Theo “Báo cáo Tương lai Thương mại” năm 2026 của Standard Chartered, Việt Nam ghi nhận mức 12% đối với hoạt động sản xuất và 11% đối với hoạt động nguồn cung ứng trong chỉ số đo lường của khảo sát. Chi phí lao động cạnh tranh, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mạnh mẽ, cùng các cải cách chính sách có trọng tâm đang góp phần củng cố vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Số hóa mở rộng dư địa cho thương mại
Báo cáo cho thấy, đẩy nhanh chuyển đổi số có thể tạo ra tác động đáng kể đối với thương mại toàn cầu. Theo kịch bản “Đẩy nhanh Số hóa” do Standard Chartered và Oxford Economics xây dựng, đến năm 2031, thương mại quốc tế có thể tăng thêm 2,8 nghìn tỷ USD mỗi năm.
Kịch bản này mô hình hóa tác động tiềm năng của việc giảm các rào cản thương mại, tăng cường đầu tư công nghệ và đẩy nhanh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Đáng chú ý, thương mại dịch vụ được dự báo hưởng lợi rõ nét, với quy mô có thể cao hơn 11,4% so với kịch bản cơ sở vào năm 2031, gần gấp đôi mức tăng dự kiến 5,9% đối với thương mại hàng hóa.
Theo Standard Chartered, sự cải thiện của luồng dữ liệu, thanh toán số, các hệ thống có khả năng tương tác và quy trình tuân thủ được tinh gọn có thể góp phần giảm các rào cản đối với hoạt động thương mại xuyên biên giới.
Kết quả khảo sát 2.100 lãnh đạo cấp cao và những người ra quyết định tại doanh nghiệp ở 27 thị trường cho thấy số hóa đang trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp ứng phó với sự bất định.
4 trong 5 doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận lợi ích từ đầu tư vào năng lực số, trong khi 83% cho biết, các công cụ số giúp họ phản ứng nhanh hơn trước những gián đoạn trong chuỗi cung ứng.
Các dịch vụ được cung cấp bằng phương thức số, bao gồm dịch vụ máy tính, điện toán đám mây, an ninh mạng, dịch vụ chuyên môn và các dịch vụ khác được cung cấp từ xa xuyên biên giới, cũng đang tăng trưởng nhanh. Kim ngạch xuất khẩu nhóm dịch vụ này tăng 136% trong giai đoạn 2016–2025, so với mức tăng 70% của tổng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Đến năm 2025, nhóm dịch vụ này chiếm 14,7% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu, tăng từ 10,6% năm 2016.
AI đang nổi lên như một động lực quan trọng của quá trình số hóa thương mại. Có 56% doanh nghiệp được khảo sát đánh giá AI có mức độ liên quan cao hoặc mang tính chuyển đổi đối với việc thúc đẩy số hóa thương mại. Tỷ lệ này cao nhất ở các ngành công nghệ, truyền thông, viễn thông và năng lượng, cùng ở mức 62%.
“Khi các doanh nghiệp giảm tập trung vào việc tái định hình chuỗi cung ứng và chú trọng hơn đến nâng cao khả năng chống chịu, khả năng quan sát và tính linh hoạt, đầu tư vào năng lực số đang trở thành nguồn lợi thế cạnh tranh then chốt”, ông Roberto Hoornweg, Tổng Giám đốc Khối Ngân hàng Doanh nghiệp và Đầu tư, Standard Chartered, cho biết.
Theo ông Roberto Hoornweg, việc kết hợp các công cụ số, thông tin chuyên sâu được hỗ trợ bởi AI và tích hợp chặt chẽ hơn chức năng ngân quỹ với chuỗi cung ứng có thể giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh hơn, ứng phó hiệu quả hơn với gián đoạn, đồng thời nâng cao mức độ sẵn sàng, tính linh hoạt và khả năng duy trì hoạt động liên tục.
