Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Duy Ngọc, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách và chiến lược Trung ương; Phạm Gia Túc, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo các bộ, ban, ngành, cơ quan liên quan.
5 quan điểm lớn về ngành công nghiệp vật liệu
Thời gian qua, công nghiệp vật liệu nước ta đã có bước phát triển quan trọng. Một số ngành như thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi, gỗ công nghiệp phát triển nhanh; nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu; một số doanh nghiệp đã đầu tư tổ hợp lớn. Việt Nam có tiềm năng về đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi. Một số lĩnh vực vật liệu mới, xanh, tái chế, bán dẫn, điện tử, pin, năng lượng tái tạo, y sinh, composite đã bắt đầu được quan tâm.
Tuy nhiên, công nghiệp vật liệu Việt Nam vẫn phát triển theo chiềup rộng nhiều hơn chiều sâu; có sản lượng nhưng chưa mạnh về chất lượng cao; có tài nguyên nhưng chế biến sâu còn yếu; có ngành quy mô lớn nhưng phát thải cao, tiêu hao nhiều năng lượng và tài nguyên; có thu hút FDI nhưng liên kết với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; có nghiên cứu nhưng thương mại hóa còn chậm. Nhiều vật liệu then chốt vẫn phụ thuộc nhập khẩu như vật liệu bán dẫn, hóa chất điện tử, khí siêu sạch, vật liệu pin, hợp kim đặc chủng, polymer kỹ thuật, thép chất lượng cao, thiết bị kiểm định, công nghệ tinh luyện và chế biến sâu.
Đánh giá cao sự chuẩn bị của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và ý kiến phát biểu của các bộ, ngành, cơ quan, phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, nhìn tổng thể, Việt Nam không thiếu tài nguyên, không thiếu nhu cầu, thiếu lớn nhất là công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu, doanh nghiệp đầu đàn, hệ sinh thái nghiên cứu - thử nghiệm - kiểm định - thương mại hóa và một chiến lược tích hợp đủ mạnh để tổ chức chuỗi giá trị vật liệu quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 5 quan điểm lớn: Xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; phát triển có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, cần tổ chức theo 3 tầng (vật liệu nền cần giữ vững và nâng cấp; vật liệu chiến lược cần tập trung đột phá; vật liệu tương lai cần chuẩn bị từ sớm); chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; lấy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột phát triển; phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế, phù hợp cam kết quốc tế nhưng bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia.
Xác định đúng các nhóm vật liệu ưu tiên
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ban hành trong thời gian sớm nhất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, Chiến lược phải bám sát các chủ trương lớn của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.
Chiến lược phải thể hiện tư duy dài hạn, số liệu chắc, mục tiêu rõ, lộ trình khả thi, phân công trách nhiệm rõ. Không xây dựng theo kiểu tổng hợp chung chung, mà phải trả lời được: Phát triển nhóm vật liệu nào; vì sao lựa chọn; làm chủ đến mức nào; ở khâu nào; cơ quan nào chủ trì; doanh nghiệp nào dẫn dắt; nguồn lực ở đâu; chính sách gì cần ban hành; tiêu chí nào đánh giá kết quả. Trên cơ sở đó, xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia, bản đồ phụ thuộc nhập khẩu, bản đồ năng lực trong nước và danh mục nhiệm vụ, dự án trọng điểm.
Trong chính sách, cần chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ, thiếu tập trung sang kiến tạo thị trường và đặt hàng sản phẩm. Nhà nước cần có danh mục vật liệu chiến lược quốc gia; cơ chế đặt hàng sản phẩm cụ thể, có doanh nghiệp tham gia, có tiêu chuẩn kỹ thuật, địa chỉ ứng dụng, lộ trình thương mại hóa; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; cơ chế sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà khoa học, viện trường và doanh nghiệp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, tập trung rà soát, xác định đúng các nhóm vật liệu ưu tiên, tránh dàn trải. Trước mắt, có thể lựa chọn 5 nhóm ưu tiên: Vật liệu đất hiếm; vật liệu bán dẫn; vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng; vật liệu mới; vật liệu xây dựng thế hệ mới. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng đối với công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tự chủ kinh tế; cần được đánh giá kỹ trong Chiến lược để lựa chọn đúng trọng tâm, đúng lộ trình, đúng cơ chế hỗ trợ.
Xử lý các vấn đề cấp bách của thị trường vật liệu xây dựng hiện nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, phải phát triển bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế; tăng sử dụng vật liệu xanh, sạch, tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, vật liệu thay thế, vật liệu tái chế, giảm phát thải; phải bảo đảm nguồn cung cát, đá, vật liệu san lấp, xi măng, thép cho đầu tư công, giao thông, đô thị, năng lượng và nhà ở; công bố giá kịp thời, minh bạch; điều phối liên vùng; thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế, chất thải xây dựng sau xử lý và vật liệu thay thế đạt chuẩn.
Các cấp ủy, tổ chức đảng phải lãnh đạo rà soát tiềm năng, trữ lượng, hiện trạng khai thác, công nghệ chế biến, rủi ro môi trường và khả năng hình thành chuỗi giá trị đối với đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi và các khoáng sản quan trọng khác. Mục tiêu là không thất thoát tài nguyên, không xuất thô, không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường; đồng thời không để nguồn lực nằm im vì thiếu chính sách, công nghệ hoặc phối hợp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, kiên trì chuyển từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; nâng cấp các ngành vật liệu truyền thống theo hướng xanh hơn, sạch hơn, công nghệ cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn; tạo đột phá về khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, kiểm định và nhân lực chất lượng cao; phát triển doanh nghiệp Việt Nam và hình thành thị trường trong nước cho vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu chiến lược hoàn thiện thể chế, cơ chế phối hợp liên ngành, tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo vệ lợi ích quốc gia trong hội nhập quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tiếp thu, hoàn thiện Báo cáo trình Bộ Chính trị xem xét, ban hành Kết luận để lãnh đạo, chỉ đạo phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam; tạo cơ sở để Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam.
