Tạo sức bật mới cho tăng trưởng kinh tế khi các trụ cột truyền thống dần tới hạn

Động lực tăng trưởng truyền thống dần tới hạn

Năm 2025, dù một số tổ chức quốc tế dự báo tăng trưởng của Việt Nam sẽ giảm nhẹ so với năm 2024, trong xu hướng giảm chung của nhiều nước trong khu vực. Tuy nhiên, thực tế nền kinh tế Việt Nam vẫn chứng minh được sức bật mạnh mẽ với tổng sản phẩm trong nước (GDP) 9 tháng năm 2025 ước đạt 7,85%.

Đáng chú ý, quý III vừa qua, GDP của Việt Nam ước tính tăng tới 8,23%, cho thấy sự bứt tốc rõ rệt, là một trong hai quý tăng cao nhất kể từ sau Covid-19, chỉ thấp hơn mức tăng trưởng 14,38% của quý III năm 2022.

Nhìn từ phía cung, các ngành kinh tế ghi nhận những diễn biến khá tích cực trong 9 tháng, với khu vực công nghiệp và xây dựng đạt mức tăng 8,69% so với cùng kỳ, đóng góp 43,05% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế; khu vực dịch vụ tăng 8,49%, đóng góp 51,59%; khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,83%, đóng góp 5,36%.

Ngoài ra chính sách tiền tệ và tài khóa được duy trì hỗ trợ, Ngân hàng Nhà nước giữ ổn định mặt bằng lãi suất thấp qua đó giảm gánh nặng chi phí vốn cho doanh nghiệp...

Nhìn từ phía cầu, 3 trụ cột là tiêu dùng cuối cùng, đầu tư và xuất khẩu vẫn phát huy vai trò quan trọng, là trụ đỡ cho tăng trưởng.

Theo đó, tiêu dùng nội địa phục hồi đáng kể trong 9 tháng năm 2025, thể hiện ở tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 9,5% so với cùng kỳ năm trước; du lịch phục hồi, khách quốc tế đến Việt Nam đạt hơn 15,4 triệu lượt khách, tăng 21,5% so với cùng kỳ năm trước…

Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng đầu năm 2025 đạt trên 2.700 tỷ đồng, tăng 11,6 % so với cùng kỳ 2024, cao hơn đáng kể so với mức tăng 6,8% cùng kỳ 9 tháng 2024; vốn FDI đăng ký tăng 15,2% so với cùng kỳ năm trước, trong khi vốn FDI thực hiện tăng 8,5%, đạt 18,8 tỷ USD mức cao nhất của 9 tháng trong 5 năm qua.

Về xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 348,74 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước; xuất siêu lớn khoảng 16,8 tỷ USD.

Dù các động lực trên vẫn đóng góp tích cực vào thúc đẩy tăng trưởng, nhưng theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê, để duy trì đà tăng trưởng và đạt mục tiêu tăng trưởng trên 8% năm 2025 cần tập trung tháo gỡ 3 nhóm điểm nghẽn chính về thực thi chính sách và thể chế, nhất là gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng và nâng cao năng lực quản lý để đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Đồng thời, tháo gỡ những điểm nghẽn về thị trường và vốn; chất lượng nguồn nhân lực và cạnh tranh.

Xa hơn, theo các chuyên gia, để có thể đạt tăng trưởng 2 chữ số từ năm 2026, Việt Nam cần thay đổi mô hình tăng trưởng, bởi việc mở rộng quy mô vốn, mở rộng xuất khẩu truyền thống và thu hút FDI không còn đủ sức để duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Tạo sức bật từ động lực tăng trưởng mới

Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế mới Việt Nam lần 3 với chủ đề “Sức bật kinh tế Việt Nam từ nội lực đến chuỗi giá trị toàn cầu” diễn ra gần đây, ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn chủ yếu theo chiều rộng, dưới mức tiềm năng và tốc độ có xu hướng giảm dần; mô hình tăng trưởng đã đến ngưỡng, bộc lộ bất cập trong bối cảnh quốc tế đầy biến động. Việt Nam cần cấp bách xây dựng mô hình tăng trưởng mới, dựa trên tri thức, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và sức mạnh nội sinh.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhận định, mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam nhìn chung vẫn là truyền thống và chịu rủi ro cao từ rào cản thuế quan của các nước. Việt Nam có nguy cơ “bị bỏ lại phía sau” nếu không kịp đón đầu xu hướng công nghệ.

“Việc duy trì mô hình tăng trưởng cũ trên cơ sở xu hướng, cách thức khai thác các động lực tăng trưởng truyền thống sẽ trở thành một thách thức lớn với mục tiêu tăng trưởng nếu không có thay đổi yêu cầu liên quan đến mô hình tăng trưởng”, TS. Nguyễn Đức Hiển nêu vấn đề.

Ông cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh các mô hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, cùng các lĩnh vực tiềm năng như kinh tế tầm thấp, kinh tế cận biên, kinh tế không gian vũ trụ. Trong đó, kinh tế số được dự báo sẽ là động lực tăng trưởng chính, dần thay thế mô hình dựa trên vốn và tài nguyên.

Kinh tế số đang có những đóng góp quan trọng cho tăng trưởng khi tỷ trọng trong GDP nửa đầu năm 2025 ước đạt 18,72%, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tỷ trọng kinh tế số cao nhất trong khu vực. Dự kiến, cả năm 2025, tỷ trọng kinh tế số sẽ vượt 20% GDP, và mục tiêu đóng góp 30 - 35% GDP vào năm 2030.

Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Chính phủ lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030, nói về nhiệm vụ phát triển kinh tế, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, để đạt mức tăng trưởng GDP bình quân 10%/năm trở lên trong những năm tới, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế nhằm giải phóng sức sản xuất, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và thúc đẩy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới như kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế sáng tạo, kinh tế tuần hoàn.

Như vậy, để nền kinh tế Việt Nam có thể bứt phá trong giai đoạn tới, các trụ cột truyền thống như xuất khẩu, đầu tư công, tiêu dùng và chính sách tài khóa – tiền tệ cần song hành cùng các động lực mới từ kinh tế số, kinh tế xanh và cải cách thể chế.

Sự kết hợp hài hòa giữa hai nhóm động lực này không chỉ giúp duy trì tăng trưởng cao, mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong những năm tiếp theo.