Năm 2025 có thể xem là một năm rực rỡ của thị trường chứng khoán Việt Nam khi VN-Index tăng 518 điểm, tương đương gần 41% so với đầu năm, trong khi thanh khoản bình quân phiên cũng tăng 18% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đằng sau mức tăng mạnh của chỉ số là một nghịch lý lớn khi nhiều nhà đầu tư vẫn thua lỗ.
VN-Index lập đỉnh, vì sao nhiều nhà đầu tư vẫn thua lỗ?
Theo ông Nguyễn Tiến Dũng – Trưởng phòng Nghiên cứu Ngành và Cổ phiếu, Công ty CP Chứng khoán MB (MBS), nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự “cô đặc” của VN-Index, khi nhóm cổ phiếu Vingroup (VIC, VHM, VRE), chiếm khoảng 21% giá trị vốn hóa thị trường, lại đóng góp tới 68% mức tăng điểm của chỉ số trong năm qua. Riêng trong khoảng một tháng gần đây, VN-Index tăng 94 điểm thì nhóm Vingroup đã đóng góp tới 85 điểm. Tính từ đầu năm, nhóm cổ phiếu này đóng góp khoảng 354 điểm cho chỉ số chung.
Trong khi đó, phần lớn các nhóm ngành còn lại đều có diễn biến kém hơn đáng kể so với VN-Index. Thậm chí, nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu thuộc các ngành công nghệ, dệt may, hóa chất, bất động sản khu công nghiệp hay dược phẩm còn ghi nhận hiệu quả thấp hơn so với đầu năm. Nhiều nhóm ngành khác chỉ tăng dưới 10% như điện, dầu khí, thủy sản, logistics, cảng biển… Điều này cho thấy phân bổ danh mục là yếu tố then chốt quyết định lợi nhuận của nhà đầu tư trong năm 2025.
Theo chuyên gia MBS, hiện tượng dòng tiền tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà còn phổ biến trên thị trường chứng khoán toàn cầu. Tại Mỹ, nhóm cổ phiếu “Magnificent 7” đóng góp khoảng 35% giá trị vốn hóa và gần 60% mức tăng của chỉ số S&P 500 trong năm 2025. Tại Đài Loan, TSMC chiếm khoảng 30% vốn hóa và đóng góp 22% điểm số thị trường. Việc tập trung này không chỉ diễn ra trong một năm mà đã kéo dài nhiều năm, và mức độ bền vững phụ thuộc vào tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi cũng như định giá.
Các cổ phiếu công nghệ Mỹ dù đang giao dịch ở mức P/E 35–38 lần, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của S&P 500, nhưng được hỗ trợ bởi tốc độ tăng trưởng lợi nhuận bình quân 30–40% trong những năm gần đây. Trong khi đó, cổ phiếu VIC hiện giao dịch ở mức P/E trên 100 lần, đồng nghĩa với việc phần lớn kỳ vọng về lợi thế trong tương lai đã được phản ánh vào giá.
"Tin tốt đầu năm" có thể đưa VN-Index lên 1.860 điểm
Về diễn biến thị trường đầu năm, theo thống kê, thị trường chứng khoán Việt Nam thường có khởi đầu tích cực trong quý I và tuần giao dịch đầu tiên của năm mới. Trong 5 năm gần đây, chỉ có tuần đầu năm 2025 ghi nhận giảm điểm, bốn năm còn lại đều tăng. Tuy vậy, những thống kê ngắn hạn này chỉ mang tính tham khảo.
Trong nửa đầu năm 2026, chuyên gia duy trì quan điểm tích cực nhờ hiệu ứng “tin tốt đầu năm” và khả năng thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng sau kỳ rà soát trung gian vào tháng 3. Theo đó, VN-Index có thể hướng tới vùng 1.860 điểm trong nửa đầu năm.
Theo MBS, năm 2026 sẽ là thời điểm nền kinh tế chuyển hóa các mục tiêu tăng trưởng dài hạn thành những kết quả cụ thể. Hàng loạt dự án đầu tư hạ tầng sẽ không còn nằm trên giấy mà bắt đầu hình thành thực thể, trong khi các nghị quyết lớn sẽ được hiện thực hóa bằng những quy định và hướng dẫn cụ thể. Đầu tư công sẽ đóng vai trò là “dòng vốn mồi”, thúc đẩy đầu tư khu vực tư nhân và lan tỏa sang tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi của doanh nghiệp niêm yết, qua đó trở thành động lực chính của thị trường chứng khoán trong năm 2026.
Ở chiều ngược lại, lãi suất được đánh giá là rủi ro lớn nhất đối với thị trường trong năm tới. Dư địa cho chính sách tiền tệ nới lỏng không còn nhiều trong bối cảnh định hướng của các ngân hàng trung ương lớn đang phân hóa. Mặc dù thị trường vẫn kỳ vọng FED sẽ hạ lãi suất thêm ít nhất một lần trong năm 2026, rủi ro lớn hơn lại đến từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản khi đã nâng lãi suất lên 0,75% – mức cao nhất trong ba thập kỷ – và nhiều khả năng tiếp tục tăng thêm trong năm 2026. Động thái này cho thấy giai đoạn dòng vốn giá rẻ từng chảy mạnh vào châu Á, bao gồm Việt Nam, đang dần khép lại, qua đó tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường đang ở vùng điểm cao và lãi suất có xu hướng tăng, MBS ưu tiên các cổ phiếu có tăng trưởng lợi nhuận rõ rệt, ROE cải thiện, cơ cấu vay nợ thấp và mức định giá vẫn đang ở vùng hấp dẫn để xây dựng danh mục đầu tư cho năm 2026. Đáng chú ý, trong năm 2026, dự thảo Nghị quyết riêng về phát triển kinh tế Nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mới. Hiện khối doanh nghiệp Nhà nước đóng góp khoảng 29% GDP, nắm giữ vị thế dẫn đầu về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí sở hữu lợi thế độc quyền trong nhiều ngành trọng yếu như hàng không, dầu khí, song hiệu quả hoạt động vẫn chưa tương xứng với tiềm lực.
Tương tự tác động của Nghị quyết 68 đối với khu vực kinh tế tư nhân, Nghị quyết thúc đẩy kinh tế Nhà nước được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn về quản trị và sử dụng vốn. Theo đó, MBS tập trung vào các doanh nghiệp Nhà nước đầu ngành, sở hữu nền tảng tài chính vững chắc, dòng tiền mạnh, hiệu quả hoạt động tích cực với ROE trên 10% và hiện đang được định giá ở vùng hấp dẫn trong năm 2026.
