Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 với chủ đề "Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới" diễn ra ngày 12/11, vấn đề nguồn vốn và mặt bằng lãi suất được các chuyên gia đặc biệt quan tâm trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Lãi suất khó giảm mạnh, cần thực hiện từng bước
Bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM) cho biết, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới nhưng vấn đề đặt ra là liệu nguồn vốn có đủ để đáp ứng nhu cầu đầu tư đang gia tăng hay không, đặc biệt là nguồn vốn giá rẻ, trong bối cảnh lãi suất tăng mạnh.
Theo bà Giao đây là vấn đề rất đáng quan tâm, bởi lãi suất tiết kiệm tại một số ngân hàng hiện đã lên tới 9%, trong khi tăng trưởng tín dụng đang cao hơn khá nhiều so với tăng trưởng huy động vốn, dù khoảng cách này đã thu hẹp đôi chút trong tháng 10.
Với mặt bằng lãi suất huy động như vậy, lãi suất cho vay có thể lên tới 12-13%, thậm chí cao hơn, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp và cản trở đà tăng trưởng.
Dù gần đây, mặt bằng lãi suất đã giảm nhẹ khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) triển khai nhiều biện pháp nhằm hạ lãi suất, trong đó có các văn bản yêu cầu ngân hàng giảm lãi suất, để hỗ trợ tăng trưởng, cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhưng nhìn chung lãi suất vẫn ở mức cao.
Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, thực tế mặt bằng lãi suất đã bắt đầu tăng nhanh từ cuối năm ngoái khi định hướng điều hành tín dụng được nới rộng từ mức tăng trưởng dự kiến 15-16% lên tới 19% để hỗ trợ cho đạt mục tiêu tăng trưởng 8%.
Đồng thời, từ cuối năm trước, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu phân hóa và chững lại. Trong nước, nền kinh tế bắt đầu chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất. Ngoài ra, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên trong cùng khoảng thời gian.
Ông Lực cho rằng, các yếu tố trên cùng tích tụ đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng theo.
Đồng quan điểm về áp lực chi phí vốn, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cho rằng từ năm ngoái đến nay, khi hoạt động kinh tế và vòng quay vốn bắt đầu khởi động trở lại, lãi suất cũng tăng lên. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.
Ngoài những yếu tố trong nước, mặt bằng lãi suất quốc tế cũng tác động đến chi phí vốn nội địa. Ông Việt Anh lấy ví dụ, nếu lãi suất USD ở mức 5%, cộng thêm phần bù tỷ giá 2 điểm phần trăm khi quy đổi sang đồng Việt Nam, chi phí vốn đã lên 7%. Nếu cộng thêm 2,5 điểm phần trăm nữa, mức chi phí này sẽ lên 9,5%.
Với cách tính minh họa như vậy, ông cho rằng lãi suất cho vay sẽ khó xuống dưới 10%. Nền kinh tế sẽ phải làm quen với mặt bằng chi phí vốn cao hơn trước đây, trong khi dư địa giảm lãi suất không còn nhiều.
Về khả năng giảm lãi suất trong thời gian tới, ông Lực cho rằng đây không phải nhiệm vụ dễ dàng. Bởi trước hết, lãi suất điều hành của NHNN gần như không còn nhiều dư địa giảm, khi mức 4,5% hiện nay đã tương đối thấp.
Đối với lãi suất thị trường, đặc biệt là lãi suất tiền gửi, nếu giảm mạnh sẽ đặt ra câu hỏi liệu dòng tiền có tiếp tục chảy vào ngân hàng và hệ thống tài chính hay không. Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, ngân hàng sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với toàn hệ thống.
Do đó, theo ông Lực, Việt Nam vẫn có thể quyết tâm giảm lãi suất nhưng cần thực hiện từng bước, thay vì giảm mạnh trong một thời gian ngắn.
Chẳng hạn, với lãi suất huy động, có thể thử giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm để quan sát phản ứng của thị trường. Nếu diễn biến thuận lợi, cơ quan điều hành có thể tiếp tục giảm thêm.
Đối với lãi suất cho vay, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng cố gắng phấn đấu giảm 1,5-2 điểm phần trăm. Về cơ bản, toàn hệ thống đang quyết tâm thực hiện theo định hướng này.
Tuy nhiên, ông Lực cho rằng một áp lực đáng chú ý là biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng đang ngày càng thu hẹp. Cuối năm ngoái, NIM toàn hệ thống ở mức khoảng 3%, đến quý I năm nay còn khoảng 2,8% và hiện giảm xuống khoảng 2,5%.
