề xuất và triển khai trong bối cảnh hàng loạt các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM cũng đang được chuẩn bị xây dựng. Trình độ quản lý dự án, khả năng tiếp cận công nghệ, khả năng thu hút vốn từ nguồn lực xã hội là cơ sở để đẩy nhanh tiến độ, giúp dự án tránh rơi vào lối mòn của các dự án đường sắt đô thị trước kia.
Về chủ đầu tư, vị chuyên gia cho rằng, Đồng Nai đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Tiềm lực và dư địa thu hút đầu tư của thành phố vô cùng rộng mở. Bản thân Đồng Nai đã chuẩn bị kỹ cho dự án, chuẩn bị quỹ đất cho phát triển đô thị theo mô hình TOD dọc tuyến và quỹ đất đối ứng để huy động nguồn lực triển khai dự án.
“Tuyến metro kéo dài chỉ đi qua TP.HCM một đoạn ngắn. Công tác xác định đơn giá, lựa chọn nhà thầu, tổ chức thi công do chủ đầu tư quyết. TP.HCM phối hợp trong giải phóng mặt bằng, giao quỹ đất sạch đúng tiến độ đề ra. Như vậy, việc triển khai sẽ thống nhất, không vướng mắc, chồng chéo", vị chuyên gia từ Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM chỉ rõ.
Cân nhắc giao quyền cho một tổng công trình sư
Nhìn từ góc độ thực thi, theo PGS.TS Trần Quang Phú, với một công trình cần được đưa vào khai thác càng sớm càng tốt, triển khai theo quy trình đầu tư thông thường sẽ khó đảm bảo được tiến độ như kỳ vọng. Việc dự án được đề xuất áp dụng cơ chế đặc biệt theo hướng khẩn cấp là rất kịp thời và cần thiết.
“Để triển khai xây dựng tuyến metro nhanh, trúng và đúng, cơ chế phải đặc biệt về chính sách thủ tục, quy trình và con người tham gia. Các chính sách cần được thiết kế theo một cấu trúc logic đồng bộ, có mối quan hệ gắn kết với nhau để hóa giải các vướng mắc, đẩy nhanh tốc độ mà vẫn đảm bảo chất lượng công trình", PGS.TS Trần Quang Phú nhấn mạnh.
Do đó, nếu chọn một điểm đột phá có thể hóa giải và thúc đẩy các chính sách khác, Nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM nhận định, cơ chế triển khai đặc biệt là quan trọng nhất.
Vị chuyên gia phân tích, hệ thống pháp luật trong đầu tư xây dựng các công trình trọng điểm, đặc biệt là các công trình đặc biệt quan trọng đã khá đầy đủ. Về mặt công nghê, chúng ta có thể tiếp thu hoặc nhận chuyển giao từ thế giới, thuê tư vấn nước ngoài hỗ trợ quá trình này. Về con người, chúng ta đã làm nhiều dự án, công trình lớn, đội ngũ chuyên gia và người lao động đều đáp ứng được yêu cầu của công trình mới này.
Theo vị chuyên gia, điều còn thiếu chỉ là một cơ chế đặc thù để triển khai bao gồm:
Thứ nhất, lựa chọn, giao quyền và trách nhiệm cho một vị tổng công trình sư. Người này làm việc trực tiếp với các đơn vị, báo cáo và xin phương án xử lý trực tiếp từ cấp lãnh đạo cao hơn, đối với một số nội dung, có thể đồng ý cơ chế báo cáo trực tiếp tới cấp Chính phủ.
Thứ hai, thống nhất quy trình xuyên suốt, liên tục từ khi khởi động dự án, quá trình triển khai đến giám sát hậu kiểm. Những ưu tiên đặc thù được ghi nhận, việc thực thi và giám sát diễn ra liên tục, kịp thời điều chỉnh những điểm chưa phù hợp, khẳng định tính chính danh, đảm bảo không xảy ra tranh cãi, kiện tụng sau khi kết thúc công trình.
Thứ ba, đề xuất hình thức đầu tư phù hợp, trong đó có gắn với yếu tố tốc độ triển khai và hoàn thành, để thu hút các nhà đầu tư nhân tham gia. Hiện tại, các doanh nghiệp lớn như Vingroup, THACO hay SOVICO... đều đã tham gia đầu tư đường sắt đô thị. Bài toán thu xếp vốn sẽ không gặp nhiều khó khăn.
“Nếu có cơ chế đặc biệt và triển khai dự án thuận lợi, thông suốt, cột mốc 2030 tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài vận hành thương mại có thể đạt được", vị chuyên gia bày tỏ tin tưởng.
