Thông tin được ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam (VAMC) chia sẻ tại Tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức chiều ngày 15/4 .
Theo ông Đặng Đình Thích, trong bối cảnh nền kinh tế đang trong quá trình phục hồi nhưng còn nhiều rủi ro từ cả bên ngoài và nội tại, câu chuyện nợ xấu không còn là vấn đề mang tính kỹ thuật của riêng hệ thống ngân hàng, mà đã trở thành một nội dung có ý nghĩa vĩ mô, gắn trực tiếp với ổn định tài chính và dư địa tăng trưởng của nền kinh tế.
Áp lực hiện hữu và rủi ro tích tụ của nợ xấu
Nói về thực trạng nợ xấu, ông Đặng Đình Thích cho biết, đây là áp lực hiện hữu và rủi ro tích tụ. Trong những năm qua, đặc biệt sau giai đoạn triển khai các chính sách hỗ trợ nền kinh tế, hệ thống các tổ chức tín dụng đã có nhiều nỗ lực trong kiểm soát và xử lý nợ xấu, góp phần quan trọng vào việc giữ vững ổn định hệ thống tài chính - ngân hàng.
Tuy nhiên, bước sang giai đoạn hiện nay, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, lạm phát và lãi suất duy trì ở mức cao tại nhiều nền kinh tế lớn, cầu tiêu dùng và đầu tư toàn cầu suy giảm, hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp trong nước cũng chịu nhiều tác động tiêu cực.
Trong bối cảnh đó, nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng đang phải đối mặt với nhiều áp lực gia tăng.
Mặc dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng vẫn đang được kiểm soát trong giới hạn cho phép, nhưng nếu nhìn một cách toàn diện, có thể thấy rõ một số xu hướng đáng lưu ý như: nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ đã được cơ cấu lại vẫn còn lớn, phản ánh những khó khăn chưa được xử lý triệt để của khu vực doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, nhóm nợ có mức độ rủi ro cao vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, trong khi nợ cần chú ý, vốn được coi là “vùng đệm cảnh báo sớm”, có xu hướng gia tăng.
Rủi ro nợ xấu có tính chất tập trung theo ngành, lĩnh vực, đặc biệt là bất động sản, xây dựng, xuất khẩu và các ngành phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế.
Mặt khác, một phần nợ xấu chưa được phản ánh đầy đủ, trong bối cảnh thị trường tài sản biến động, thanh khoản chưa cải thiện rõ nét và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế còn hạn chế.
Quyền Tổng Giám đốc VAMC nhận định, những yếu tố này cho thấy một thực tế quan trọng: nợ xấu hiện nay không chỉ là vấn đề của quá khứ, mà còn là rủi ro đang tích tụ cho tương lai. Nếu không có giải pháp xử lý đồng bộ, kịp thời và đủ mạnh, nợ xấu hoàn toàn có thể quay trở lại theo chu kỳ mới, tạo áp lực lớn lên hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.
Vai trò của VAMC và những vấn đề đặt ra
Trong bối cảnh như trên, ông Đặng Đình Thích khẳng định, VAMC tiếp tục giữ vai trò là công cụ đặc thù của Nhà nước trong hỗ trợ xử lý nợ xấu và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng.
Trong quá trình hoạt động, VAMC đã từng bước khẳng định vai trò của mình thông qua việc phối hợp với các tổ chức tín dụng trong mua, quản lý và xử lý các khoản nợ xấu, đặc biệt là các khoản nợ có tính chất phức tạp, kéo dài, khó xử lý.
Đáng chú ý, trong những năm gần đây, VAMC đã có sự chuyển dịch rõ rệt trong phương thức hoạt động, từ mô hình mua nợ mang tính kỹ thuật sang tiếp cận theo cơ chế thị trường, gắn xử lý nợ với xử lý tài sản bảo đảm, cơ cấu lại khách hàng vay và từng bước kết nối với các nhà đầu tư.
Điều này phản ánh một sự thay đổi quan trọng về vai trò: từ xử lý nợ mang tính “làm sạch bảng cân đối”, sang tham gia tích cực hơn vào quá trình phân bổ lại nguồn lực của nền kinh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, đại diện VAMC cũng thẳng thắn thừa nhận, thực tiễn cho thấy hoạt động xử lý nợ xấu nói chung và của VAMC nói riêng vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, vướng mắc mang tính hệ thống.
Cụ thể, khuôn khổ pháp lý cho xử lý nợ xấu chưa thực sự hoàn thiện và đồng bộ. Sau khi các cơ chế thí điểm trước đây hết hiệu lực, nhiều công cụ xử lý hiệu quả chưa được luật hóa đầy đủ, dẫn đến khoảng trống trong thực thi.
Vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm, đặc biệt là bất động sản, vẫn là điểm nghẽn lớn. Nhiều tài sản không đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý để chuyển nhượng, dẫn đến thực trạng “tài sản có nhưng không xử lý được”.
