Thị trường vốn Nhật Bản đang trải qua một cuộc thanh lọc mạnh mẽ trong năm 2025. Số lượng các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) quy mô nhỏ đã rơi xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ qua. Đây là hệ quả trực tiếp từ chiến dịch cải cách quyết liệt của Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo (TSE), buộc các doanh nghiệp tư nhân phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi vội vàng "lên sàn".
Theo dữ liệu từ Bloomberg, trong năm nay, Nhật Bản chỉ ghi nhận 43 thương vụ IPO có quy mô dưới 50 triệu USD, con số thấp nhất kể từ năm 2013. Sự sụt giảm này đánh dấu một bước ngoặt lớn, bởi lẽ các thương vụ nhỏ lẻ từng là "xương sống" của thị trường Nhật Bản, chiếm tới trung bình 82% tổng số vụ IPO trong giai đoạn 2015 - 2024, cao hơn nhiều so với tỷ lệ 76% của Ấn Độ hay 55% của Hong Kong (Trung Quốc).
Tuy nhiên, sự suy giảm về số lượng lại đi kèm với sự bùng nổ về chất lượng và quy mô vốn huy động. Tổng giá trị huy động vốn qua IPO đã chạm mức cao nhất trong 7 năm, nhờ sự xuất hiện của các "siêu thương vụ" như JX Advanced Metals Corp. và SBI Shinsei Bank Ltd.
Ông Hiroaki Tomori, quản lý cấp cao tại công ty quản lý tài sản Mitsubishi UFJ Asset Management, nhận định thị trường đang phát đi thông điệp từ chối đối với những doanh nghiệp thiếu năng lực tăng trưởng bền vững sau khi niêm yết. Thực tế cho thấy, các công ty quy mô nhỏ thường có kết quả kinh doanh trồi sụt thất thường và cổ phiếu của họ thường kém thanh khoản, khiến các nhà đầu tư tổ chức e ngại.
Để nâng cao chất lượng thị trường, TSE đã siết chặt các tiêu chuẩn niêm yết trên sàn dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp (startup). Theo quy định mới, các công ty buộc phải duy trì mức vốn hóa thị trường tối thiểu 10 tỷ yen (khoảng 64,2 triệu USD) sau 5 năm niêm yết, tăng đáng kể so với yêu cầu trước đây là 4 tỷ yen sau 10 năm.
Ông Hiromi Yamaji, Giám đốc điều hành của Japan Exchange Group (đơn vị vận hành TSE), khẳng định mục tiêu của cải cách không phải là "tiêu diệt" các IPO nhỏ, mà là khuyến khích các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng thực sự tham gia thị trường. Đồng quan điểm, ông Hiroyuki Tada từ công ty dịch vụ tài chính Nomura Securities cho rằng với các thương vụ quy mô lớn, việc định giá cổ phiếu trở nên hợp lý hơn và thanh khoản sau niêm yết cũng tốt hơn. Xu hướng các công ty chờ đợi 'đủ lớn' mới tiến hành IPO sẽ tiếp tục là chủ đạo, ông dự báo.
Tuy nhiên, sự chuyển dịch này cũng gây ra những lo ngại nhất định. Giáo sư Takashi Kaneko của Đại học Keio cảnh báo rằng môi trường mới có thể tạo ra rào cản huy động vốn đối với các công ty nhỏ, ít tên tuổi. Mặc dù vậy, ông cũng thừa nhận việc giảm bớt các niêm yết nhỏ lẻ sẽ giúp giảm thiểu sự méo mó của thị trường vốn. Theo Giáo sư Kaneko, Nhật Bản đang đứng trước bước ngoặt lớn để chuyển mình thành một thị trường IPO tiên tiến và trưởng thành hơn.
