Xếp hạng tín nhiệm trái phiếu ngân hàng Việt Nam còn hạn chế, nhà đầu tư khó định giá rủi ro

Trái phiếu ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nhưng phạm vi xếp hạng tín nhiệm còn hạn chế, gây khó khăn cho việc đánh giá và định giá rủi ro.

Xếp hạng tín nhiệm trái phiếu ngân hàng Việt Nam còn hạn chế, nhà đầu tư khó định giá rủi ro

Theo báo cáo “Góc nhìn tín nhiệm” của Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), phạm vi xếp hạng tín nhiệm trong nước đối với trái phiếu ngân hàng tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, mặc dù ngân hàng là nhóm phát hành trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất. Việc thiếu thông tin xếp hạng khiến nhà đầu tư khó so sánh mức độ rủi ro giữa các ngân hàng, đồng thời gây khó khăn cho việc định giá trái phiếu theo rủi ro.

Cuối năm 2025, chỉ 2 trong số 28 ngân hàng thương mại tại Việt Nam thuộc phạm vi phân tích của VIS Rating có trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm trong nước, tương đương khoảng 7%. Tỷ lệ này vào khoảng 60% tại Thái Lan và trên 75% tại Malaysia, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Trong khi đó, đến cuối tháng 9/2026, trái phiếu ngân hàng chiếm khoảng 46% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành tại Việt Nam. Quy mô phát hành lớn nhưng số lượng ngân hàng có trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm còn ít khiến nhà đầu tư thiếu cơ sở để so sánh chất lượng tín dụng giữa các tổ chức phát hành.

Ngân hàng giữ vai trò chủ đạo trên thị trường trái phiếu, nhưng phạm vi xếp hạng còn hẹp

Theo VIS Rating, Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay ngân hàng để thúc đẩy tăng trưởng. Cuối năm 2025, tổng tài sản ngân hàng tương đương khoảng 185% GDP, trong khi quy mô dư nợ trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm 11% GDP vào quý I/2026. Con số này thấp hơn mức 55% tại Malaysia, 23% tại Thái Lan và 72% tại Hàn Quốc, cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn huy động vốn chủ yếu qua ngân hàng thay vì kênh phát hành trái phiếu.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, nhiều nước trong khu vực đã phát triển thị trường trái phiếu nội tệ, hoạt động xếp hạng tín nhiệm, hệ thống tham chiếu định giá và lực lượng nhà đầu tư tổ chức nhằm đa dạng hóa nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào vay nợ nước ngoài.

Đối với Việt Nam, nhu cầu vốn đầu tư cơ sở hạ tầng cũng đặt ra yêu cầu phát triển các kênh huy động vốn dài hạn. Theo VIS Rating, Việt Nam cần khoảng 245 tỷ USD để đầu tư cơ sở hạ tầng trong giai đoạn 2025-2030, trong đó nguồn vốn công dự kiến đáp ứng khoảng 70%. Trong khi đó, khả năng cung cấp vốn dài hạn của các ngân hàng bị hạn chế bởi chênh lệch kỳ hạn, giới hạn tập trung tín dụng và các yêu cầu về vốn.

1(4).png

Trong bối cảnh đó, trái phiếu doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế. Đến cuối tháng 9/2026, ngân hàng chiếm khoảng 46% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành, là nhóm phát hành lớn nhất trên thị trường. Các ngân hàng cũng dẫn dắt sự phục hồi của hoạt động phát hành từ năm 2024, sau khi thị trường suy giảm vào năm 2022.

Tăng trưởng tín dụng nhanh hơn tăng trưởng tiền gửi làm gia tăng nhu cầu huy động nguồn vốn dài hạn của các ngân hàng. Trong đó, trái phiếu ưu tiên không có bảo đảm giúp đa dạng hóa nguồn vốn và kéo dài kỳ hạn, còn trái phiếu tăng vốn cấp 2 giúp bổ sung vốn tự có cho ngân hàng.

1(2).png

Tuy nhiên, quy mô phát hành lớn chưa đi cùng phạm vi xếp hạng tín nhiệm tương xứng. Theo số liệu trong báo cáo, đến cuối tháng 9/2026, chỉ khoảng 12% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành được xếp hạng trong nước, thấp hơn nhiều so với 96% tại Thái Lan, 64% tại Malaysia và 55% tại Trung Quốc.