Vì vậy, việc giảm lãi suất theo ông Lực cần có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các lĩnh vực quan trọng thay vì giảm đồng loạt. Nếu giảm đại trà, hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hơn.
Nhìn về dài hạn, trong năm 2027 và 2028, TS. Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam vẫn cần quyết tâm giảm mặt bằng lãi suất. Tuy nhiên, giải pháp không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay yêu cầu ngân hàng hạ lãi suất, mà cần triển khai đồng bộ nhiều công cụ.
Vị chuyên gia gọi cách tiếp cận này là "tổng lực", trong đó có thể kể đến nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) của NHNN nhằm hỗ trợ thanh khoản thị trường.
Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đưa dòng tiền quay trở lại nền kinh tế; tháo gỡ các dự án tồn đọng, ách tắc để dòng vốn được luân chuyển nhanh hơn; đồng thời đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng và các khoản hoàn thuế khác.
Thị trường vốn cần trở thành kênh huy động nguồn lực dài hạn
Để giảm gánh nặng cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng, các chuyên gia cho rằng phát triển thị trường vốn là một trong những giải pháp quan trọng.
Theo ông Nguyễn Việt Anh, trong năm tới, việc khơi thông thị trường vốn cần được ưu tiên. Nếu huy động được thêm nguồn vốn trung và dài hạn từ cả thị trường trong nước lẫn quốc tế, nền kinh tế có thể giảm áp lực huy động và cho vay trung, dài hạn đối với hệ thống ngân hàng. Qua đó, dòng vốn có điều kiện lưu chuyển tốt hơn và áp lực lên chi phí vốn cũng được giảm bớt.
Ở góc độ thị trường vốn, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam, cho rằng muốn thị trường phát triển cần thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư có nguồn vốn dài hạn, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức.
Theo ông Hải, một trong những bài học của giai đoạn trước năm 2021 là thị trường vốn phát triển nhưng lại phân phối trực tiếp quá nhiều sản phẩm cho nhà đầu tư cá nhân. Những hệ lụy sau đó không đơn thuần là vấn đề tài chính mà đã trở thành vấn đề xã hội.
Do đó, cần thể chế hóa và chuyên nghiệp hóa lực lượng nhà đầu tư tham gia thị trường. Với những sản phẩm đòi hỏi mức độ nghiên cứu cao và đánh giá chuyên sâu, cần có các nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia.
Thay vì để từng cá nhân tự đầu tư vào những sản phẩm phức tạp, cần tạo động lực để các trung gian tài chính như quỹ đầu tư và các đơn vị nhận ủy thác tập hợp những nguồn vốn nhỏ lẻ, qua đó đưa dòng tiền vào thị trường thông qua các tổ chức chuyên nghiệp.
Ông Hải cũng cho rằng việc sử dụng ngưỡng tài sản 2-3 tỷ đồng để xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp chưa thực sự hợp lý. Sở hữu tài sản ở mức này không phải hiếm, nhưng số người có khả năng đọc, phân tích một bộ tài liệu dày hàng trăm trang với những điều khoản chi tiết lại không nhiều.
Bên cạnh việc cải tổ phía cầu, thị trường cũng cần một hành lang pháp lý ổn định và thông thoáng hơn ở phía cung.
Theo ông Hải, không thể buông lỏng quản lý để các chủ thể muốn làm gì thì làm như trong giai đoạn trước, nhưng cũng không nên siết chặt quá mức khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp tăng cao hoặc phát sinh những rủi ro liên quan đến hình sự hóa.
Thực tế, khi trao đổi với các doanh nghiệp về hoạt động phát hành trái phiếu, ông nhận thấy nhiều đơn vị có tâm lý e ngại. Doanh nghiệp lo ngại sau khi phát hành chưa chắc đã huy động được vốn, trong khi mức lãi suất có thể không thấp hơn đáng kể so với vay ngân hàng. Những lo ngại này khiến chi phí tuân thủ trở thành gánh nặng đáng kể.
Vì vậy, ông Hải đề xuất, cần có sự thay đổi từ cả phía cung và phía cầu: cải tổ lực lượng nhà đầu tư tham gia thị trường, đồng thời bảo đảm hành lang pháp lý ổn định để các nhà đầu tư và tổ chức phát hành tự tin hơn, không phải chịu chi phí tuân thủ quá lớn.
