Mở rộng không gian cho ETF đa tài sản
Điểm thay đổi đầu tiên nằm ở việc sửa đổi khái niệm quỹ hoán đổi danh mục tại khoản 42 Điều 4 Luật Chứng khoán.
Theo dự thảo, ETF được đề xuất tiếp nhận, hoán đổi tài sản khác của nhà đầu tư theo quy định của Chính phủ lấy chứng chỉ quỹ.
Quy định này mở rộng hơn so với cách tiếp cận hiện nay, khi hoạt động của ETF chủ yếu xoay quanh việc sử dụng danh mục chứng khoán để hoán đổi lấy chứng chỉ quỹ.
Về bản chất, ETF là sản phẩm được thiết kế để mô phỏng một chỉ số hoặc một danh mục tài sản. Hiện nay, phần lớn ETF trên thị trường Việt Nam tập trung vào các chỉ số cổ phiếu. Việc cho phép tiếp nhận, hoán đổi các tài sản khác tạo thêm cơ sở pháp lý để phát triển những sản phẩm ETF mới trong tương lai.
Chủ trương phát triển các sản phẩm ETF mới đã được đặt ra tại Quyết định 1726/QĐ-TTg ngày 29-12-2023 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.
Trong phần giải trình, cơ quan soạn thảo dẫn kinh nghiệm quốc tế và đề cập khả năng phát triển các sản phẩm như ETF hợp đồng tương lai, ETF vàng. Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định cụ thể các loại tài sản này được phép sử dụng mà mở theo hướng “tài sản khác theo quy định của Chính phủ”.
Như vậy, thay đổi này có thể hiểu là mở rộng không gian để ETF phát triển theo hướng đa tài sản, thay vì chủ yếu tập trung vào các ETF mô phỏng chỉ số cổ phiếu như hiện nay.
ETF có thể nắm vượt giới hạn 10% với cổ phiếu trong chỉ số
Thay đổi đáng chú ý thứ hai liên quan đến hạn mức đầu tư.
Dự thảo đề xuất ngoại trừ chứng khoán cơ cấu thuộc chỉ số tham chiếu của chính ETF khỏi hạn mức 10% tại điểm b khoản 1 Điều 110.
Vướng mắc hiện nay xuất hiện khi quy mô ETF tăng lên. Nếu một cổ phiếu chiếm tỷ trọng nhất định trong chỉ số mà ETF mô phỏng, quy mô quỹ càng lớn thì lượng cổ phiếu ETF phải nắm giữ càng tăng. Trong một số trường hợp, tỷ lệ sở hữu của ETF tại doanh nghiệp có thể vượt giới hạn 10% một cách thụ động.
Khi đó, quỹ có thể phải bán bớt cổ phiếu hoặc tạm dừng tiếp nhận vốn góp để xử lý giới hạn.
Dự thảo đề xuất tháo gỡ vấn đề này bằng cách không áp dụng hạn mức nói trên đối với chính những chứng khoán cơ cấu thuộc chỉ số tham chiếu của ETF. Điều này giúp quỹ có thể tiếp tục mô phỏng chỉ số và mở rộng quy mô mà không phải bán cổ phiếu chỉ vì tỷ lệ sở hữu vượt 10%.
Theo cơ quan soạn thảo, việc ngoại trừ này vẫn không làm mất đi yêu cầu đa dạng hóa danh mục, bởi ETF phải tiếp tục tuân thủ cơ cấu, tỷ trọng của chỉ số tham chiếu và các hạn mức đầu tư khác theo quy định.
Đáng chú ý, nhà đầu tư nước ngoài đang chiếm tỷ trọng lớn trong thị trường ETF. Cuối năm 2025, nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ khoảng 85% tổng số chứng chỉ ETF đang lưu hành.
