Xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Algeria những năm gần đây duy trì xu hướng tăng, song cơ cấu hàng hóa vẫn tập trung vào một số mặt hàng chủ lực, trong khi nhiều sản phẩm có thế mạnh của Việt Nam chưa khai thác hết tiềm năng tại thị trường Bắc Phi này.
Những hạn chế về cơ chế nhập khẩu, yêu cầu kỹ thuật, thanh toán và đặc biệt là mức độ hiện diện trực tiếp của doanh nghiệp được cho là những yếu tố đang cản trở việc mở rộng thị phần.
Các mặt hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu sang Algeria chủ yếu gồm càphê nhân, hạt điều, hạt tiêu, gạo, dừa sấy và một số sản phẩm thủy sản. Trong đó, càphê chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu, có thời điểm đạt khoảng 80-85% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Algeria.
Những năm gần đây, chủng loại hàng hóa từng bước được mở rộng, cho thấy nhu cầu của thị trường Algeria đối với các sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới còn khá lớn.
Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào một số mặt hàng chủ lực và chịu tác động của các chính sách quản lý nhập khẩu của Algeria.
Đáng chú ý, gạo - một trong những sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam - từng hiện diện đáng kể tại thị trường Algeria nhưng những năm gần đây đã giảm mạnh, thậm chí gần như vắng bóng tại hệ thống bán lẻ.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Algeria, ông Mohamed Nabil, đại diện và cố vấn thương mại của Diễn đàn Xuất nhập khẩu, Thương mại và Đầu tư Algeria (AFIETI), cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần hiểu rõ hơn cơ chế quản lý nhập khẩu của Algeria và chủ động thay đổi phương thức tiếp cận thị trường nếu muốn mở rộng thị phần.
Theo ông Mohamed Nabil, thị trường Algeria hiện tiêu thụ chủ yếu 3 nhóm gạo là gạo đồ, gạo basmati và gạo trắng. Trong đó, gạo đồ và gạo trắng chịu sự quản lý của Cơ quan Liên ngành Ngũ cốc Algeria (OAIC), bao gồm các quy định và cơ chế nhập khẩu có thể thay đổi tùy từng chương trình, đơn hàng. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần thường xuyên cập nhật các điều kiện nhập khẩu và bảo đảm đầy đủ yêu cầu đối với từng loại gạo trước khi ký kết hợp đồng.
Đối với gạo basmati, ông Mohamed Nabil cho rằng đây là phân khúc đáng chú ý bởi nhu cầu tiêu thụ tương đối lớn tại Algeria. Việc xác định đúng phân khúc, thị hiếu và cơ chế nhập khẩu có thể mở ra thêm cơ hội cho các nhà xuất khẩu Việt Nam bên cạnh những dòng gạo đang chịu sự quản lý chặt chẽ.
Không chỉ với gạo, đại diện AFIETI nhận định nhiều sản phẩm nông nghiệp khác của Việt Nam cũng còn dư địa lớn tại Algeria. Càphê là một ví dụ điển hình khi Algeria thuộc nhóm thị trường có mức tiêu thụ càphê đáng kể, song sản phẩm Việt Nam vẫn cần được xúc tiến mạnh hơn để gia tăng nhận diện và thị phần.
Ông Mohamed Nabil dẫn trường hợp thị trường chè Algeria để cho rằng sự hiện diện thương mại có thể quyết định đáng kể khả năng mở rộng thị phần. Mặc dù Việt Nam có sản phẩm chè phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng Algeria, Trung Quốc hiện có lợi thế lớn nhờ chủ động xây dựng mạng lưới doanh nghiệp, nhà nhập khẩu và hoạt động quảng bá tại thị trường sở tại.
Theo ông Mohamed Nabil, khác biệt không chỉ nằm ở chất lượng hay giá cả sản phẩm mà còn ở khả năng tiếp cận nhà nhập khẩu, xây dựng quan hệ thương mại, quảng bá và kể câu chuyện về sản phẩm. Đây cũng là những yếu tố mà doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường nếu muốn biến lợi thế về sản xuất thành thị phần thực tế tại Algeria.
Đối với nhóm gia vị, Việt Nam có nhiều sản phẩm có thế mạnh như hồi, quế và hạt tiêu. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường và thiết lập quan hệ trực tiếp với các đối tác Algeria vẫn còn hạn chế.
