Dư luận quốc tế đang dồn sự chú ý vào Trung Đông, khu vực không chỉ quy tụ các "ông lớn" của Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) mà còn là trung tâm sản xuất nguyên liệu thô hàng đầu thế giới, đóng vai trò then chốt từ sản xuất chip trí tuệ nhân tạo (AI) cho đến chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.
Khủng hoảng lan rộng sang ngành nông nghiệp
Phân bón và lưu huỳnh đang là hai mặt hàng chịu tác động nặng nề nhất. Vùng Vịnh hiện là "đại bản doanh" của các nhà sản xuất phân bón khổng lồ như Qatar Fertiliser Co., Fertiglobe Plc và Saudi Basic Industries Corp. Trong đó, eo biển Hormuz đóng vai trò là huyết mạch kết nối hoạt động xuất khẩu của khu vực này tới các cường quốc nông nghiệp trên thế giới.
Bài học từ đợt xung đột trước đây vẫn còn nguyên giá trị, khi Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu urê lớn nhất thế giới, từng phải chi trả mức giá cao gần gấp đôi so với trước chiến sự để đảm bảo nguồn cung.
Ở thời điểm hiện tại, khi Nam Bán cầu bước vào vụ mùa mới, các quốc gia như Brazil (Bra-xin) đang đứng trước rủi ro cực lớn. Theo dữ liệu thị trường, giá urê tại New Orleans (Mỹ), thước đo quan trọng của thế giới, đã tăng vọt 6,2% chỉ trong 7 ngày (tính đến ngày 10/7). Đây là mức tăng hàng tuần mạnh nhất trong hơn 3 tháng qua.
Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu còn hứng chịu áp lực lớn từ tình trạng thiếu hụt lưu huỳnh, một sản phẩm phụ từ ngành dầu khí Trung Đông và là nguyên liệu đầu vào cốt lõi để sản xuất phân lân.
Tình trạng khan hiếm nguyên liệu này đã buộc hàng loạt nhà máy tại Brazil, Mỹ và Maroc như tập đoàn Mosaic phải đình chỉ hoạt động. Mặc dù một số chuyến hàng từ Trung Đông cập bến Ấn Độ gần đây đã phần nào xoa dịu tình hình, nhưng chuyên gia phân tích tại Argus Media cảnh báo các chuyến tàu chở lưu huỳnh qua eo biển Hormuz lại một lần nữa đình trệ từ tuần trước.
Áp lực đè nặng lên các ngành công nghiệp chế tạo
Không dừng lại ở nông nghiệp, ngành công nghiệp nhôm toàn cầu cũng đang nín thở theo dõi diễn biến tại Hormuz. Trung Đông hiện đóng góp gần 10% tổng sản lượng nhôm toàn cầu. Quan trọng hơn, các nhà máy luyện kim tại đây là nguồn cung cấp chủ lực các sản phẩm nhôm chuyên dụng cho ngành sản xuất ô tô, xây dựng và hàng không vũ trụ.
Dù các nhà cung cấp từ Trung Quốc và Indonesia đã tăng cường xuất khẩu để bù đắp thiếu hụt, các nhà mua hàng vẫn đang phải đối mặt với tình trạng khan hiếm trầm trọng những sản phẩm đặc thù như phôi nhôm.
Mức phụ phí mà các nhà sản xuất phải trả để đảm bảo nguồn cung phôi nhôm đã tăng phi mã từ khi xung đột bùng phát và chỉ hạ nhiệt phần nào sau thỏa thuận hòa bình tạm thời hồi tháng 6/2026.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, chi phí hậu cần gia tăng sẽ khiến các khoản phụ phí này neo ở mức cao.
Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng chất bán dẫn
Trong lĩnh vực công nghệ cao, nguồn cung khí heli đang trở thành điểm nóng. Trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026, Tổ hợp công nghiệp Ras Laffan của Qatar (Ca-ta) cung cấp tới 1/3 tổng sản lượng heli toàn cầu. Được chiết xuất dưới dạng sản phẩm phụ của khí tự nhiên, heli đóng vai trò không thể thay thế trong ngành sản xuất chip bán dẫn nhờ khả năng làm mát và bảo vệ tấm silicon nền.
Hiện tại, các nhà sản xuất chip đang phải ráo riết tìm kiếm nhà cung cấp thay thế và rút ruột kho dự trữ để bù đắp lượng thiếu hụt. Ông Phil Kornbluth, chuyên gia tư vấn thị trường heli với hơn 40 năm kinh nghiệm, ước tính giá giao ngay của mặt hàng này đã tăng ít nhất gấp đôi kể từ tháng 3/2026.
Tình hình càng trở nên trầm trọng khi nguồn cung từ các khu vực khác cũng đang bị siết chặt. Trung Quốc vừa áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu heli đột xuất vào ngày 10/7 nhằm bảo vệ nguồn dự trữ nội địa, trong khi sản lượng của Nga cũng sụt giảm do các hoạt động quân sự từ Ukraine.
Ông Kornbluth nhận định ngành công nghiệp hiện vẫn xoay xở được phần nào, nhưng nếu chiến sự giữa Mỹ và Iran kéo dài, tình trạng khan hiếm sẽ tồi tệ hơn rất nhiều do các kho dự trữ mà doanh nghiệp đang phụ thuộc sẽ sớm cạn kiệt.
