Theo đó, Bộ Xây dựng ban hành 2 thủ tục hành chính mới liên quan đến nhà ở xã hội, hướng tới minh bạch hóa quá trình triển khai và hạn chế tình trạng trục lợi chính sách.
Theo quy định mới, đối với nhà ở dành cho lực lượng vũ trang, cán bộ, chiến sĩ có nhu cầu mua hoặc thuê mua nhà sẽ đăng ký thông qua đơn vị công tác. Hồ sơ sau đó được tổng hợp và chuyển đến cơ quan chuyên môn về nhà ở thuộc Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an.
Căn cứ quỹ căn hộ tại từng dự án, hai bộ sẽ phân bổ số lượng nhà cho các đơn vị trực thuộc tại địa phương nơi có dự án. Các đơn vị tiếp tục thực hiện xét duyệt, lập danh sách đối tượng đủ điều kiện hưởng chính sách trước khi gửi về cơ quan chuyên môn để kiểm tra, rà soát.
Sau bước đối chiếu với Sở Xây dựng địa phương, cơ quan chức năng sẽ xác nhận các trường hợp đáp ứng điều kiện, trình lãnh đạo bộ phê duyệt. Danh sách này sau đó được gửi cho chủ đầu tư và người mua để thực hiện ký hợp đồng khi dự án đủ điều kiện mở bán.
Với các hồ sơ không đạt yêu cầu, cơ quan chức năng phải phản hồi bằng văn bản, nêu rõ lý do trong thời hạn 15 ngày.
Đối với nhà ở xã hội đầu tư bằng nguồn vốn ngoài ngân sách và không sử dụng tài chính công đoàn, người dân có nhu cầu sẽ nộp hồ sơ trực tiếp cho chủ đầu tư. Mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân chỉ được đăng ký tại một dự án trong cùng thời điểm.
Sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận hồ sơ, trong vòng 10 ngày, chủ đầu tư phải tổng hợp danh sách và gửi Sở Xây dựng để kiểm tra. Cơ quan quản lý địa phương tiếp tục phản hồi trong thời hạn tối đa 10 ngày.
Trên cơ sở kết quả rà soát và các quy định pháp luật hiện hành, chủ đầu tư sẽ xác định các trường hợp đủ điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Danh sách này phải được công khai trong vòng 30 ngày kể từ khi kết thúc nhận hồ sơ.
Đối với các trường hợp không đạt yêu cầu, chủ đầu tư có trách nhiệm thông báo rõ nguyên nhân trong thời hạn 15 ngày. Khi dự án đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh theo quy định, chủ đầu tư sẽ ký hợp đồng với khách hàng và cập nhật thông tin giao dịch lên hệ thống dữ liệu quản lý nhà ở và thị trường bất động sản.
Siết tình trạng "xin - cho"
Các chuyên gia đánh giá việc bổ sung quy trình xét duyệt nhiều tầng, quy định rõ thời hạn phản hồi và yêu cầu công khai danh sách đủ điều kiện sẽ góp phần tăng tính minh bạch, giảm nguy cơ phát sinh cơ chế “xin - cho” trong phân bổ nhà ở xã hội.
TS Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam nhận định điểm nghẽn lớn của nhà ở xã hội thời gian qua không chỉ nằm ở nguồn cung mà còn ở thủ tục xét duyệt kéo dài, thiếu đồng bộ giữa các cơ quan quản lý. Việc chuẩn hóa quy trình và tăng cường số hóa dữ liệu người mua sẽ giúp thị trường vận hành minh bạch hơn.
Trong khi đó, TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV cho biết cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nhà ở xã hội, liên thông thông tin cư trú, thu nhập và thuế để hạn chế tình trạng khai không đúng đối tượng hoặc trục lợi chính sách.
Nhiều ý kiến cho rằng quy định buộc chủ đầu tư công khai danh sách người đủ điều kiện và giải thích lý do từ chối hồ sơ là bước tiến quan trọng về trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng phối hợp dữ liệu giữa địa phương, chủ đầu tư và cơ quan quản lý chuyên ngành.
Bên cạnh việc hoàn thiện thủ tục, bài toán then chốt vẫn là tăng nguồn cung nhà ở xã hội trong bối cảnh nhu cầu tại các đô thị lớn tiếp tục ở mức cao.
