Theo phân tích của báo Nikkei, Hàn Quốc và vùng lãnh thổ Đài Loan, Trung Quốc đã lần đầu tiên vượt qua Nhật Bản về tổng kim ngạch xuất khẩu trong nửa đầu năm 2026.
Trong khi kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc và Đài Loan tăng vọt nhờ nhu cầu bùng nổ đối với bán dẫn dùng cho Trí tuệ Nhân tạo (AI), Nhật Bản lại hưởng lợi ít hơn do thế mạnh của nước này chủ yếu nằm ở mảng vật liệu và thiết bị sản xuất bán dẫn. Kết quả này phản ánh sự chậm chân của Nhật Bản trong việc cung ứng các sản phẩm thành phẩm đang có nhu cầu cao nhất trên toàn cầu.
Cụ thể, tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản đạt 384,4 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1-6/2026, thấp hơn mức 496,3 tỷ USD của Hàn Quốc và 416,6 tỷ USD của Đài Loan. Trong khi xuất khẩu của Nhật Bản trong 6 tháng đầu năm nay tăng gần 10% so với cùng kỳ năm ngoái, Hàn Quốc và Đài Loan đều ghi nhận mức tăng gần 50%.
Đứng sau xu hướng này là sự tăng trưởng bùng nổ về nhu cầu đối với các sản phẩm bán dẫn phục vụ Trí tuệ Nhân tạo. Các loại chip tiên tiến hiện do TSMC và Tập đoàn Công nghiệp Chính xác Hon Hai của Đài Loan, cùng Samsung Electronics và SK Hynix của Hàn Quốc sản xuất.
Kim ngạch xuất khẩu mạch tích hợp của Hàn Quốc và Đài Loan trong nửa đầu năm nay lần lượt đạt 149 tỷ USD và 133 tỷ USD, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của mỗi nền kinh tế này. Xuất khẩu mặt hàng này của Hàn Quốc chỉ riêng trong giai đoạn 6 tháng đầu năm 2026 đã vượt tổng kim ngạch của cả năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu mạch tích hợp của Nhật Bản chỉ đạt 21,2 tỷ USD, tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Nhật Bản sở hữu lợi thế cạnh tranh trong mảng thiết bị và vật liệu sản xuất bán dẫn. Xuất khẩu thiết bị sản xuất bán dẫn của Nhật Bản đạt 15 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, cao hơn nhiều so với mức 5,2 tỷ USD của Hàn Quốc và 3,5 tỷ USD của Đài Loan. Dù vậy, Nhật Bản vẫn bị bỏ lại phía sau do Hàn Quốc và Đài Loan sản xuất các loại chip tiên tiến có giá trị cao-những hàng hóa thành phẩm đang có thị trường mở rộng rất nhanh.
Sự sụt giảm lịch sử của đồng yen đã làm giảm giá trị xuất khẩu của Nhật Bản khi quy đổi ra USD. Tuy nhiên, biến động tiền tệ không thể giải thích hoàn toàn cho kết quả này, bởi cả đồng won Hàn Quốc và tân Đài tệ cũng đều có xu hướng giảm so với USD.
Khoảng cách về xuất khẩu này cũng không thể chỉ vì cơn sốt chip Trí tuệ Nhân tạo. Trên thực tế, năng lực xuất khẩu của Nhật Bản đã trì trệ từ lâu.
Nếu loại bỏ yếu tố biến động giá, chỉ số đo lường sản lượng hàng hóa xuất khẩu thực tế của nước này gần như chỉ đi ngang kể từ sau khi đạt đỉnh trước khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
