Cơ quan này cho rằng các biện pháp phòng vệ hiện nay của EU là chưa đủ để ứng phó với sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng từ nền công nghiệp Trung Quốc.
Đề xuất nói trên được nêu trong một báo cáo được công bố ngày 9/2, cảnh báo về “mối đe dọa mang tính hệ thống” mà chiến lược công nghiệp của Trung Quốc đang đặt ra đối với năng lực cạnh tranh của EU.
Báo cáo dẫn nhiều cảnh báo từ các tập đoàn công nghiệp lớn của châu Âu, trong đó có một doanh nghiệp then chốt trong lĩnh vực hàng không cho rằng tốc độ bắt kịp công nghệ của Trung Quốc đang đi theo quỹ đạo tương tự như ngành công nghiệp ô tô trước đây. Một doanh nghiệp khác trong lĩnh vực hạt nhân cho biết các đối thủ Trung Quốc có thể xây dựng dự án nhanh gấp 4 lần, với chi phí thấp hơn tới 4 lần, trong khi vẫn bảo đảm chất lượng và an toàn lao động tương đương.
Theo báo cáo, Trung Quốc không còn chỉ cạnh tranh với châu Âu trong các ngành thâm dụng lao động truyền thống như dệt may hay hàng tiêu dùng giá rẻ, mà đã vươn lên mạnh mẽ trong các lĩnh vực công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi năng lượng, công nghiệp quốc phòng.
Ông Thomas Grjebine, chuyên gia kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu triển vọng và thông tin quốc tế Pháp, cho hay hầu hết các ngành công nghiệp đều ghi nhận quá trình bắt kịp, thậm chí vượt trội về công nghệ của Trung Quốc, kể cả trong những lĩnh vực từng do châu Âu giữ vai trò thống lĩnh như hóa chất, máy công cụ, robot hay hạt nhân.
Báo cáo nhấn mạnh rằng toàn bộ các nền kinh tế châu Âu đều chịu tác động, cả trên thị trường xuất khẩu lẫn thị trường nội địa, trong đó Đức được coi là quốc gia “dễ bị tổn thương nhất” trước làn sóng cạnh tranh từ Trung Quốc. Khoảng 1/3 kim ngạch xuất khẩu và gần 2/3 sản lượng sản xuất trong nước của Đức được đánh giá là đang đối mặt với rủi ro trực tiếp. Theo ước tính, có tới 55% sản lượng công nghiệp chế tạo của EU hiện nằm trong diện chịu sức ép cạnh tranh “khó có thể duy trì được về trung hạn”.
Chênh lệch chi phí sản xuất giữa Trung Quốc và châu Âu hiện dao động trung bình từ 30% đến40 %, thậm chí hơn 60% ở một số phân khúc. Báo cáo cho rằng trong bối cảnh này, việc nâng cấp chất lượng, cải thiện năng suất hay điều chỉnh tổ chức sản xuất không đủ để bù đắp các khoảng cách chi phí quá lớn.
Đánh giá các biện pháp hiện hành của EU như thuế chống bán phá giá đối với ô tô điện, pin, hay hạn ngạch nhập khẩu thép và nhôm, báo cáo nhận định đây mới chỉ là bước khởi đầu và còn mang tính rời rạc, theo từng ngành riêng lẻ. Ngay cả chính sách “ưu tiên châu Âu” cũng chỉ có tác dụng hạn chế do chưa đủ bao quát trước một thách thức được coi là mang tính hệ thống.
Trên cơ sở đó, Cơ quan Cao ủy về chiến lược và kế hoạch đưa ra hai phương án nhằm “thay đổi cách tiếp cận”. Phương án thứ nhất là thiết lập một mức thuế quan chung 30% đối với hàng hóa Trung Quốc, đòi hỏi EU phải điều chỉnh lập trường tự do thương mại vốn lâu nay gắn với cách diễn giải chặt chẽ luật thương mại quốc tế.
Phương án thứ hai mang tính tiền tệ, đề xuất làm giảm giá đồng euro từ 20% đến 30% so với đồng nhân dân tệ để khôi phục khả năng cạnh tranh về giá của ngành công nghiệp châu Âu, dù chính các tác giả thừa nhận đây là giải pháp phức tạp và khó đạt được đồng thuận giữa các ngân hàng trung ương và các quốc gia thành viên EU.
