Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump, vốn được thiết kế nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp Mỹ dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, đang tạo ra một diễn biến trái với kỳ vọng khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu quay trở lại sản xuất tại Trung Quốc sau khi Mỹ giảm đáng kể mức thuế đối với hàng hóa nước này.
Năm 2025, khi chính quyền Trump áp mức thuế lên tới 145% đối với hàng hóa Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp Mỹ khẩn trương tìm kiếm địa điểm sản xuất thay thế tại các nước Đông Nam Á nhằm giảm chi phí và tránh rủi ro thương mại. Tuy nhiên, sau các cuộc đàm phán song phương, Mỹ đã hạ mạnh thuế đối với hàng hóa Trung Quốc.
Tuần trước, chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục công bố mức thuế mới 12,5% theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tương đương mức thuế áp dụng đối với hàng hóa của nhiều quốc gia khác.
Dù hàng hóa Trung Quốc vẫn chịu thêm một số mức thuế từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, mức thuế bình quân gia quyền hiện chỉ còn khoảng 23%, thấp hơn đáng kể so với trước đây. Diễn biến này khiến nhiều doanh nghiệp phải xem xét lại chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của Trung Quốc không chỉ nằm ở chi phí thấp mà còn ở quy mô và hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh. Bên cạnh đó, việc phát triển sản xuất tại Đông Nam Á vẫn gặp nhiều hạn chế.
Nhiều linh kiện quan trọng như chất bán dẫn, nhôm hay pin lithium vẫn phải nhập khẩu từ Trung Quốc hoặc Hàn Quốc, trong khi hạ tầng kho vận (logistics), thủ tục hành chính và khả năng cung ứng của các nước trong khu vực chưa theo kịp Trung Quốc. Chi phí sản xuất và vận chuyển vì vậy tiếp tục ở mức cao.
Theo công ty kiểm toán chuỗi cung ứng Qima, căng thẳng tại Trung Đông và tình trạng thiếu nhiên liệu tại một số nước Đông Nam Á gần đây cũng khiến nhiều doanh nghiệp Bắc Mỹ tăng cường đặt hàng trở lại Trung Quốc nhằm bảo đảm nguồn cung.
Đối với các doanh nghiệp, yếu tố quyết định vẫn là hiệu quả kinh tế. Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì năng lực sản xuất để giảm rủi ro dài hạn, song đang cân nhắc đưa một số công đoạn hoặc linh kiện quan trọng trở lại Trung Quốc nếu mức thuế giữa Trung Quốc và các nước thay thế tiếp tục được duy trì ở mức tương đương.
Điều này cho thấy trong bối cảnh thuế quan không còn tạo khác biệt lớn, lợi thế về quy mô, chi phí và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh vẫn giúp Trung Quốc duy trì vị thế là trung tâm sản xuất hàng đầu thế giới.