Đại diện AFIETI cho rằng việc tăng cường các cơ chế hợp tác ở cấp Chính phủ có thể góp phần tạo thuận lợi hơn cho trao đổi thương mại song phương, qua đó giúp doanh nghiệp hai nước khai thác tốt hơn tiềm năng còn bỏ ngỏ.
Theo ông Mohamed Nabil, một trong những hạn chế lớn của doanh nghiệp Việt Nam là mức độ hiện diện trực tiếp tại Algeria còn thấp. Doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức tùy thuộc từng sản phẩm và mục tiêu kinh doanh, từ hợp tác với nhà phân phối địa phương, đối tác kỹ thuật đến thành lập văn phòng đại diện hoặc doanh nghiệp tại Algeria.
Ông cho rằng việc thiết lập quan hệ với đối tác sở tại không chỉ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn nhu cầu và quy định của thị trường mà còn tạo điều kiện xây dựng mạng lưới phân phối và phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi về chính sách nhập khẩu.
Một hướng đi khác được đại diện AFIETI đề cập là xây dựng quan hệ thương mại theo mô hình "tam giác," trong đó doanh nghiệp Việt Nam vừa khai thác nguồn nguyên liệu từ Algeria, vừa đưa sản phẩm vào thị trường Algeria hoặc sử dụng Algeria làm địa bàn kết nối với các thị trường khác.
Cách tiếp cận này có thể giúp quan hệ thương mại chuyển từ xuất-nhập khẩu đơn thuần sang hợp tác sản xuất và tạo giá trị gia tăng.
Ông Mohamed Nabil cũng cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tính đến khả năng đầu tư sản xuất hoặc chế biến tại Algeria đối với những sản phẩm có tiềm năng thị trường.
Theo ông, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi, việc chỉ xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh sang thị trường nước ngoài ngày càng bộc lộ hạn chế. Doanh nghiệp cần tăng mức độ hiện diện, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và tạo thêm giá trị tại thị trường sở tại.
Từ góc độ này, hợp tác với doanh nghiệp Algeria để chế biến, đóng gói hoặc phát triển sản phẩm có thể giúp hàng hóa Việt Nam thích ứng tốt hơn với nhu cầu địa phương, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng sang các thị trường khác trong khu vực.
Đại diện AFIETI cũng khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại trực tiếp, thường xuyên cử đại diện sang Algeria tìm kiếm đối tác và tìm hiểu thị trường thay vì chỉ tiếp cận thông qua các giao dịch xuất khẩu từ xa.
Theo ông Mohamed Nabil, quan hệ thương mại không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ xuất khẩu hoặc nhập khẩu. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược dài hạn, trong đó thương mại hàng hóa, đầu tư, hợp tác sản xuất, chuyển giao công nghệ và khai thác nguồn nguyên liệu được kết nối thành một chuỗi.
Những ý kiến trên cho thấy dư địa để mở rộng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Algeria vẫn còn lớn, nhưng việc gia tăng kim ngạch sẽ phụ thuộc không chỉ vào năng lực sản xuất và giá cả mà còn vào khả năng thích ứng với cơ chế quản lý nhập khẩu, phát triển mạng lưới đối tác và tăng cường sự hiện diện tại thị trường sở tại.
Trong bối cảnh Algeria đang thúc đẩy đa dạng hóa nền kinh tế, mở rộng hợp tác đầu tư và tăng cường hội nhập thương mại với các khu vực ngoài châu Âu, việc doanh nghiệp Việt Nam chủ động xây dựng quan hệ trực tiếp với đối tác Algeria có thể tạo thêm dư địa cho các mặt hàng nông sản, thực phẩm và sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.
Đối với Việt Nam, bên cạnh việc duy trì các mặt hàng có lợi thế như càphê, hạt điều và hạt tiêu, việc nghiên cứu sâu hơn các phân khúc gạo, chè, gia vị, sản phẩm dừa và thực phẩm chế biến, đồng thời nâng cao hoạt động xúc tiến thương mại tại Algeria, được kỳ vọng sẽ góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu và khai thác hiệu quả hơn thị trường Bắc Phi.
