Những đợt sóng này bắt nguồn từ sự cộng hưởng giữa căng thẳng địa chính trị, xu hướng phi đô la hóa và nhu cầu đột biến từ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), song cũng phản ánh tâm lý bất ổn trước các chính sách thương mại khó lường của Mỹ.
Trong khi các số liệu thực tế cho thấy một chu kỳ tăng trưởng nóng, giới chuyên gia tài chính quốc tế đồng loạt đưa ra lời cảnh báo về hiện tượng "phá vỡ" thị trường do dòng vốn đầu cơ lấn át các yếu tố cơ bản. Việc nhận diện rõ các động lực thúc đẩy và rủi ro tiềm ẩn hiện là yêu cầu cấp thiết để đánh giá thực trạng tài chính thế giới trong giai đoạn đầy biến động này.
*Cơn sốt giá
Trong giai đoạn đầu năm 2026, thị trường thế giới chứng kiến đợt tăng giá mạnh của nhóm kim loại quý và kim loại công nghiệp sau một năm 2025 đầy hưng phấn. Trong tháng 1/2026, giá vàng đã vượt ngưỡng 5.500 USD/ounce và xác lập kỷ lục mọi thời đại ở mức 5.594,8 USD/ounce trong phiên 29/1. Cùng ngày, giá bạc cũng ghi nhận mức cao lịch sử 121,6 USD/ounce, tăng 65% chỉ trong một tháng đầu năm sau khi tăng tới 145% trong năm 2025. Tại thị trường Anh, giá đồng trên sàn giao dịch London chạm ngưỡng 14.125 USD/tấn, mức cao nhất trong vòng 16 năm.
Chuyên gia Jitti Tangsithpakdi, Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Thái Lan, nhận định sự xáo trộn này xuất phát trực tiếp từ các xung đột tại khu vực Trung Đông và tính chất khó dự báo trong các bước đi chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng quan điểm, Tiến sĩ Kobsak Pootrakool, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Thị trường Vốn Thái Lan, đánh giá mức tăng trưởng này nằm ngoài mọi kịch bản dự báo thông thường của giới phân tích khi vàng tăng vọt gần 17,5% chỉ trong vài tuần đầu năm.
Tuy nhiên, thị trường ngay sau đó đã phải hứng chịu một đợt bán tháo quyết liệt được giới tài chính gọi là "Thảm sát thứ Sáu". Chỉ trong một phiên giao dịch, giá vàng kỳ hạn đã lao dốc 600 USD/ounce, tương đương 11,4% giá trị, đánh dấu mức sụt giảm trong ngày lớn nhất kể từ thập niên 1980. Giá bạc cũng chịu tổn thất nặng nề hơn khi mất đi 35,9% giá trị, lùi về mức 78,53 USD/ounce, trong khi bạch kim và palladium cũng lần lượt giảm 15% và 17%. Làn sóng thoái vốn này nhanh chóng lan sang thị trường chứng khoán khi cổ phiếu của các tập đoàn khai thác khoáng sản hàng đầu như Newmont giảm 11,5%, còn tập đoàn Agnico Eagle Mines chứng kiến giá trị vốn hóa sụt giảm mạnh xuống còn 95,6 tỷ USD. Chuyên gia Nicki Schells từ tổ chức tài chính MKS PAMP nhận định thị trường đang rơi vào trạng thái bị phá vỡ do biến động cực độ không được hỗ trợ bởi nhu cầu thực tế. Chuyên gia Edward Yardeni, Chủ tịch tổ chức nghiên cứu Yardeni Research, đánh giá đây là giai đoạn tăng trưởng nóng do hoạt động giao dịch mang tính đầu cơ lấn át các điều kiện kinh tế nền tảng.
*Viễn cảnh phân hóa
Nguyên nhân dẫn đến sự biến động phức tạp của thị trường kim loại năm 2026 tập trung chủ yếu vào các quyết định thuế quan từ Chính phủ Mỹ. Việc Mỹ đe dọa áp thuế từ 10% đến 25% đối với hàng hóa từ các quốc gia châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland, cùng đề xuất đánh thuế 50% đối với đồng nhập khẩu, đã làm dấy lên nỗi lo ngại về một cuộc chiến thương mại toàn diện. Sức ép từ sự suy yếu của đồng USD thúc đẩy xu hướng "giao dịch mất giá", khiến các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ đẩy mạnh việc bán đồng USD để chuyển sang tích lũy vàng. Bên cạnh các yếu tố chính trị, nhu cầu từ trí tuệ nhân tạo cũng tạo ra sức ép lớn lên nguồn cung đồng. Chuyên gia Gregory Shearer tại ngân hàng đầu tư J.P. Morgan, dự báo các trung tâm dữ liệu AI sẽ tiêu thụ tới 475.000 tấn đồng vào năm 2026, tăng vọt so với mức 110.000 tấn của năm 2025. Tuy nhiên, năng lực khai thác đang bị đe dọa bởi các sự cố thiên tai tại mỏ Kakula ở CHDC Congo (Công-gô) và mỏ Grasberg ở Indonesia, buộc tập đoàn Freeport-McMoRan phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với các đơn hàng.
Về triển vọng tương lai, các định chế tài chính quốc tế hiện đưa ra những dự báo rất lạc quan về triển vọng dài hạn của vàng bất chấp các đợt điều chỉnh ngắn hạn. Các ngân hàng đầu tư UBS và J.P. Morgan kỳ vọng giá vàng sẽ chạm ngưỡng 6.200 - 6.300 USD/ounce vào cuối năm, trong khi ngân hàng đầu tư Deutsche Bank dự báo kim loại quý này sẽ đạt mốc 6.000 USD/ounce trong năm nay. Tập đoàn tài chính Citi vẫn duy trì dự báo cơ sở cho năm 2026 với kỳ vọng mức giá trung bình trong quý I sẽ duy trì ở ngưỡng 5.000 USD/ounce.
Đối với đồng, Goldman Sachs nhận định giá kim loại này có thể chứng kiến sự đảo chiều vào quý II do các chính sách thương mại của Mỹ, đồng thời dự báo giá kim loại này sẽ lùi về mức 11.000 USD/tấn vào cuối năm 2026 khi nhu cầu tại Trung Quốc có dấu hiệu suy yếu.
Dựa trên phân tích kỹ thuật, tỷ lệ đồng/vàng hiện đang ở vùng hỗ trợ dài hạn, cho thấy khả năng kim loại công nghiệp sẽ có hiệu suất vượt trội hơn kim loại quý trong nửa cuối năm 2026 khi các dự án hạ tầng và chuyển đổi năng lượng xanh được đẩy mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia tại tổ chức Capital Economics cảnh báo rằng tính hưng phấn do hiệu ứng tâm lý đám đông có thể tan biến nhanh, đưa giá vàng về mức 3.500 USD/ounce nếu các rủi ro địa chính trị được xoa dịu. Tiến sĩ Kobsak Pootrakool khuyến nghị các nhà đầu tư cá nhân cần thận trọng thay vì chạy theo những biến động nhất thời của thị trường toàn cầu.