Chuỗi cung ứng được tinh chỉnh thay vì dịch chuyển hoàn toàn
Báo cáo cho thấy quá trình điều chỉnh chuỗi cung ứng đang diễn ra, nhưng không nhất thiết đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải dịch chuyển địa điểm hoạt động.
Hơn 9/10 doanh nghiệp được khảo sát dự kiến điều chỉnh hoạt động chuỗi cung ứng trong 3–5 năm tới. Tuy nhiên, khoảng 60% không dự kiến gia nhập hoặc rút khỏi các thị trường trong hoạt động tìm nguồn cung ứng, sản xuất và xuất khẩu.
Thay vì tập trung vào việc thay đổi địa điểm, doanh nghiệp đang chú trọng hơn đến việc nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng hiện hữu. Các chiến lược liên quan đến nhà cung cấp tiếp tục được tăng cường, với mức tăng 4,3 điểm, trong đó châu Mỹ tăng 8,7 điểm và Trung Quốc Đại lục & Bắc Á tăng 6,8 điểm.
Quản trị hàng tồn kho cũng ngày càng được chú trọng, tăng 2,9 điểm, với mức tăng mạnh nhất tại ASEAN, đạt 8,4 điểm và Trung Đông & châu Phi, đạt 6,7 điểm.
Xu hướng này đặc biệt đáng chú ý tại ASEAN. Có 86% doanh nghiệp trong khu vực ghi nhận lợi ích có thể đo lường được từ ít nhất một năng lực số. Cùng tỷ lệ 86% cho biết số hóa đã cải thiện quá trình ra quyết định nhờ tăng cường khả năng quan sát và dự báo, mức cao nhất trong các khu vực được khảo sát.
Đối với Việt Nam, xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nước này tiếp tục củng cố vai trò trong mạng lưới sản xuất và cung ứng toàn cầu. Việc tăng cường năng lực số có thể hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng theo dõi, dự báo và điều chỉnh chuỗi cung ứng trước những biến động về nhu cầu, chi phí và thương mại xuyên biên giới.
Ngân quỹ ngày càng gắn với khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng
Sự thay đổi trong chuỗi cung ứng cũng đang làm gia tăng vai trò chiến lược của chức năng ngân quỹ. Khi lượng hàng tồn kho lớn hơn, mạng lưới nhà cung cấp rộng hơn và các luồng giao dịch xuyên biên giới gia tăng, doanh nghiệp có nhu cầu cao hơn đối với các công cụ số, khả năng quan sát dữ liệu và các quyết định được hỗ trợ bởi AI.
Trong 3–5 năm tới, 37% doanh nghiệp được khảo sát có kế hoạch tích hợp chặt chẽ hơn chức năng ngân quỹ với chuỗi cung ứng, trong khi tỷ lệ tương tự dự kiến điều chỉnh chiến lược ngân quỹ.
Quản trị rủi ro tiền tệ là một ưu tiên trong chiến lược ngân quỹ của 57% doanh nghiệp. Đồng thời, hơn 1/3 doanh nghiệp tham gia khảo sát dự kiến mức độ rủi ro tỷ giá sẽ gia tăng.
Năng lực số đang được sử dụng để hỗ trợ doanh nghiệp quản lý những rủi ro này. Có 82% doanh nghiệp cho biết, các công cụ số cải thiện khả năng quan sát và dự báo trong hoạt động chuỗi cung ứng và tài chính. Trong khi đó, 74% cho biết các công cụ ngân quỹ số nâng cao khả năng chống chịu trong quản lý tiền mặt, thanh khoản và rủi ro tỷ giá trong các giai đoạn bất định.
Những kết quả này cho thấy, số hóa không chỉ tác động đến cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động sản xuất, tìm nguồn cung ứng hay quản lý chuỗi cung ứng, mà còn ngày càng gắn với năng lực quản trị tài chính. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục được điều chỉnh, việc kết nối dữ liệu, công nghệ và các chức năng tài chính có thể trở thành một thành tố quan trọng trong chiến lược nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp.