Khoảng cách này cho thấy hoạt động xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển. Việc mở rộng phạm vi xếp hạng không chỉ có ý nghĩa đối với trái phiếu ngân hàng mà còn góp phần cải thiện khả năng so sánh rủi ro trên toàn thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Quảng cáo

Một trong những nguyên nhân là quy định về xếp hạng tín nhiệm bắt buộc chưa bao phủ phần lớn trái phiếu ngân hàng. Theo VIS Rating, chính sách xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam đã từng bước chuyển từ định hướng sang áp dụng bắt buộc trong một số trường hợp. Năm 2015, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2020, tất cả trái phiếu doanh nghiệp phát hành đều được xếp hạng tín nhiệm. Sau đó, yêu cầu bắt buộc được áp dụng dựa trên quy mô phát hành và mức đòn bẩy.

Tuy nhiên, Nghị định 08/2023/NĐ-CP đã tạm hoãn yêu cầu này đối với trái phiếu phát hành riêng lẻ đến hết năm 2023, sau giai đoạn biến động của thị trường trái phiếu.

Hiện nay, xếp hạng tín nhiệm chỉ bắt buộc đối với một số đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ bán cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp. Trái phiếu ngân hàng chào bán ra công chúng được miễn yêu cầu xếp hạng bắt buộc, trong khi trái phiếu riêng lẻ chỉ dành cho nhà đầu tư tổ chức cũng không thuộc diện bắt buộc. Dù không thuộc diện bắt buộc, các ngân hàng vẫn có thể chủ động thực hiện xếp hạng tín nhiệm trong nước.

VIS Rating cho rằng việc mở rộng phạm vi xếp hạng ngân hàng sẽ giúp nhà đầu tư so sánh rủi ro giữa các tổ chức phát hành trái phiếu lớn nhất Việt Nam. Tuy nhiên, xếp hạng và thông tin định giá chỉ hỗ trợ quá trình ra quyết định, không thay thế việc nhà đầu tư tự đánh giá và quản lý rủi ro.

Trái phiếu phức tạp khiến việc định giá rủi ro càng khó khăn

Khoảng trống xếp hạng tín nhiệm trở nên đáng chú ý hơn khi các ngân hàng phát hành nhiều công cụ nợ có cấu trúc phức tạp, thứ tự ưu tiên thanh toán thấp hơn và điều khoản chịu tổn thất khác biệt.

Đến cuối tháng 9/2026, trái phiếu thứ cấp chiếm gần 60% tổng giá trị trái phiếu ngân hàng đang lưu hành. Đây là nhóm trái phiếu được tính vào vốn cấp 2 (Tier 2), có thứ tự thanh toán sau các chủ nợ ưu tiên. Ngân hàng có thể hoãn trả lãi và chuyển khoản lãi này sang các kỳ sau nếu việc thanh toán khiến ngân hàng bị lỗ trong năm. Khoản lãi bị hoãn không bị hủy, nhưng nhà đầu tư phải chờ lâu hơn để được thanh toán và có thể chịu tổn thất nếu ngân hàng gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, quy định mới về tỷ lệ an toàn vốn đang đưa Việt Nam tiến gần hơn đến chuẩn mực Basel, đồng thời tạo cơ sở cho việc phát hành công cụ bổ sung vốn cấp 1 (AT1). Khác với trái phiếu cấp 2, AT1 có thứ tự thanh toán thấp hơn công cụ Tier 2 và không có ngày đáo hạn. Ngân hàng có quyền hủy bỏ thanh toán lãi mà không bị coi là vi phạm hợp đồng.

Theo VIS Rating, AT1 được phân loại là khoản nợ và có thể được chuyển đổi thành cổ phần hoặc bị giảm giá trị gốc nếu tỷ lệ vốn lõi cấp 1 (CET1) xuống dưới ngưỡng 5,125%. Cơ chế này khiến nhà đầu tư có nguy cơ mất một phần hoặc toàn bộ vốn gốc. Vì vậy, việc đánh giá rủi ro cần phân biệt rõ sức khỏe tín nhiệm của ngân hàng phát hành với đặc điểm và điều khoản của từng công cụ nợ.