Đồng thời, cơ chế tố tụng và thi hành án còn kéo dài, chưa phù hợp với đặc thù của các khoản nợ xấu, làm gia tăng chi phí xử lý và giảm hiệu quả thu hồi nợ.
Thị trường mua bán nợ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, nợ xấu chưa thực sự trở thành một loại tài sản có thể giao dịch một cách minh bạch, hiệu quả.
Mặt khác, sự thiếu đồng bộ giữa các hệ thống pháp luật liên quan như đất đai, đầu tư, thuế, doanh nghiệp… tiếp tục là rào cản trong quá trình xử lý nợ.
“Những vấn đề này cho thấy rằng, để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của riêng VAMC hay các tổ chức tín dụng, mà cần một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ từ chính sách đến thực thi”, đại diện VAMC phát biểu.
Yêu cầu mới từ Nghị quyết 79-NQ/TW và định hướng đối với VAMC
Theo ông Đặng Đình Thích, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra một cách tiếp cận mới, toàn diện và có tính chiến lược đối với công tác xử lý nợ xấu.
Điểm cốt lõi của Nghị quyết là đặt xử lý nợ xấu trong mối quan hệ với việc khơi thông, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế, thay vì chỉ xem đây là một nhiệm vụ kỹ thuật của ngành Ngân hàng.
Đối với VAMC, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra những yêu cầu rất rõ ràng và mang tính định hướng dài hạn, bao gồm:
Trước hết, nâng tầm vai trò của VAMC từ một tổ chức xử lý nợ thành công cụ nòng cốt của Nhà nước trong khơi thông nguồn lực tài chính, góp phần tái cơ cấu hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ cơ chế hoạt động theo hướng thị trường, trong đó, VAMC không chỉ thực hiện mua và xử lý nợ, mà cần tham gia sâu hơn vào toàn bộ chuỗi giá trị, bao gồm cả tái cấu trúc doanh nghiệp và xử lý tài sản.
Thứ ba, phát triển thị trường mua bán nợ, với VAMC đóng vai trò trung tâm, dẫn dắt và kết nối giữa các chủ thể tham gia thị trường, đặc biệt là các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Thứ tư, nâng cao năng lực toàn diện của VAMC, bao gồm năng lực tài chính, quản trị, công nghệ và nguồn nhân lực, tiệm cận thông lệ quốc tế.
Theo Quyền Tổng Giám đốc VAMC, Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt ra một yêu cầu mang tính bước ngoặt: chuyển từ tư duy “xử lý nợ xấu” sang “quản lý và khai thác nguồn lực từ nợ xấu”.
Để thực hiện các yêu cầu nêu trên, đại diện VAMC cho biết, thời gian tới, VAMC sẽ tập trung vào một số định hướng lớn:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế và khuôn khổ pháp lý, chủ động phối hợp với các cơ quan quản lý trong việc rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xử lý nợ xấu, bảo đảm tính đồng bộ, ổn định và phù hợp với cơ chế thị trường.
Thứ hai, đẩy mạnh hoạt động mua, bán và xử lý nợ theo giá thị trường, đa dạng hóa phương thức xử lý, tăng cường thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài.
Thứ ba, mở rộng phạm vi hoạt động theo hướng chuyên nghiệp hóa, bao gồm cung cấp dịch vụ xử lý nợ, xử lý tài sản bảo đảm và tham gia tái cấu trúc doanh nghiệp, nhằm tối đa hóa giá trị thu hồi.
Thứ tư, phát triển thị trường mua bán nợ, thông qua việc nâng cao vai trò của Sàn giao dịch nợ, tăng cường minh bạch thông tin, chuẩn hóa hoạt động định giá và hoàn thiện cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.
Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong toàn bộ chuỗi hoạt động, qua đó nâng cao hiệu quả và giảm chi phí xử lý.
Khẳng định trong bối cảnh mới, nợ xấu không còn là vấn đề riêng của hệ thống ngân hàng, mà là một yếu tố có tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế vĩ mô và khả năng huy động, phân bổ nguồn lực của nền kinh tế, ông Đặng Đình Thích nhấn mạnh, nếu không được xử lý hiệu quả, nợ xấu sẽ trở thành điểm nghẽn của tăng trưởng; nhưng nếu được xử lý đúng cách, nợ xấu hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển.
“Với định hướng của Nghị quyết 79-NQ/TW, VAMC cam kết sẽ tiếp tục đổi mới, nâng cao năng lực và chủ động hơn trong vai trò của mình, góp phần xử lý nợ xấu một cách hiệu quả, bền vững, qua đó đóng góp tích cực vào việc xây dựng một hệ thống tài chính - ngân hàng an toàn, lành mạnh và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới”, đại diện VAMC cam kết.
