Báo cáo nhanh của Chứng khoán VPBank (VPBankS) về tác động của cuộc tấn công do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran đưa ra nhận định cuộc xung đột này có thể kích hoạt làn sóng “risk-off” trên thị trường tài chính toàn cầu trong ngắn hạn, đẩy giá dầu và vàng tăng mạnh, trong khi chứng khoán chịu áp lực điều chỉnh.
Tuy nhiên, VPBankS đánh giá tác động tới VN-Index chủ yếu mang tính tâm lý và không kéo dài, với dòng tiền có xu hướng dịch chuyển vào nhóm dầu khí, năng lượng và một số ngành hưởng lợi gián tiếp từ biến động giá hàng hóa.
VN-Index rung lắc ngắn hạn, dầu khí trở thành “điểm sáng”
Cụ thể, theo VPBankS, đối với thị trường chứng khoán, xu hướng “risk-off” có thể khiến các chỉ số lớn như S&P 500, Nasdaq hay Dow Jones giảm 1-2% hoặc hơn trong ngắn hạn, trước khi phục hồi nếu xung đột không lan rộng. Thống kê các biến cố Trung Đông trước đây cho thấy phản ứng tiêu cực thường chỉ kéo dài vài phiên đến vài tuần, trừ khi nguồn cung năng lượng toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng như giai đoạn Nga – Ukraine năm 2022.
Với Việt Nam, mức độ tác động trực tiếp được đánh giá thấp do nền kinh tế không phụ thuộc vào dầu Iran. VN-Index trong các biến cố tương tự thường giảm dưới 1% và phục hồi nhanh, chủ yếu chịu ảnh hưởng qua tâm lý nhà đầu tư và dòng vốn ngoại.
VPBankS dự báo trong tuần giao dịch đầu tháng 3, VN-Index có thể mở cửa với áp lực bán và dao động mạnh khi chỉ số đang ở sát vùng đỉnh lịch sử 1.900-1.920 điểm. Kịch bản cơ sở là nhịp điều chỉnh về vùng 1.850-1.870 điểm, thậm chí sâu hơn nếu khối ngoại bán ròng mạnh hoặc giá dầu tăng sốc. Tuy vậy, mức giảm tổng thể được nhận định không lớn và mang tính ngắn hạn, có thể phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài hoặc không ảnh hưởng nghiêm trọng nguồn cung dầu toàn cầu.
Nếu giá dầu sớm ổn định nhờ phản ứng của OPEC, chỉ số VN-Index có thể tích lũy và quay lại đà tăng, với cơ hội vẫn xuất hiện ở một số nhóm ngành.
Theo VPBankS, ở thời điểm hiện tại, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các nhóm ngành hưởng lợi từ giá dầu tăng như dầu khí, phân bón hay cảng biển.
Trong đó, nhóm dầu khí và năng lượng hưởng lợi trực tiếp và mạnh nhất. Các mã tiêu biểu như GAS, PVD, PVS, BSR, PVC, OIL, PLX… thường tăng mạnh khi dầu tăng giá, do biên lợi nhuận cải thiện, dự án thượng nguồn/hạ tầng khí được thúc đẩy. Đây là nhóm "điểm sáng" trong bối cảnh hiện tại, có thể đi ngược xu hướng thị trường chung.
Một số doanh nghiệp hóa chất, đặc biệt là phân bón, như DPM, DCM, BFC, CSV… cũng có thể hưởng lợi gián tiếp khi giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng, hỗ trợ giá bán sản phẩm. Nhóm này thường thu hút dòng tiền ngắn hạn trong các giai đoạn giá dầu biến động mạnh.
Ngoài ra, nhóm cảng biển và logistics có thể hưởng lợi từ thay đổi tuyến vận tải hoặc nhu cầu vận tải năng lượng tăng, giá cước vận tải tăng, với các mã đáng chú ý như GMD, PVT, HAH…
Ở chiều ngược lại, các ngành nhạy cảm với lạm phát và chi phí nhiên liệu như tiêu dùng, sản xuất công nghiệp và vận tải đường bộ có thể chịu áp lực nếu giá xăng dầu bán lẻ tăng mạnh.
