Lãi suất tiền gửi 6 tháng tại một số ngân hàng đã lên tới 9,5%, trong khi lãi suất kỳ hạn 12 tháng đạt khoảng 9-9,2%, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 5-6% hồi đầu năm. Diễn biến này đặt ra câu hỏi: Vì sao lãi suất tăng mạnh và mặt bằng hiện tại liệu có thể giảm nhanh hay còn tiếp tục đi lên?
Hiện tượng đáng chú ý về tỷ giá
Tại Investor Day với chủ đề “Đầu tư khi có nhiều biến số”, TS. Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital, cho rằng câu trả lời nằm trước hết ở nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế.
Nếu Việt Nam duy trì mục tiêu tăng trưởng 10%/năm, tổng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển trong 5 năm tới vào khoảng 1.460 tỷ USD. Trong đó, khu vực tư nhân, tức nguồn vốn phi Chính phủ, cần khoảng 776 tỷ USD. Quy mô nhu cầu vốn lớn trong khi nguồn tín dụng hiện tại có hạn đang tạo áp lực đáng kể lên hệ thống ngân hàng.
Áp lực này còn thể hiện qua khoảng cách ngày càng rộng giữa huy động và tín dụng. Đây cũng là lý do ông Tuấn cho rằng việc lãi suất tăng mạnh thời gian qua không đơn thuần là câu chuyện của các ngân hàng, mà phản ánh nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, yếu tố tích cực là lạm phát và tỷ giá chưa trở thành áp lực quá lớn.
Đáng chú ý, tỷ giá trên thị trường tự do hiện thấp hơn đáng kể so với tỷ giá liên ngân hàng. Diễn biến này cho thấy Ngân hàng Trung ương đang có điều kiện thuận lợi để gia tăng dự trữ ngoại hối. Đây cũng không phải hiện tượng thường xuyên xuất hiện.
Ông dẫn lại năm 2006 và 2012 từng ghi nhận diễn biến tương tự, sau đó thị trường chứng khoán có những đợt tăng mạnh.
“Gần đây chúng ta bắt đầu thấy hiện tượng này xảy ra, có nghĩa là tỷ giá đang rất ổn định. Nhà nước đang làm khá tốt việc quản lý thị trường ngoại hối”, ông Tuấn nhận xét.
Không chỉ tỷ giá, lạm phát cũng đang tạo thêm dư địa cho chính sách tiền tệ. Dù chỉ số lạm phát được ghi nhận ở mức trên 4%, ông Tuấn cho rằng sau khi điều chỉnh yếu tố mùa vụ, mức lạm phát thực tế vào khoảng 3,4-3,5%.
Trong bối cảnh vòng quay vốn và vòng quay tiền của nền kinh tế còn thấp, tiền đang thiếu, áp lực lạm phát từ phía cầu không lớn trong khi nguồn cung vẫn dồi dào. Vì vậy, chưa có nhiều lý do để quá lo ngại về lạm phát.
Điều này giúp Ngân hàng Trung ương có thêm dư địa hỗ trợ thanh khoản. Thời gian qua, cơ quan này đã sử dụng các công cụ như bơm vốn qua OMO kỳ hạn 90 ngày và có thể kéo dài thêm kỳ hạn. Tuy nhiên, quy mô của kênh OMO có giới hạn do các ngân hàng phải có tài sản thế chấp để tiếp cận nguồn vốn này.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Trung ương có thể sử dụng các công cụ như hoán đổi ngoại tệ và tiền gửi Kho bạc Nhà nước. Việc sử dụng tiền gửi Kho bạc Nhà nước về cơ bản mang tính kỹ thuật, bởi nguồn tiền này thực tế đã nằm trong hệ thống ngân hàng.
Chuyên gia cũng cho rằng thời gian tới có thể xuất hiện thêm một số chính sách hỗ trợ, như nới lỏng về tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR), điều chỉnh tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, đồng thời hạn chế cạnh tranh lãi suất thiếu lành mạnh giữa các ngân hàng.
Kịch bản về lãi suất và tác động đến thị trường
Từ bức tranh trên, ông Tuấn cho rằng lãi suất khó tăng lên một mặt bằng cao mới. Dù vậy, với nhu cầu tín dụng lớn và khoảng cách giữa tín dụng với tiền gửi đang ở mức cao, khả năng lãi suất giảm mạnh cũng không dễ xảy ra.
“Có lẽ chúng ta đang neo một cái lãi suất ở tầm này, khó lên cao, giảm sẽ chậm chậm, nhưng mà để yêu cầu một mức giảm lớn là khó”, ông Tuấn nói.
Với diễn biến khó dự báo của lãi suất, Dragon Capital không đưa ra một con số cố định mà chuẩn bị cho cả hai kịch bản.
Ở kịch bản thứ nhất, nếu lãi suất quay đầu giảm, giảm tương đối và duy trì xu hướng giảm bền bỉ, khoảng 50-150 điểm cơ bản, quỹ sẽ tăng tỷ trọng vào các nhóm cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, đồng thời tăng tỷ trọng trên toàn thị trường.
Ngược lại, nếu lãi suất tiếp tục neo ở mức cao trong khi bức tranh về thuế chưa rõ ràng, chiến lược sẽ thận trọng hơn, tập trung vào những cổ phiếu có chất lượng tăng trưởng tốt và có mức độ phòng thủ nhất định về mặt tiền mặt.
Dù vậy, mặt bằng định giá hiện tại vẫn được ông Tuấn đánh giá là đã về vùng rẻ. Điều này đồng nghĩa nhà đầu tư có thể bắt đầu giải ngân, nhưng không nên mua dàn trải mà cần có sự chọn lọc.
Nhà đầu tư nên kiên nhẫn lựa chọn những doanh nghiệp mang tính chiến lược dài hạn, có lợi nhuận bền vững. Tuy nhiên, nhà đầu tư chưa nên mua cả một “rổ” cổ phiếu, đặc biệt khi trong đó có những cổ phiếu mang tính đầu cơ. Chiến lược này chỉ phù hợp khi môi trường vĩ mô thuận lợi hơn và thị trường hình thành xu hướng tăng đồng đều.
Trong bối cảnh hiện tại, ông Tuấn đánh giá tích lũy có chọn lọc và phương pháp DCA vẫn là lựa chọn phù hợp.
