Khi thị trường chứng khoán điều chỉnh mạnh, câu hỏi quen thuộc của nhiều nhà đầu tư là: “Mua vào thời điểm nào là đúng?”.
Tuy nhiên, theo phân tích của Dragon Capital, việc xác định chính xác đáy thị trường không quá quan trọng. Thay vì giả định nhà đầu tư có thể “mua đúng đáy”, tổ chức này đã kiểm tra 75 thời điểm bắt đầu đầu tư khác nhau để đánh giá liệu kết quả có thực sự phụ thuộc vào việc chọn đúng thời điểm hay không. Các trường hợp này bao gồm nhà đầu tư bắt đầu trước đáy, đúng đáy hoặc sau đáy của thị trường.
Phân tích được thực hiện dựa trên ba giai đoạn biến động lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam. Năm 2018, sau khi đạt đỉnh lịch sử 1.211 điểm, tác động từ căng thẳng thương mại Mỹ – Trung khiến VN-Index giảm khoảng 26% trong vòng sáu tháng và gần như không có tín hiệu rõ ràng cho thấy khi nào thị trường chạm đáy. Đến năm 2020, đại dịch COVID-19 tạo ra cú sốc lớn khi VN-Index giảm từ 1.204 xuống 662 điểm chỉ trong sáu tuần. Năm 2022, những khó khăn nội tại của thị trường như khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp, áp lực trong lĩnh vực bất động sản và lãi suất tăng nhanh tiếp tục kéo VN-Index giảm khoảng 40% trong tám tháng, trong bối cảnh rất khó xác định thời điểm kết thúc của chu kỳ giảm.
Với mỗi giai đoạn, Dragon Capital giả định 25 nhà đầu tư bắt đầu đầu tư ở 25 thời điểm khác nhau, kéo dài từ 12 tháng trước đến 12 tháng sau đáy thị trường. Tất cả đều áp dụng cùng một chiến lược: đầu tư định kỳ 10 triệu đồng mỗi tháng và duy trì liên tục, không điều chỉnh theo biến động thị trường.
Kết quả cho thấy sau 12 tháng đầu tư định kỳ, quỹ DCDS có hiệu suất vượt VN-Index trong 83% trường hợp. Khi thời gian đầu tư kéo dài, tỷ lệ này tăng lên 95% sau 24 tháng và đạt 100% sau 36 tháng. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện khi tách dữ liệu theo từng giai đoạn khủng hoảng: sau 24 tháng đầu tư, hiệu suất của DCDS vượt VN-Index trong khoảng 84–100% trường hợp và sau 36 tháng tất cả các trường hợp đều vượt chỉ số.
Kết quả cũng không thay đổi đáng kể giữa các nhóm nhà đầu tư bắt đầu trước, đúng hoặc sau đáy thị trường. Trong nhóm bắt đầu trước đáy, toàn bộ 36/36 trường hợp đều có hiệu suất vượt VN-Index sau 24 tháng. Với nhóm bắt đầu đúng thời điểm đáy, cả 3/3 trường hợp đều vượt chỉ số. Ngay cả khi bắt đầu sau đáy, khi nhiều nhà đầu tư chờ thị trường ổn định hơn mới tham gia, DCDS vẫn vượt VN-Index trong 32/36 trường hợp, tương đương 89%.
Bài học sau 3 đợt giảm sâu của VN-Index
Theo Dragon Capital, dữ liệu từ ba giai đoạn biến động lớn như năm 2018, cú sốc Covid-19 và giai đoạn điều chỉnh năm 2022 cho thấy chiến lược đầu tư định kỳ (DCA) trong giai đoạn biến động thường mang lại kết quả tốt hơn so với diễn biến của chỉ số thị trường.
Năm 2018, VN-Index giảm khoảng 26% trong vòng sáu tháng với nhiều nhịp hồi kỹ thuật xen kẽ. Những nhà đầu tư bắt đầu giải ngân sớm theo phương pháp DCA thường phải chấp nhận cảm giác mua vào nhưng tài khoản vẫn còn âm trong nhiều tuần. Tuy nhiên, trong khoảng hai năm sau đó, toàn bộ 25 trường hợp bắt đầu đầu tư quanh vùng đáy thị trường bất kể rơi vào tháng nào đều cho kết quả vượt VN-Index. Chỉ sau 12 tháng, đã có 64% trường hợp đầu tư định kỳ đạt hiệu quả cao hơn chỉ số, phản ánh đặc điểm của một chu kỳ giảm kéo dài khi các tín hiệu ngắn hạn dễ trở nên nhiễu.
Kịch bản trong giai đoạn Covid-19 lại hoàn toàn khác. VN-Index giảm tới 45% chỉ trong sáu tuần – mức giảm nhanh và mạnh nhất trong lịch sử thị trường Việt Nam trước khi phục hồi mạnh mẽ và lập đỉnh mới trong vòng khoảng 18 tháng. Đáng chú ý, những nhà đầu tư bắt đầu DCA từ ba đến sáu tháng trước khi thị trường chạm đáy, khi tin tức vẫn rất tiêu cực, lại đạt kết quả tốt hơn so với những người bắt đầu đúng thời điểm đáy. Nguyên nhân là họ đã tích lũy được nhiều chứng chỉ quỹ hơn ở vùng giá thấp trong suốt giai đoạn giảm. Khi thị trường đảo chiều, lượng tài sản này giúp họ hưởng trọn đà phục hồi. Sau 12 tháng, toàn bộ các trường hợp đều có hiệu quả vượt VN-Index và sau 24 tháng, tỷ lệ này đạt 84%.
Đến năm 2022, thị trường bước vào một chu kỳ điều chỉnh khác, chủ yếu xuất phát từ các vấn đề nội tại như khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp, khó khăn của lĩnh vực bất động sản và việc lãi suất tăng nhanh. VN-Index giảm khoảng 40% trong tám tháng, tâm lý nhà đầu tư suy giảm mạnh và việc xác định thời điểm kết thúc của chu kỳ giảm trở nên đặc biệt khó khăn. Dù vậy, sau 24 tháng đầu tư định kỳ, toàn bộ 25 trường hợp được quan sát đều cho kết quả vượt VN-Index. Ở mốc 36 tháng, chỉ còn 17 trường hợp đủ dữ liệu do những trường hợp bắt đầu muộn hơn chưa đi hết chu kỳ, nhưng cả 17 trường hợp này vẫn ghi nhận kết quả tích cực.
Nhìn xuyên suốt ba giai đoạn biến động, dữ liệu cho thấy một điểm khá nhất quán: sau khoảng hai năm đầu tư đều đặn, sự khác biệt về thời điểm bắt đầu gần như không còn đáng kể. Nhà đầu tư không nhất thiết phải xác định chính xác khi nào thị trường chạm đáy, điều quan trọng hơn là duy trì kỷ luật giải ngân.
"Khi thị trường còn giảm, việc mua đều đặn giúp tích lũy nhiều tài sản hơn ở mức giá thấp. Đến khi thị trường phục hồi, lượng tài sản tích lũy này sẽ hưởng lợi đầy đủ từ đà tăng. Trong bối cảnh khoảng 95% tài khoản trên thị trường chứng khoán Việt Nam thuộc về nhà đầu tư cá nhân, nhóm thường phản ứng mạnh với biến động ngắn hạn, Dragon Capital cho rằng sự kiên trì trong đầu tư có thể trở thành lợi thế quan trọng theo thời gian", nhóm phân tích Dragon Capital nêu rõ.