1(3).png

Dữ liệu thị trường cũng cho thấy việc định giá trái phiếu ngân hàng chưa phản ánh nhất quán khác biệt về chất lượng tín nhiệm. VIS Rating phân tích 284 trái phiếu ưu tiên không có bảo đảm, kỳ hạn 3 năm, được phát hành từ năm 2023 đến hết nửa đầu năm 2026. Kết quả cho thấy một số ngân hàng được đánh giá nội bộ ở nhóm “AA” có chênh lệch lợi suất khoảng 280-320 điểm cơ bản so với trái phiếu Chính phủ cùng kỳ hạn. Trong khi đó, một số trái phiếu của ngân hàng có chất lượng tín nhiệm thấp hơn, thuộc nhóm “A”, lại có chênh lệch lợi suất không quá 300 điểm cơ bản.

Theo VIS Rating, điều này cho thấy chênh lệch lợi suất trong mẫu phân tích chưa phản ánh rõ và nhất quán sự khác biệt về chất lượng tín nhiệm giữa các ngân hàng phát hành. Tuy nhiên, mức chênh lệch lợi suất còn chịu ảnh hưởng của cung cầu thị trường, thời điểm phát hành và mặt bằng lãi suất chung.

Như vậy, khi xếp hạng tín nhiệm chưa được sử dụng rộng rãi và thị trường chưa phân biệt rõ rủi ro giữa các ngân hàng, việc xác định mức lợi suất phù hợp cho những trái phiếu có thứ tự thanh toán và điều khoản chịu tổn thất khác nhau sẽ khó khăn hơn. Xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng phát hành và từng loại trái phiếu giúp nhà đầu tư so sánh rủi ro, trong khi dữ liệu giao dịch trên thị trường hỗ trợ đánh giá liệu mức lợi suất có đủ bù đắp rủi ro hay không.

VIS Rating nhấn mạnh rằng việc được giám sát an toàn hoạt động và có khả năng nhận hỗ trợ từ Chính phủ không loại bỏ rủi ro tín dụng của từng ngân hàng. Theo nghiên cứu của Moody’s Ratings được dẫn trong báo cáo, 221 định chế tại 38 quốc gia đã rơi vào tình trạng vỡ nợ hoặc phải nhận hỗ trợ đặc biệt để tránh vỡ nợ trong giai đoạn 2007-2015. Các nguyên nhân chính bao gồm chất lượng tài sản suy giảm, áp lực huy động vốn và những hạn chế trong quản trị. Tuy nhiên, con số này không đồng nghĩa với 221 trường hợp đều không thực hiện nghĩa vụ thanh toán trái phiếu hoặc gây tổn thất cho trái chủ.

Từ thực tế trên, VIS Rating cho rằng mở rộng phạm vi xếp hạng tín nhiệm cho cả ngân hàng phát hành và từng loại trái phiếu sẽ giúp nhà đầu tư so sánh rủi ro tốt hơn. Dù vậy, chỉ riêng xếp hạng tín nhiệm chưa thể bảo đảm trái phiếu được định giá phù hợp với mức độ rủi ro hoặc giúp thị trường phát triển sâu rộng hơn. Việc nâng cao chất lượng công bố thông tin, tăng khả năng so sánh giữa các tổ chức phát hành và phát triển dữ liệu định giá vẫn là những yếu tố quan trọng để thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam vận hành minh bạch hơn.

Theo Nhịp sống Thị trường Sao chép

Cùng chuyên mục Tài chính

Sacombank hoàn tất tinh gọn bộ máy sau cắt giảm gần 4.300 nhân sự, thay loạt lãnh đạo cấp cao

Sau hoàn tất kiện toàn bộ máy, Sacombank đặt ra 2 mục tiêu cho giai đoạn tới là đưa CIR về 27% và đưa thu nhập bình quân nhân viên lên dẫn đầu ngành. Hiện thu nhập bình quân của nhân viên Sacombank đang xếp thứ 7 trong hệ thống.

Sacombank lãi 9 tháng gần 5.900 tỷ đồng, tài sản vượt 1 triệu tỷ SACOMBANK kiện toàn nhân sự cấp cao, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành Đề án tái cơ cấu Diễn biến mới về 32,5% cổ phần Sacombank liên quan ông Trầm Bê

Chứng khoán TCBS (TCX): “Nhu cầu vay mượn liên ngân hàng giảm lần đầu tiên sau 5 quý”

Dòng tiền Kho bạc Nhà nước tại 3 ngân hàng quốc doanh bắt đầu thu hẹp khi đầu tư công tăng tốc giải ngân. Trong khi đó, vốn liên ngân hàng của 26 ngân hàng niêm yết cũng lần đầu giảm sau 5 quý tăng liên tiếp, phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân thanh khoản giữa các nhà băng.

