Trong bối cảnh căng thẳng năng lượng toàn cầu gia tăng, Tổng thống Vladimir Putin đã phát tín hiệu về khả năng ngừng cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) cho châu Âu và chuyển hướng sang thị trường châu Á.
Phát biểu trên truyền hình đầu tháng 3, ông Putin cho biết Nga có thể “ngừng cung cấp cho thị trường châu Âu ngay lập tức” nếu điều đó mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn.
Ông Putin nói: “Hiện nay các thị trường khác đang mở ra. Và có lẽ sẽ có lợi hơn nếu chúng ta ngừng cung cấp cho thị trường châu Âu ngay bây giờ. Chuyển sang những thị trường đang mở cửa đó và thiết lập vị thế của mình ở đó.”
Ngoài ra, ông Putin cũng chỉ ra rằng các quyết định này có liên quan trực tiếp đến “các chính sách sai lầm” của châu Âu.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột Mỹ-Israel với Iran khiến khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu bị gián đoạn, đẩy giá khí đốt tăng mạnh.
Theo số liệu mới công bố, mức dự trữ khí đốt của EU có thời điểm chỉ còn khoảng 28%, trong khi nhiều quốc gia lớn như Đức, Hà Lan hay Pháp ghi nhận mức tồn kho xuống rất thấp, có nơi chỉ còn một chữ số phần trăm. So với cùng kỳ các năm trước, đây là mức thấp bất thường. Thông thường vào đầu tháng 3, dự trữ khí đốt của EU có thể đạt khoảng 50-55% công suất, nhưng năm nay giảm mạnh do mùa đông lạnh hơn, nhu cầu tiêu thụ tăng cao và nguồn cung LNG toàn cầu bị gián đoạn bởi căng thẳng địa chính trị.
Các chuyên gia cảnh báo rằng với mức dự trữ thấp như hiện nay, châu Âu sẽ phải đẩy mạnh nhập khẩu LNG trong mùa hè để kịp bơm đầy kho dự trữ trước mùa đông tới. Ước tính, EU có thể cần tới 67 tỷ mét khối khí để đưa mức dự trữ trở lại ngưỡng an toàn khoảng 80-90% theo quy định.
Song, cấu trúc hợp đồng hiện tại khiến Nga khó linh hoạt điều hướng dòng LNG. Theo dữ liệu từ Kpler, Liên minh châu Âu (EU) đã nhập khoảng 14,94 triệu tấn LNG từ dự án Yamal LNG trong năm 2025, tương đương hơn 20 tỷ mét khối. Trong đó, khoảng 70% sản lượng được ràng buộc bởi các hợp đồng dài hạn, khiến Nga không thể dễ dàng chuyển hướng sang khách hàng khác.
Khối lượng LNG có thể linh hoạt trong năm nay chỉ khoảng 2,4 triệu tấn. Theo ước tính của Wood Mackenzie, tối đa chỉ khoảng 1,7 triệu tấn có thể chuyển từ châu Âu sang châu Á, tương đương chưa tới 2% tổng nhập khẩu LNG của EU. Con số này cho thấy dư địa điều chỉnh của Nga là khá hạn chế.
Không chỉ bị ràng buộc bởi hợp đồng, vấn đề vận chuyển cũng là một trở ngại lớn. Tuyến đường biển ngắn nhất từ Nga sang châu Á là Northern Sea Route, nhưng chỉ hoạt động được vài tháng trong năm do thời tiết băng giá. Các tàu phá băng chuyên dụng ARC7 chỉ có thể đi qua tuyến này từ khoảng tháng 7 đến cuối tháng 11.
Ngoài thời gian này, LNG buộc phải vận chuyển qua Suez Canal hoặc vòng qua Mũi Hảo Vọng, vốn dài gấp đôi, làm tăng đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển. Để duy trì xuất khẩu ở mức khoảng 18 triệu tấn/năm của Yamal LNG và mở rộng sang châu Á, Nga sẽ cần thêm từ 25 đến 35 tàu chở LNG chuyên dụng trong mùa đông, con số không dễ đáp ứng trong ngắn hạn.
Ngay cả việc chuyển hướng một phần nhỏ, khoảng 30% lượng LNG bán giao ngay, cũng có thể cần thêm khoảng 10 tàu. Trong khi đó, Nga gần đây còn tránh tuyến Suez sau một vụ cháy tàu LNG ngoài khơi Libya, mà Moscow cho là do thiết bị không người lái của Ukraine gây ra.
Một rào cản khác là tài chính. Dù dự án Yamal LNG chưa bị trừng phạt trực tiếp, nhiều cơ sở LNG khác, tàu vận chuyển và tổ chức tài chính liên quan của Nga lại nằm trong danh sách hạn chế. Điều này khiến việc thanh toán và tài trợ thương mại trở nên phức tạp, buộc các giao dịch mới có thể phải thực hiện thông qua các thỏa thuận giữa chính phủ với chính phủ, thay vì hệ thống ngân hàng quốc tế.
Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển LNG cũng tăng mạnh do khủng hoảng Trung Đông, khiến việc chuyển hàng sang châu Á chỉ có ý nghĩa nếu Nga chấp nhận giảm giá sâu. Tuy nhiên, ngay cả khi giảm giá, LNG Nga vẫn có thể quá đắt đối với nhiều khách hàng châu Á vốn rất nhạy cảm với giá.
Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của Nga, được xem là điểm đến tiềm năng cho lượng LNG dư thừa. Tuy nhiên, Bắc Kinh thường yêu cầu mức chiết khấu lớn. Trên thực tế, Trung Quốc đã mua toàn bộ sản lượng từ dự án Arctic LNG-2 bị trừng phạt với mức thấp hơn 30-40% so với giá thị trường.
Theo Reuters
