Đầu tháng 3 năm nay, những dòng ethanol đầu tiên sau hơn một thập kỷ gián đoạn lại chảy qua hệ thống đường ống của Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất.
Khoảnh khắc ấy đánh dấu sự trở lại của một dự án từng được kỳ vọng mở ra hướng đi mới cho ngành nhiên liệu sinh học Việt Nam nhưng phải dừng hoạt động khi thị trường chưa đủ lớn và bài toán hiệu quả kinh tế chưa có lời giải.
Đánh thức một dự án từng dang dở
Khởi công năm 2009 với tổng vốn đầu tư hơn 2.200 tỷ đồng, Nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất từng được kỳ vọng là một trong ba dự án ethanol nhiên liệu quy mô lớn của ngành dầu khí. Tuy nhiên những khó khăn về thị trường và chi phí nguyên liệu khiến nhà máy phải dừng hoạt động từ năm 2015 và "đắp chiếu" suốt hơn 10 năm.
Ngay sau khi Chính phủ triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cùng Công ty CP Nhiên liệu sinh học Dầu khí miền Trung đã bắt tay vào kế hoạch phục hồi dự án.
Thời gian kéo dài khiến nhiều hạng mục công nghệ xuống cấp. Hệ thống đường ống, thiết bị, điện và điều khiển tự động phải trải qua quá trình kiểm tra, bảo dưỡng và thay thế trước khi có thể vận hành trở lại.
Việc khởi động lại nhà máy vì thế không đơn thuần là đưa một dây chuyền sản xuất hoạt động trở lại, mà gần như là quá trình tái thiết toàn bộ hệ thống công nghệ.
Trong nhiều tháng, đội ngũ kỹ sư và chuyên gia liên tục kiểm tra thiết bị, chạy thử, hiệu chỉnh từng công đoạn trước khi những mẻ ethanol đầu tiên được sản xuất thành công vào đầu tháng 3/2026.
Hành trình gần 60 giờ để tạo ra một mét khối ethanol
Ngày hôm nay, khung cảnh bên trong nhà máy đã khác hẳn. Tại khu tiếp nhận nguyên liệu, những đoàn xe chở mì lát liên tục nối đuôi nhau ra vào. Trong các phân xưởng, hơi nước bốc lên từ hệ thống chưng cất, tiếng máy móc vang lên đều đặn sau nhiều năm im ắng.
Nhà máy hiện vận hành khoảng 70% công suất, sản xuất khoảng 200 m³ ethanol khan mỗi ngày để cung cấp cho Nhà máy Lọc dầu Dung Quất pha chế xăng sinh học E10, đồng thời đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 300 m³ mỗi ngày vào cuối năm.
Đằng sau mỗi mét khối ethanol là quy trình sản xuất kéo dài gần 60 giờ với hàng loạt công đoạn được kiểm soát chặt chẽ.
Nguyên liệu đầu vào là mì lát được nghiền thành bột mịn, phối trộn với nước để tạo thành dịch nguyên liệu. Hỗn hợp này tiếp tục trải qua các bước hồ hóa, dịch hóa và lên men. Trong quá trình đó, enzyme chuyển hóa tinh bột thành đường, còn nấm men biến lượng đường này thành ethanol và khí CO₂.
Khí CO₂ được thu hồi, hóa lỏng để cung cấp cho thị trường, trong khi ethanol tiếp tục đi qua hệ thống chưng cất và tách nước để đạt độ tinh khiết trên 99%.
Sau gần 60 giờ kể từ khi nguyên liệu được đưa vào dây chuyền, ethanol thành phẩm được bơm vào các bồn chứa trước khi vận chuyển trực tiếp qua hệ thống đường ống sang Nhà máy Lọc dầu Dung Quất để pha chế thành xăng sinh học E10.
Để bảo đảm chất lượng, sản phẩm phải trải qua quá trình kiểm định với hàng trăm thông số kỹ thuật. Chỉ khi toàn bộ chỉ tiêu đều đạt yêu cầu, ethanol mới được đưa vào phối trộn nhiên liệu.
Một trong những lợi thế lớn nhất của Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất là vị trí nằm liền kề Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Thay vì phải vận chuyển bằng xe bồn như nhiều nơi khác, ethanol được bơm trực tiếp qua hệ thống đường ống sang nhà máy lọc dầu để pha chế xăng E10.
Mô hình này giúp giảm đáng kể chi phí logistics, hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ sản xuất ethanol đến pha chế nhiên liệu, đồng thời nâng cao khả năng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.
Đằng sau sự trở lại của một nhà máy
Việc Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất vận hành trở lại đã khôi phục một dự án công nghiệp quy mô lớn từng bị gián đoạn, đồng thời, mở ra kỳ vọng mới cho ngành nhiên liệu sinh học trong nước.
Khi nguồn ethanol được sản xuất ngay trong nước, Việt Nam có thêm điều kiện chủ động nguyên liệu cho xăng sinh học E10, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Xa hơn, chuỗi sản xuất từ nguyên liệu nông nghiệp đến nhiên liệu sinh học còn góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, gia tăng giá trị cho ngành chế biến và hỗ trợ mục tiêu chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh hơn.
Hơn mười năm sau ngày những dây chuyền phải dừng lại, tiếng máy đã một lần nữa vang lên tại Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất. Sự hồi sinh ấy không chỉ đánh dấu một dự án được "đánh thức", mà còn phản ánh kỳ vọng về một giai đoạn mới của ngành nhiên liệu sinh học Việt Nam, khi bài toán thị trường và chính sách đang dần có lời giải.
