Theo dự thảo Báo cáo tổng kết thi hành Nghị định 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, tính đến ngày 18/6/2026, quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam đạt gần 87,6 tỷ USD. Mức này thấp hơn khoảng 24,2 tỷ USD so với đỉnh hơn 111,8 tỷ USD ghi nhận vào tháng 1/2022, tương đương giảm khoảng 21,6%.
Dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy dự trữ ngoại hối đã trải qua ba giai đoạn rõ nét. Từ mức 34,3 tỷ USD cuối năm 2014, dự trữ ngoại hối liên tục gia tăng trong bối cảnh điều kiện thị trường thuận lợi, giúp NHNN mua vào lượng lớn ngoại tệ và nâng quy mô dự trữ lên mức kỷ lục hơn 111,8 tỷ USD vào đầu năm 2022. Chỉ trong hơn 7 năm, dự trữ ngoại hối đã tăng thêm khoảng 77,5 tỷ USD.
Tuy nhiên, năm 2022 đánh dấu bước ngoặt khi dự trữ ngoại hối giảm mạnh xuống còn 86,7 tỷ USD vào cuối năm, thấp hơn hơn 25 tỷ USD so với mức đỉnh đầu năm. Đến giữa tháng 6/2026, quy mô dự trữ đạt gần 87,6 tỷ USD, cao hơn khoảng 900 triệu USD so với cuối năm 2022, cho thấy phần lớn mức suy giảm đã diễn ra trong năm 2022 và sau đó duy trì tương đối ổn định quanh ngưỡng 87 tỷ USD.
Theo NHNN, diễn biến này cần được nhìn nhận trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế biến động mạnh từ đầu năm 2022. Chu kỳ tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cùng với tác động kéo dài của đại dịch COVID-19, căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng đã tạo áp lực lớn lên tỷ giá. Để ổn định thị trường ngoại hối và hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ, NHNN đã sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp khi cần thiết.
Dù vậy, cơ quan điều hành cho biết thanh khoản ngoại tệ trong nền kinh tế vẫn được đảm bảo, các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp, bao gồm nhập khẩu hàng hóa và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, đều được đáp ứng đầy đủ. Dự trữ ngoại hối tiếp tục đóng vai trò là "bộ đệm" quan trọng, hỗ trợ ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế.
Trong bối cảnh đó, NHNN đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 50/2014/NĐ-CP. Theo NHNN, sau hơn một thập kỷ thực thi, Nghị định 50 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước nhưng cũng bộc lộ một số vướng mắc cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự dịch chuyển trong cán cân ngoại tệ của ngân sách nhà nước. Nếu như trước đây nguồn thu ngoại tệ thường lớn hơn nhu cầu chi, giúp Bộ Tài chính nhiều lần bán ngoại tệ cho NHNN để bổ sung dự trữ quốc gia, thì những năm gần đây tình thế đã đảo chiều. Nguồn thu ngoại tệ không còn đủ đáp ứng nhu cầu chi, khiến ngân sách phát sinh nhu cầu mua ngoại tệ từ thị trường hoặc từ NHNN để bù đắp thiếu hụt.
Để xử lý thực tế này, dự thảo quy định theo hướng Bộ Tài chính trước hết phải mua ngoại tệ từ các tổ chức tín dụng được phép kinh doanh ngoại hối khi không tự cân đối được nguồn ngoại tệ. Trường hợp nguồn cung từ thị trường vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu chi, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với NHNN để thực hiện mua ngoại tệ từ dự trữ ngoại hối nhà nước.
Ở chiều ngược lại, toàn bộ số ngoại tệ ngân sách nhà nước còn lại sau khi giữ trong hạn mức được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt sẽ phải bán cho NHNN để bổ sung dự trữ ngoại hối chính thức. Chỉ trong trường hợp NHNN từ chối mua, Bộ Tài chính mới được bán cho các tổ chức tín dụng được phép kinh doanh ngoại hối.
Dự thảo cũng bổ sung công cụ quyền chọn ngoại tệ và vàng vào nhóm các hình thức can thiệp thị trường của NHNN, bên cạnh hoạt động mua, bán và hoán đổi. Theo NHNN, việc mở rộng công cụ điều hành nhằm đa dạng hóa phương thức can thiệp, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ và tăng khả năng ứng phó với các biến động của thị trường.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất trao quyền chủ động hơn cho cơ quan điều hành. Thay vì xây dựng cơ chế can thiệp thị trường theo từng thời kỳ như quy định hiện hành, Thống đốc NHNN sẽ quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng và thanh khoản tiền đồng.