TCEX sắp đạt ngưỡng vốn 10.000 tỷ đồng của VASP sau đợt rót vốn mới từ Chứng khoán TCBS Hoàn tất tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng, TCEX đạt ngưỡng vốn cấp phép sàn tài sản mã hóa

Chứng khoán châu Á đồng loạt giảm trước những tin tức bất lợi về nhóm công nghệ

Sắc đỏ bao trùm chứng khoán châu Á trong phiên 17/11, khi thị trường bất an trước làn sóng tháo chạy khỏi nhóm cổ phiếu công nghệ và động thái siết chặt xuất khẩu chip của Mỹ.

Chứng khoán châu Á phần lớn giảm điểm trước thềm báo cáo kết quả kinh doanh của Nvidia Chứng khoán châu Á nối dài đà giảm do tác động từ biến động tại Nvidia

Techcombank “hút” gần 42.000 tỷ đồng trái phiếu từ đầu năm

Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank, mã: TCB) vừa huy động vốn thành công qua phát hành 2.500 trái phiếu ra thị trường, nâng tổng giá trị phát hành từ đầu năm lên 41.500 tỷ đồng.

Techcombank thông báo về kế hoạch nâng cấp hệ thống phục vụ trải nghiệm khách hàng Techcombank chia cổ tức 50%, dẫn đầu vốn điều lệ ngành ngân hàng

Thị trường giảm điểm, STB có 3 phiên liên tiếp giữ giá "7x"

Trong bối cảnh, chứng khoán khu vực châu Á còn chịu áp lực giảm, thị trường Việt Nam đã giữ nhịp khá tốt. Đáng chú ý, cổ phiếu STB có phiên thứ 3 liên tiếp đóng cửa trên giá 70.000 đồng/cổ phiếu.

Chứng khoán TCBS nhận đơn từ nhiệm của thành viên HĐQT người Pháp Sẽ có 3 công ty chứng khoán đạt vốn điều lệ trên 1 tỷ USD

Sẽ có 3 công ty chứng khoán đạt vốn điều lệ trên 1 tỷ USD

Ngày 12/11, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết đã nhận được tài liệu báo cáo phát hành cổ phiếu để tăng vốn cổ phần từ nguồn vốn chủ sở hữu của CTCP Chứng khoán VPBank (VPBankS, mã VPX). Nếu hoàn tất kế hoạch này, VPBankS sẽ nâng vốn điều lệ lên hơn 27.187 tỷ đồng, qua đó trở thành CTCK thứ 3 vượt mức 1 tỷ USD vốn điều lệ.

Chứng khoán KAFI có lãi từ margin lớn nhất lịch sử Hoàn tất tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng, TCEX đạt ngưỡng vốn cấp phép sàn tài sản mã hóa

Ngân hàng tăng tốc phát hành trái phiếu, áp lực vốn dài hạn ngày càng lớn

Hơn 260.000 tỷ đồng trái phiếu được các tổ chức tín dụng phát hành từ đầu năm, chiếm 55% toàn thị trường. Lãi suất huy động qua kênh này duy trì ở mức cao, phản ánh nhu cầu bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi.

Lãi suất trái phiếu bất động sản tối thiểu lên 12 - 12,5%/năm, doanh nghiệp địa ốc đang khát vốn? Trái phiếu doanh nghiệp tháng 10: Lãi suất lên 12,5%, áp lực đáo hạn gần 45.000 tỷ đồng

Đồng USD và kỳ vọng tăng lãi suất đẩy giá vàng xuống đáy hơn một năm

Giá vàng thế giới lao dốc chạm mức thấp nhất kể từ tháng 10/2025 khi đồng USD tăng giá và thị trường đặt cược Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục nâng lãi suất vào tháng 12. Áp lực từ lợi suất trái phiếu gia tăng khiến sức hấp dẫn của kim loại quý suy giảm.

Giá vàng phục hồi nhờ lực mua bắt đáy Giá vàng tiếp tục lao dốc, người mua lỗ 4,5 triệu đồng/lượng sau một tuần