Bổ sung cơ chế sandbox, tạo không gian pháp lý cho đổi mới sáng tạo
Việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trở thành một trong những nội dung nổi bật của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Theo định hướng của cơ quan soạn thảo, quy định này nhằm tạo điều kiện để các mô hình kinh doanh, sản phẩm và giải pháp tài chính ứng dụng công nghệ mới được triển khai trong môi trường được kiểm soát, phù hợp với xu hướng phát triển của các thị trường tài chính hiện đại trên thế giới.
Tại Hội thảo góp ý dự thảo Luật do Bộ Tài chính (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết Bộ Tài chính đã tiến hành tổng kết việc thi hành Luật Chứng khoán năm 2019 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024), đồng thời rà soát các chủ trương của Đảng, quy định pháp luật và thực tiễn vận hành của thị trường để xác định những nội dung cần tiếp tục sửa đổi.
Theo ông Nguyễn Đức Chi, nhằm bảo đảm tiến độ trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026, Bộ Tài chính đã xây dựng hồ sơ dự án luật và tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia và thành viên thị trường. Trên cơ sở tiếp thu các góp ý, dự thảo tập trung vào ba nhóm nội dung lớn gồm đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính; bổ sung cơ chế sandbox; đồng thời hoàn thiện quy định về giao dịch điện tử, ứng dụng công nghệ mới, hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo dự thảo, sandbox được thiết kế là môi trường thử nghiệm có giới hạn về phạm vi, thời gian và đối tượng tham gia. Các tổ chức muốn triển khai sản phẩm hoặc mô hình mới phải đáp ứng điều kiện xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Trường hợp phát sinh thiệt hại cho Nhà nước do nguyên nhân khách quan trong quá trình thực hiện đúng nội dung thử nghiệm thì có thể được xem xét miễn trừ trách nhiệm theo quy định. Tuy nhiên, nếu gây thiệt hại cho tổ chức hoặc cá nhân khác do lỗi của đơn vị tham gia thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường.
Đánh giá về định hướng sửa đổi, bà Đoàn Thị Thanh Mai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng việc Bộ Tài chính chủ động phối hợp với các cơ quan của Quốc hội tổ chức lấy ý kiến ngay từ giai đoạn đầu sẽ góp phần nâng cao chất lượng dự án luật. Đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương luật hóa những nội dung đã chín, đang phát sinh vướng mắc trong thực tiễn, trong đó có việc cắt giảm thủ tục hành chính và bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Nâng tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp, hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội
Bên cạnh việc mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo, dự thảo Luật Chứng khoán cũng hướng đến nâng cao chất lượng quản trị của các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường. Một trong những đề xuất đáng chú ý là sửa đổi quy định về người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán.
Theo dự thảo do Bộ Tài chính xây dựng, doanh nghiệp phải có ít nhất một người đại diện theo pháp luật đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về năng lực, kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề tương tự tiêu chuẩn đang áp dụng đối với Tổng Giám đốc (Giám đốc). Cơ quan soạn thảo cho rằng, trong khi kinh doanh chứng khoán là ngành nghề có điều kiện, người đại diện theo pháp luật lại trực tiếp nhân danh doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa đặt ra yêu cầu tương ứng đối với trường hợp người đại diện không giữ chức danh Tổng Giám đốc, vì vậy cần được bổ sung để tăng cường trách nhiệm và bảo đảm chất lượng quản trị.
Đối với doanh nghiệp đã có người đại diện theo pháp luật trước thời điểm luật mới có hiệu lực, dự thảo quy định theo hướng chuyển tiếp, không bắt buộc thay đổi ngay nhân sự hiện có. Tuy nhiên, khi phát sinh việc thay đổi người đại diện, doanh nghiệp phải bảo đảm có ít nhất một người đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định mới.
Ngày 30/6, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đã chủ trì phiên họp Hội đồng thẩm định dự án luật. Đa số thành viên Hội đồng thống nhất với các đề xuất sửa đổi, đồng thời đánh giá việc bổ sung tiêu chuẩn đối với người đại diện theo pháp luật và cơ chế sandbox là phù hợp với yêu cầu quản lý thị trường. Một số ý kiến cũng kiến nghị tiếp tục nghiên cứu quy định về nguồn vốn cho hoạt động cho vay ký quỹ, điều kiện đối với tổ chức quản lý tài sản bảo đảm khi phát hành trái phiếu riêng lẻ và rà soát để bảo đảm tính thống nhất của cơ chế sandbox với hệ thống pháp luật hiện hành.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết hồ sơ dự án luật đủ điều kiện trình Chính phủ sau khi tiếp thu, hoàn thiện các ý kiến của Hội đồng thẩm định. Ông đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát phạm vi sửa đổi, làm rõ cơ sở của từng chính sách, bảo đảm sự thống nhất với các chủ trương lớn về hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng thời hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ và Quốc hội theo đúng tiến độ, góp phần xây dựng khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới.
