Báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cảnh báo rằng những bất ổn kéo dài tại Trung Đông đang đặt nền kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương trước rủi ro sụt giảm tăng trưởng nghiêm trọng đồng thời đối mặt với áp lực lạm phát tăng cao.
Theo báo cáo, sự bất ổn tại Trung Đông tác động đến các nền kinh tế ở châu Á và Thái Bình Dương thông qua giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại, cũng như điều kiện tài chính bị thắt chặt. Du lịch và kiều hối cũng có thể bị ảnh hưởng.
Mức độ thiệt hại của nền kinh tế được dự báo sẽ tỉ lệ thuận với thời gian xung đột kéo dài. Trong kịch bản lạc quan nhất, nếu xung đột sớm chấm dứt vào giữa năm nay, giá dầu được dự đoán tăng tới mức trung bình 105 USD/thùng trước khi quay về mức trước xung đột vào quý III/2026. Trong trường hợp này, tăng trưởng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phát triển sẽ giảm nhẹ 0,3 điểm phần trăm, và lạm phát tăng 0,6 điểm phần trăm.
Kịch bản thứ hai được xây dựng dựa trên giả định xung đột kéo dài đến cuối tháng 9/2026. Trong trường hợp đó, giá dầu được dự đoán tăng lên tới 130 USD/thùng trong quý II và 120 USD/thùng trong quý III/2026, trước khi quay về mức trước xung đột vào quý IV/2026. Ở kịch bản này, tăng trưởng GDP của các nước đang phát triển trong khu vực được dự đoán giảm 0,7 điểm phần trăm, và lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm
ADB cũng không loại trừ kịch bản xấu nhất khi các đứt gãy trên thị trường năng lượng kéo dài hơn một năm, đến cuối tháng 2/2027. Lúc này, giá dầu có thể nhảy vọt lên mức trên 155 USD/thùng, giảm chậm dần xuống khoảng 140 USD/thùng trong thời gian từ quý III/2026 đến quý I/2027, sau đó quay về mức trước xung đột. Tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển trong khu vực theo đó có thể bị kéo lùi tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026–2027, trong khi lạm phát có nguy cơ bị đẩy cao thêm 3,2 điểm phần trăm.
Đáng chú ý, tác động này không chia đều cho tất cả các quốc gia. Báo cáo chỉ rõ các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á và Thái Bình Dương sẽ là những nơi chịu tổn thương nặng nề nhất về mặt tăng trưởng. Trong khi đó, người dân tại các quốc gia Nam Á lại phải đối mặt với áp lực tăng giá hàng hóa và dịch vụ gay gắt nhất. Điều này đặt các nhà điều hành chính sách vào một tình thế "tiến thoái lưỡng nan" giữa việc duy trì đà hồi phục kinh tế và kiềm chế cơn bão giá để bảo vệ đời sống người dân.
Trước bối cảnh đó, ông Albert Park, Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, nhận định rằng các chính phủ cần tập trung vào việc xoa dịu áp lực thị trường và bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn.
Thay vì cố gắng kìm nén giá cả bằng các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà — vốn có thể làm méo mó những tín hiệu thị trường và phân bổ nguồn lực không hiệu quả — ADB khuyến nghị nên để giá năng lượng vận hành theo thực tế. Việc cho phép giá năng lượng cao hơn được phản ánh - ít nhất một phần - vào thị trường có thể khuyến khích tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế.
Đi đôi với việc điều hành giá cả, các biện pháp hỗ trợ tài chính cần được triển khai một cách có trọng tâm và có thời hạn, hướng trực tiếp đến các hộ gia đình dễ bị tổn thương và những ngành công nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng.
Đồng thời, các ngân hàng trung ương cần tập trung vào việc hạn chế biến động thị trường quá mức, song song với việc theo dõi chặt chẽ kỳ vọng lạm phát. Ưu tiên là cung cấp hỗ trợ thanh khoản có trọng tâm nhằm duy trì hoạt động thị trường một cách trật tự. Việc thắt chặt chính sách quá mức có nguy cơ làm trầm trọng thêm áp lực suy giảm tăng trưởng và gia tăng biến động tài chính. Mặc dù có thể cần thắt chặt ở mức độ nhất định, việc neo giữ kỳ vọng lạm phát thông qua truyền thông hiệu quả của ngân hàng trung ương vẫn là yếu tố then chốt.
Cuối cùng, để chủ động giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu đắt đỏ, ADB kêu gọi các quốc gia triển khai ngay các biện pháp thiết thực nhằm cắt giảm nhu cầu năng lượng. Những hành động như điều chỉnh nhiệt độ điều hòa phù hợp, cắt giảm đèn chiếu sáng không thiết yếu, hay khuyến khích làm việc từ xa và sử dụng phương tiện giao thông công cộng không chỉ là giải pháp tình thế, mà còn góp phần xây dựng một nền kinh tế bền bỉ hơn trước những biến động khó lường của thế giới.