Cú sốc địa chính trị và phản ứng dây chuyền của thị trường
Theo phân tích của VPBankS, chiến dịch không kích quy mô lớn do Mỹ và Israel phát động vào Iran từ ngày 28/2/2026 đã tạo ra một trong những cú sốc địa chính trị lớn nhất khu vực trong nhiều năm, với mục tiêu nhằm vào hạ tầng quân sự, chương trình tên lửa và lãnh đạo cấp cao của Tehran. Iran ngay lập tức đáp trả bằng tên lửa, UAV nhằm vào Israel và các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng.
Sản lượng dầu của Iran hiện đạt 3,3 triệu thùng mỗi ngày nhưng nước này chỉ xuất khẩu 1,5 triệu thùng và hầu hết số dầu đó đều được xuất sang Trung Quốc. Phần lớn sản lượng của Iran nằm trên đất liền (86%), và tập trung ở Tây Nam, Khuzistan và gần biên giới với Iraq.
Do đó, VPBankS cho rằng nếu chỉ để bù đắp ảnh hưởng thiếu hụt từ Iran thì không đáng ngại khi các thành viên OPEC+ cam kết tăng sản lượng nếu nguồn cung bị gián đoạn. Chỉ riêng Ả Rập Xê Út cũng có thể bù đắp lượng xuất khẩu của Iran trong vài tuần, vài tháng.
Trong khi đó, Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và sự phụ thuộc toàn cầu vào dầu mỏ của Iran gần như không đáng kể (ngay cả Trung Quốc cũng có nguồn cung dồi dào). Nhóm các nhà sản xuất dầu OPEC+ đã nhất trí vào Chủ nhật về việc tăng sản lượng thêm 206.000 thùng mỗi ngày (bpd) kể từ tháng 4/2026, một mức tăng khiêm tốn, chiếm chưa đến 0,2% nhu cầu toàn cầu.
Tuy nhiên, việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz có thể ảnh hưởng lớn đến diễn biến giá dầu trong tuần tới do eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới, với khoảng 20-22% nguồn cung dầu toàn cầu (khoảng 20-21 triệu thùng/ngày) và một phần lớn khi đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua đây (từ Saudi Arabia, Iraq, UAE, Kuwait, Qatar, và Iran).
Hiện tàu chở dầu và khí đốt gần như ngừng hoạt động tại eo Hormuz. Iran đã phát đi cảnh báo qua radio VHF: "Không tàu nào được phép đi qua Eo Hormuz". Iran xác nhận vụ tấn công tàu chở dầu vì "bất chấp lệnh" không được vượt qua eo biển Hormuz. Nhiều công ty dầu khí và hãng thương mại đã tạm dừng vận chuyển qua tuyến đường này.
Theo VPBankS, điều này có khả năng tác động trong ngắn hạn. Hiện khoảng 3/4 lượng dầu qua Hormuz đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong đó, Trung Quốc nhận 50% lượng nhập khẩu dầu thô từ tuyến đường này.
Nguồn cung có thể ảnh hưởng giảm đột ngột nếu hạn chế kéo dài (dù chỉ vài ngày). Điều này đẩy giá dầu tăng vọt 10-50 USD/thùng hoặc hơn (dự báo từ 90-150 USD/thùng trong kịch bản xấu). Giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu (bao gồm Việt Nam) sẽ tăng theo, gây lạm phát và áp lực kinh tế. Giá dầu Brent đã tăng 10% lên khoảng 80 USD/thùng trên thị trường OTC vào Chủ nhật (theo Reuters).
Nếu Mỹ can thiệp hải quân để mở lại eo biển (như dự kiến với nhóm tàu sân bay), thời gian gián đoạn có thể ngắn hơn. Nhưng nếu xung đột leo thang (Iran tấn công tàu chở dầu hoặc cơ sở dầu mỏ vùng Vịnh), nguồn cung mất 10-20% toàn cầu, đẩy giá dầu lên mức kỷ lục (có thể vượt 130-200 USD/thùng).
Không chỉ tác động đến giá dầu, cuộc xung đột cũng ngay lập tức tác động đến giá vàng. Vàng tăng gần 2% ngay sau cuộc tấn công và đã tăng tới 22% trong 2 tháng đầu năm 2026 – mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2012, phản ánh nhu cầu trú ẩn an toàn ở mức tối đa. Vàng được dự báo sẽ tăng mạnh như tài sản trú ẩn an toàn, dự kiến một “gap up” ngay đầu tuần này khi thị trường mở cửa do rủi ro địa chính trị cao. Vàng có thể tiếp tục tăng mạnh trong tuần này hướng tới kháng cự 5.429 - 5.734 USD/ounce.
